Kinh Văn

1112. ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi — “āyāma, bhikkhave, yena paṭibhānakūṭo tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā”ti. “evaṃ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. atha kho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ yena paṭibhānakūṭo tenupasaṅkami. addasā kho aññataro bhikkhu paṭibhānakūṭe mahantaṃ papātaṃ. disvāna bhagavantaṃ etadavoca — “mahā vatāyaṃ, bhante, papāto subhayānako, bhante, papāto. atthi nu kho, bhante, imamhā papātā añño papāto mahantataro ca bhayānakataro cā”ti? “atthi kho, bhikkhu, imamhā papātā añño papāto mahantataro ca bhayānakataro cā”ti.
“katamo pana, bhante, imamhā papātā añño papāto mahantataro ca bhayānakataro cā”ti? “ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkhan’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti, jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti, maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti. te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā jātisaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti, jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti, maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti.
te jātisaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā jātipapātampi papatanti, jarāpapātampi papatanti, maraṇapapātampi papatanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapapātampi papatanti.
te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘na parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi”. “ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkhan’ti yathābhūtaṃ pajānanti ... pe ... ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānanti, te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti, jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti, maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti. te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, jātisaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti, jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti, maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti. te jātisaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, jātipapātampi nappapatanti, jarāpapātampi nappapatanti, maraṇapapātampi nappapatanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapapātampi nappapatanti.
te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi”. “tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkhan’ti yogo karaṇīyo ... pe ... ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo”ti. dutiyaṃ.

Một thuở, Đức Thế Tôn ngự ở Rājagaha (Vương Xá), trên đỉnh núi Linh Thứu. Bấy giờ, Ngài bảo các vị tỳ khưu: "Này chư tỳ khưu, hãy cùng Ta đến đỉnh Paṭibhāna để nghỉ trưa hôm nay."

"Bạch Thế Tôn, xin vâng," các vị tỳ khưu cung kính đáp lời.

Rồi Đức Thế Tôn cùng với số đông tỳ khưu hướng về đỉnh Paṭibhāna. Tại đó, một vị tỳ khưu khi phóng tầm mắt nhìn xuống vực sâu hoăm hoắm bên sườn núi Paṭibhāna đã thốt lên với Đức Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, vực thẳm này thật dốc đứng; vực thẳm này thật đáng khiếp sợ. Nhưng bạch Thế Tôn, liệu có vực thẳm nào còn dốc hơn, còn đáng khiếp sợ hơn vực thẳm này chăng?"

"Này chư tỳ khưu. có vực thẳm khác, lớn hơn và đáng sợ hãi hơn vực thẳm này."

"Bạch Thế Tôn, vực thẳm nào mà lại dốc hơn và đáng sợ hơn cả nơi này?"

"Này chư tỳ khưu, những sa-môn hay bà-la-môn nào không như thật tuệ tri rằng: ‘Đây là Khổ’; không như thật tuệ tri: ‘Đây là Nguồn gốc của Khổ’; không như thật tuệ tri: ‘Đây là Sự diệt Khổ’; và không như thật tuệ tri: ‘Đây là Con đường đưa đến sự diệt Khổ’—họ sẽ hoan hỷ đắm mình trong các hành vi tạo tác (hành) dẫn đến sanh, dẫn đến già, dẫn đến chết, dẫn đến sầu, bi, khổ, ưu, ai. Chính vì hoan hỷ trong các cấu thành tạo tác ấy, họ lại tiếp tục gieo mầm cho những tạo tác dẫn đến sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Để rồi, khi đã gieo những nghiệp hành như vậy, họ tự lao mình xuống vực thẳm của sanh, lao xuống vực thẳm của già, lao xuống vực thẳm của chết, và rơi rụng vào vực thẳm của sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng, họ không bao giờ thoát khỏi sanh, già, chết; không thoát khỏi sầu, bi, khổ, ưu, ai; họ không thể thoát ly khỏi Khổ đau.

Nhưng này chư tỳ khưu, những sa-môn hay bà-la-môn nào như thật tuệ tri rằng: ‘Đây là Khổ’... và ‘Đây là Con đường đưa đến sự diệt Khổ’—họ không còn tìm thấy niềm vui trong các hành vi tạo tác dẫn đến sanh, già, chết, cũng không đắm mình trong những tạo tác dẫn đến sầu, bi, khổ, ưu, não. Vì không còn hoan hỷ, họ chấm dứt việc gieo mầm cho các tạo tác dẫn đến sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, ai. Khi những nghiệp hành ấy không còn được tạo ra, họ không còn bị rơi xuống vực thẳm của sanh, không rơi xuống vực thẳm của già, không rơi xuống vực thẳm của chết, cũng không còn trầm luân trong vực thẳm của sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng, họ đã giải thoát khỏi sanh, già, chết; giải thoát khỏi sầu, bi, khổ, ưu, ai; họ đã thực sự giải thoát khỏi Khổ đau.

