Tam đề dĩ sanh là đầu đề chiết bán – hữu dư.

Tam đề dĩ sanh gồm ba pháp:

a. Các pháp dĩ sanh (uppannā dhammā)

b. Các pháp vị sanh (anuppannā dhammā)

c. Các pháp dự sanh (uppādino dhammā)

A. Các pháp dĩ sanh (uppannā dhammā) là những pháp như sắc, thọ, tưởng, hành, thức đã sanh ra, đã sanh thành, đã hiện khởi, đã xuất hiện. Đây gọi là các pháp dĩ sanh hay các pháp đã sanh.

Chi pháp trong nầy là 121 tâm với 52 tâmn sở và 28 sắc pháp.

Chú giải: Các pháp chân đế hữu vi gồm ngũ uẩn hay tâm, tâm sở và sắc pháp được gọi là pháp dĩ sanh, pháp đã sanh, bởi pháp hữu vi là pháp hữu duyên, được tạo tác bởi duyên, do duyên mà sanh ra.

B. Các pháp vị sanh (anuppannā dhammā) là những pháp như ba loại sắc phi nghiệp sanh; thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn phi quả.

Chi pháp trong câu nầy là 37 tâm thiện với 38 thuộc tánh tương ưng, 12 tâm bất thiện với 27 thuộc tánh tương ưng, 20 tâm tố với 35 thuộc tánh tương ưng, sắc phi nghiệp tức sắc tâm, sắc quý tiết và sắc vật thực.

Chú giải: Pháp vị sanh (anuppannā dhammā) là pháp chưa sanh bởi chưa đủ duyên khởi; các pháp như pháp thiện, pháp bất thiện, pháp tố và sắc phi nghiệp sở chỉ sanh khởi khi có điều kiện thích hợp, nếu chưa có điều kiện thì chưa sanh.

C. Các pháp dự sanh (uppādino dhammā) là những pháp sẽ sanh khởi, như là bốn danh uẩn quả thuộc dục giới, sắc giới, vô sắc giới và siêu thế, là quả của nghiệp thiện - bất thiện chưa chín muồi; cùng là sắc pháp do nghiệp tạo.

Chi pháp trong câu này là 52 tâm quả với 38 thuộc tánh tương ưng, và 20 sắc nghiệp.

Chú giải: Pháp dị thục quả gọi là pháp sẽ sanh bởi có nhân sẳn, tức là nghiệp dị thời; Sắc nghiệp cũng là pháp sẽ sanh vì do nghiệp dị thời tạo ra.

Như vậy, tất pháp hữu vi đều gọi là pháp dĩ sanh (uppannā dhammā), trong pháp hữu vi ấy, có pháp thiện, pháp bất thiện, pháp tố và pháp sắc phi nghiệp sở, vừa là pháp dĩ sanh vừa là pháp vị sanh (uppannā c’eva anuppannā ca). Pháp quả và pháp sắc nghiệp, vừa là pháp dĩ sanh vừa là pháp dự sanh (uppannā c’eva uppādino ca). Níp bàn vô vi giới không phải là pháp dĩ sanh, không phải là pháp vị sanh, cũng không phải là pháp dự sanh.