Kinh Văn

1111. ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi — “bhūtapubbaṃ, bhikkhave, aññataro puriso rājagahā nikkhamitvā ‘lokacintaṃ cintessāmī’ti yena sumāgadhā pokkharaṇī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sumāgadhāya pokkharaṇiyā tīre nisīdi lokacintaṃ cintento. addasā kho, bhikkhave, so puriso sumāgadhāya pokkharaṇiyā tīre caturaṅginiṃ senaṃ {caturaṅginisenaṃ (ka.)} bhisamuḷālaṃ {bhisamūlālaṃ (pī. ka.)} pavisantaṃ. disvānassa etadahosi — ‘ummattosmi nāmāhaṃ, vicetosmi nāmāhaṃ! yaṃ loke natthi taṃ mayā diṭṭhan’”ti.
“atha kho so, bhikkhave, puriso nagaraṃ pavisitvā mahājanakāyassa ārocesi — ‘ummattosmi nāmāhaṃ, bhante, vicetosmi nāmāhaṃ, bhante! yaṃ loke natthi taṃ mayā diṭṭhan’”ti. “kathaṃ pana tvaṃ, ambho purisa, ummatto kathaṃ viceto? kiñca loke natthi yaṃ tayā diṭṭhan”ti? “idhāhaṃ, bhante, rājagahā nikkhamitvā ‘lokacintaṃ cintessāmī’ti yena sumāgadhā pokkharaṇī tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā sumāgadhāya pokkharaṇiyā tīre nisīdiṃ lokacintaṃ cintento. addasaṃ khvāhaṃ, bhante, sumāgadhāya pokkharaṇiyā tīre caturaṅginiṃ senaṃ bhisamuḷālaṃ pavisantaṃ. evaṃ khvāhaṃ, bhante, ummatto evaṃ viceto. idañca loke natthi yaṃ mayā diṭṭhan”ti. “taggha tvaṃ, ambho purisa, ummatto taggha viceto. idañca loke natthi yaṃ tayā diṭṭhan”ti.
“taṃ kho pana, bhikkhave, so puriso bhūtaṃyeva addasa, no abhūtaṃ. bhūtapubbaṃ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi. tasmiṃ kho pana, bhikkhave, saṅgāme devā jiniṃsu, asurā parājiniṃsu. parājitā ca kho, bhikkhave, asurā bhītā bhisamuḷālena asurapuraṃ pavisiṃsu devānaṃyeva mohayamānā.
tasmātiha, bhikkhave, mā lokacintaṃ cintetha — ‘sassato loko’ti vā ‘asassato loko’ti vā, ‘antavā loko’ti vā ‘anantavā loko’ti vā, ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīran’ti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīran’ti vā, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā. taṃ kissa hetu? nesā, bhikkhave, cintā atthasaṃhitā nādibrahmacariyakā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati.
“cintentā kho tumhe, bhikkhave, ‘idaṃ dukkhan’ti cinteyyātha ... pe ... ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti cinteyyātha. taṃ kissa hetu? esā, bhikkhave, cintā atthasaṃhitā esā ādibrahmacariyakā esā nibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati. “tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkhan’ti yogo karaṇīyo ... pe ... ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo”ti. paṭhamaṃ.

Một thuở, Đức Thế Tôn ngự ở thành Rājagaha (Vương Xá), tại Veluvana (Trúc Lâm), Kalandakanivāpa (Khu nuôi sóc). Tại đấy, Đức Thế Tôn gọi các tỳ-khưu:

"Này các tỳ-khưu, thuở xưa, có một người rời thành Rājagaha đi đến hồ sen Sumāgadhā với ý nghĩ: 'Ta sẽ suy tư về thế giới.' Rồi người ấy ngồi xuống bên bờ hồ sen Sumāgadhā để suy tư về thế giới. Lúc bấy giờ, này các tỳ-khưu, người ấy nhìn thấy một đạo quân bốn binh chủng chui vào trong một cọng sen bên bờ hồ. Thấy vậy, anh ta nghĩ: 'Ta điên rồi! Ta mất trí rồi! Ta đã thấy một điều không hề tồn tại trên đời.' Người đàn ông liền trở lại kinh thành và báo cho đám đông dân chúng rằng: 'Thưa chư vị, tôi điên rồi! Tôi mất trí rồi! Tôi đã thấy một điều không hề tồn tại trên đời.'

[Họ hỏi anh ta:] 'Nhưng này bạn, làm sao mà anh điên được? Làm sao anh mất trí được? Và anh đã thấy điều gì không hề tồn tại trên đời?'

'Thưa chư vị, tôi rời thành Rājagaha và đi đến hồ sen Sumāgadhā... (như trên)... Tôi đã thấy một đạo quân bốn binh chủng chui vào trong một cọng sen bên bờ hồ. Chính vì thế mà tôi điên, chính vì thế mà tôi mất trí, và đó là điều tôi đã thấy dù nó không tồn tại trên đời.'