"Do đó, này chư tỳ khưu, một nỗ lực kiên trì cần phải được tạo nên để thấu suốt rằng: ‘Đây là khổ’. một nỗ lực kiên trì cần phải được tạo nên để thấu suốt rằng: ‘Đây là Nhân sanh khổ’.một nỗ lực kiên trì cần phải được tạo nên để thấu suốt rằng: ‘Đây là sự diệt khổ’. Một nỗ lực kiên trì cần phải được dựng xây để thấu suốt rằng: ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’."

Chú Thích

Đức Phật  dẫn các vị tỳ khưu đến tận rìa một vách đá dốc đứng, hiểm trở. Cái nhìn thực tế vào vực sâu vật lý bên ngoài là thuận cảnh để Ngài mở ra cái nhìn vào vực thẳm tâm thức bên trong. Giống như một người cha dẫn con ra bờ vực của một tòa nhà cao tầng để dạy con về sự nguy hiểm của cuộc đời. Khi đứa trẻ run sợ trước độ cao, người cha mới nói: "Độ cao này chưa đáng sợ, cạm bẫy của cuộc đời ngoài kia mới là vực thẳm thực sự."

Đức Phật khẳng định vực thẳm đáng sợ nhất không nằm ở địa hình, mà nằm ở sự mù quáng trước bản chất của cuộc đời. Khi không hiểu rõ Khổ – Nguyên nhân của khổ – Sự chấm dứt khổ – Đường hướng thoát khổ, chúng ta sẽ liên tục đưa ra những lựa chọn sai lầm. Giống như một người không biết bơi nhưng lại thích lao mình xuống dòng nước xoáy vì thấy sóng biển đẹp mắt. Việc không hiểu rõ sự nguy hiểm (vô minh) khiến họ tự đẩy mình vào chỗ chết.

"Hoan hỷ trong các hành vi tạo tác" (Hành cấu thành) Đây là điểm cốt lõi của bài kinh. Chúng ta thường "nghiện" những thứ tạo ra sự luân hồi mà không biết. Chúng ta thèm khát danh vọng, tình cảm, sự sở hữu – chính những khát khao này (nghiệp tạo tác) buộc ta phải tái sanh, và đã sanh ra thì bắt buộc phải kinh qua già, bệnh, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não.Một người nghiện cờ bạc (hoan hỷ trong hành vi chơi bài). Họ nghĩ rằng chơi bài đem lại niềm vui. Nhưng chính hành vi đó dẫn họ đến nợ nần, trốn chui trốn lủi, gia đình tan nát (vực thẳm của sầu, ưu, não). Hay gần gũi hơn, việc chúng ta nghiện lướt mạng xã hội thâu đêm. Bản chất hành vi đó mang lại niềm vui ngắn hạn, nhưng hệ quả là sự mệt mỏi, lo âu và trống rỗng vào ngày hôm sau.

Đức Phật gọi Sanh, Già, Chết là những "vực thẳm" vì khi đã rơi vào đó, con người hoàn toàn bất lực, không thể cưỡng lại, giống như một người đã bước hụt chân sa xuống vách đá thì chỉ có thể rơi tự do. Khi một người đối diện với căn bệnh ngặt nghèo của tuổi già hoặc cái chết cận kề, mọi tiền tài, quyền lực đều trở nên vô dụng. Họ rơi vào sự sợ hãi và tuyệt vọng tột cùng. Đó chính là cảm giác rơi xuống vực thẳm mà không có dây bảo hộ.

Lời khuyên: "Nỗ lực kiên trì được dựng xây" Để không bị rơi xuống vực, chúng ta không thể đi đứng hời hợt. Đức Phật yêu cầu một sự "nỗ lực" (exertion) – tức là sự tỉnh thức, quan sát và rèn luyện tâm tính mỗi ngày để thấy rõ bản chất của vạn vật.Giống như một người đi trên dây qua hai đỉnh núi. Họ không được phép lơ là dù chỉ một giây. Sự tập trung, giữ thăng bằng chính là nỗ lực tỉnh thức để không bị rơi xuống vực sâu bên dưới.

Sớ Giải

1112-13. dutiye paṭibhānakūṭoti eko mahanto pabbatasadiso mariyādapāsāṇo. tatiye aniṭṭharūpanti aniṭṭhasabhāvaṃ.

Dutiye paṭibhānakūṭoti...: Trong bài kinh thứ hai, từ "Đỉnh Paṭibhāna" (Paṭibhānakūṭa) chỉ cho một tảng đá ranh giới khổng lồ, sừng sững như một ngọn núi lớn.

Tatiye aniṭṭharūpanti...: Trong bài kinh thứ ba, từ "hình sắc không đáng ưa thích" (aniṭṭharūpa) nghĩa là bản tính không đáng mong cầu, không vừa ý (aniṭṭhasabhāva).