'Chắc chắn là anh điên rồi, hiền hữu! Chắc chắn là anh mất trí rồi! Và điều anh thấy không hề tồn tại trên đời.'

Tuy nhiên, này các tỳ-khưu, những gì người đàn ông đó nhìn thấy hoàn toàn là thật chứ không phải không thật. Thuở xưa, chư Thiên và các Asura (A-tu-la) dàn trận chiến đấu với nhau. Trong trận chiến ấy, chư Thiên chiến thắng còn các Asura bị đánh bại. Trong nỗi thất bại và sợ hãi, các Asura đã rút lui vào thành phố của họ thông qua cọng sen đó, khiến cho chư Thiên phải kinh ngạc, ngơ ngác.

Do đó, này các tỳ-khưu, chớ có suy tư về thế giới rằng: 'Thế giới là thường còn' hay 'Thế giới là vô thường'; hoặc 'Thế giới là hữu hạn' hay 'Thế giới là vô hạn'; hoặc 'Sinh mạng và thân thể là một' hay 'Sinh mạng là một đằng, thân thể là một nẻo'; hoặc 'Như Lai có tồn tại sau khi chết', hoặc 'Như Lai không tồn tại sau khi chết', hoặc 'Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết', hoặc 'Như Lai không tồn tại mà cũng không phải không tồn tại sau khi chết'. Vì sao? Bởi vì, này các tỳ-khưu, sự suy tư này không mang lại lợi ích, không liên quan đến những điều cơ bản của phạm hạnh, không dẫn đến sự nhàm chán (ly tham), không dẫn đến ly dục, không dẫn đến đoạn diệt, không dẫn đến an tịnh, không dẫn đến thắng trí, không dẫn đến chánh đẳng chánh giác, không dẫn đến Nibbāna (Niết-bàn).

Này các tỳ-khưu, khi các thầy suy tư, các thầy nên suy tư rằng: 'Đây là Khổ'; các thầy nên suy tư rằng: 'Đây là Nguồn gốc của Khổ (Khổ tập)'; các thầy nên suy tư rằng: 'Đây là Sự chấm dứt Khổ (Khổ diệt)'; các thầy nên suy tư rằng: 'Đây là Con đường dẫn đến chấm dứt Khổ (Khổ diệt đạo)'. Vì sao? Bởi vì, này các tỳ-khưu, sự suy tư này mang lại lợi ích, liên quan đến những điều cơ bản của phạm hạnh, dẫn đến sự nhàm chán (ly tham), dẫn đến ly dục, dẫn đến đoạn diệt, dẫn đến an tịnh, dẫn đến thắng trí, dẫn đến chánh đẳng chánh giác, dẫn đến Nibbāna.

Do đó, này các tỳ-khưu, một nỗ lực cần phải được thực hiện để thấu triệt: 'Đây là Khổ.'... Một nỗ lực cần phải được thực hiện để thấu triệt: 'Đây là Con đường dẫn đến chấm dứt Khổ.'"

Chú Thích

Bản chất thực thực - ảo ảo của thế giới. Chi tiết người đàn ông nhìn thấy cả một đạo quân bốn binh chủng (voi, ngựa, xe, bộ binh) chui tọt vào trong một cọng sen khiến anh ta và mọi người tưởng mình bị điên. Nhưng Đức Phật lại khẳng định: Cái anh ta thấy là có thật.

• Nhận thức của con người là hữu hạn: Con người thường dùng các giác quan thông thường và hệ quy chiếu vật lý (không gian ba chiều, kích thước, khoảng cách) để đo lường toàn bộ thực tại. Những gì nằm ngoài quy luật đó liền bị gán cho là "vô lý", "hoang tưởng".
• Sự tương đối của vật chất: Trận chiến giữa chư Thiên (Devas) và Tu-la (Asuras) thuộc về một chiều kích tâm thức và không gian khác. Việc một đạo quân khổng lồ ẩn nấp trong một cọng sen cho thấy vật chất vật lý không hề cố định hay rắn đặc như chúng ta vẫn lầm tưởng dưới lăng kính của vật lý thông thường.

Cạm bẫy của "Suy tư về Thế giới" (Lokacintā). Đức Phật dùng câu chuyện này không phải để khuyến khích mọi người đi tìm hiểu về cõi Asura, mà ngược lại, để đưa ra một lời cảnh báo nghiêm khắc về việc tư duy triết lý suông.

Ngài liệt kê 10 câu hỏi siêu hình kinh điển (vốn thường được gọi là các câu hỏi Vô ký - không đưa đến câu trả lời giải thoát):

• Thế giới này là vĩnh cửu hay không vĩnh cửu?
• Thế giới này là hữu hạn hay vô hạn?
• Hồn và xác là một hay là hai thực thể khác nhau?
• Như Lai (bậc viên giá) có còn tồn tại sau khi chết hay không?

Việc cố gắng dùng cái tâm phàm phu để suy luận, suy trắc về nguồn gốc vũ trụ, bản chất thế giới hay các cảnh giới siêu hình cũng giống như người đàn ông đứng bên hồ sen kia. Càng suy nghĩ sâu xa về những thứ vượt quá tầm mắt, con người càng dễ rơi vào trạng thái hoang mang, đảo điên, hoặc sa lầy vào các "tà kiến" (quan điểm sai lầm).

Tiêu chuẩn vàng của Tư duy: Tính thực dụng tâm linh. Tại sao Đức Phật lại ngăn cản việc suy tư về thế giới? Ngài đưa ra lý do rất rõ ràng:

• Vô ích : Không giúp giảm bớt khổ đau ngay trong hiện tại.
• Rời xa mục đích tối hậu: Không đóng góp gì cho đời sống phạm hạnh hay đạo đức.
• Không dẫn đến Ly tham, Đoạn diệt, An tịnh, Chánh trí, Giác ngộ, Niết-bàn.

Trong Phật giáo, tư duy không phải để tích lũy kiến thức hàn lâm hay thỏa mãn sự tò mò của bản ngã. Tư duy chỉ có giá trị khi nó phục vụ trực tiếp cho việc chấm dứt khổ đau.

Quay về tiêu điểm: Tứ Diệu Đế. Thay vì phóng tâm ra thế giới bao la bên ngoài để tìm kiếm những câu trả lời vô định, Đức Phật kêu gọi các tỳ-kheo hướng tâm vào bên trong (Hướng nội) để suy tư và thấu triệt bốn sự thật: Khổ, nhân sanh khổ, sự diệt khổ, con đường dẫn tới diệt khổ.

Đức Phật nhấn mạnh bằng cụm từ: "Cần phải nỗ lực/tinh tấn. Đây không phải là chuyện ngồi bàn luận hay suy ngẫm cho vui, mà là một sự thực hành quyết liệt.

Bài kinh "Suy tư về Thế giới" giống như một gáo nước lạnh dội vào những ai đang mải mê tìm kiếm những lý thuyết siêu hình cao siêu mà quên đi thực tại. Thế giới có thể có rất nhiều điều kỳ bí (như đạo quân trốn trong cọng sen), nhưng những điều đó không giúp bạn bớt khổ khi đối diện với sinh lão bệnh tử.

Sớ Giải

1111. pañcamassa paṭhame sumāgadhāya pokkharaṇiyāti evaṃnāmikāya pokkharaṇiyā. lokacintaṃ cintentoti, “kena nu kho candimasūriyā katā, kena mahāpathavī, kena mahāsamuddo, kena sattā uppāditā, kena pabbatā, kena ambatālanāḷikerādayo”ti evarūpaṃ lokacintaṃ cintento nisīdi.
vicetoti vigatacitto vikkhittacitto vā. bhūtaṃyeva addasāti te kira asurā sambarimāyaṃ samparivattetvā yathā ne so puriso hatthiassādīsu āruhante ukkhipitvā, bhisamuḷālacchiddehi pavisante passati, evaṃ adhiṭṭhahiṃsu. taṃ sandhāya satthā “bhūtaṃyeva addasā”ti āha. devānaṃyeva mohayamānāti devānaṃ cittaṃ mohayantā. tasmāti yasmā lokacintaṃ cintento ummattakopi hoti, tasmā.

1111. Bài kinh thứ nhất của phẩm thứ năm: "Tại hồ sen Sumāgadhā" nghĩa là tại hồ sen có tên gọi như thế.

"Suy tư về thế giới" có nghĩa là: Người ấy ngồi xuống và suy nghĩ về thế giới theo kiểu dạng như: "Ai đã làm ra mặt trăng và mặt trời? Ai đã tạo ra đại địa? Ai tạo ra đại dương? Do ai mà các chúng sinh được sinh ra? Ai tạo ra núi non? Ai tạo ra cây xoài, cây thốt nốt, cây dừa, v.v...?"

 "Viceto" (mất trí/loạn trí) nghĩa là tâm đã rời rạc (vigatacitto) hoặc tâm bị phân tán, điên đảo (vikkhittacitto).

"Chính cái thực thực/cái có thật mà người ấy đã thấy": Nghe trịnh trọng rằng, các vị Asura (A-tu-la) đó đã sử dụng huyễn thuật Sambarī (sambarimāyaṃ) biến hóa xung quanh, khiến cho người đàn ông kia nhìn thấy họ đang thúc voi, cưỡi ngựa... rồi chui tọt vào những cái khe, cái lỗ của ngó sen và cọng sen bằng thần lực định hóa (adhiṭṭhahiṃsu). Nhắm đến sự việc đó nên Đức Bổn Sư mới phán rằng: "Cái người ấy thấy hoàn toàn là thật". "Làm cho chư Thiên mê muội/kinh ngạc" nghĩa là làm cho tâm của chư Thiên bị hoang mang, lầm lạc.

 "Do đó": Có nghĩa là vì cớ bài toán suy tư về thế giới này (nếu sa đà vào) thậm chí có thể khiến người ta trở nên điên cuồng (ummattako), do vậy (Đức Phật mới ngăn cấm).