Kinh Văn

ít thay là những chúng sanh được tái sinh làm người. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh tái sinh ở các cõi khác ngoài cõi người.

ít thay là những chúng sanh được tái sinh ở vùng Trung Độ (vùng văn minh). Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh tái sinh ở các vùng biên địa

ít thay là những chúng sanh sinh ra ở nơi đất cao (trên mặt đất). Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sinh ra ở dưới nước

ít thay là những chúng sanh sau khi qua đời từ cõi người được tái sinh trở lại làm người. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi qua đời từ cõi người lại bị tái sinh vào địa ngục.

ít thay là những chúng sanh sau khi qua đời từ cõi người được tái sinh trở lại làm người. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi qua đời từ cõi người lại bị tái sinh vào cõi súc sinh. …"

ít thay là những chúng sanh sau khi qua đời từ cõi người được tái sinh trở lại làm người. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi qua đời từ cõi người lại bị tái sinh vào cõi ngạ quỷ. …"

ít thay là những chúng sanh sau khi qua đời từ cõi người được tái sinh lên cõi chư thiên (Deva). Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi qua đời từ cõi người lại bị tái sinh vào địa ngục … vào cõi súc sinh … vào cõi ngạ quỷ. …"

ít thay là những chúng sanh sau khi qua đời từ cõi chư thiên được tái sinh trở lại cõi chư thiên. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi qua đời từ cõi chư thiên lại bị tái sinh vào địa ngục … vào cõi súc sinh … vào cõi ngạ quỷ. …"

ít thay là những chúng sanh sau khi qua đời từ cõi chư thiên được tái sinh xuống cõi người. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi qua đời từ cõi chư thiên lại bị tái sinh vào địa ngục … vào cõi súc sinh … vào cõi ngạ quỷ. …"

ít thay là những chúng sanh sau khi thoát khỏi địa ngục được tái sinh làm người. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi thoát khỏi địa ngục lại bị tái sinh trở lại địa ngục … vào cõi súc sinh … vào cõi ngạ quỷ. …"

ít thay là những chúng sanh sau khi thoát khỏi địa ngục được tái sinh lên cõi chư thiên. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi thoát khỏi địa ngục lại bị tái sinh trở lại địa ngục … vào cõi súc sinh … vào cõi ngạ quỷ. …"

ít thay là những chúng sanh sau khi thoát khỏi cõi súc sinh được tái sinh làm người. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi thoát khỏi cõi súc sinh lại bị tái sinh vào địa ngục … trở lại cõi súc sinh … vào cõi ngạ quỷ. …"

ít thay là những chúng sanh sau khi thoát khỏi cõi súc sinh được tái sinh lên cõi chư thiên. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi thoát khỏi cõi súc sinh lại bị tái sinh vào địa ngục … trở lại cõi súc sinh … vào cõi ngạ quỷ. …"

ít thay là những chúng sanh sau khi thoát khỏi cõi ngạ quỷ được tái sinh làm người. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi thoát khỏi cõi ngạ quỷ lại bị tái sinh vào địa ngục … vào cõi súc sinh … trở lại cõi ngạ quỷ. …"

ít thay là những chúng sanh sau khi thoát khỏi cõi ngạ quỷ được tái sinh lên cõi chư thiên. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi thoát khỏi cõi ngạ quỷ lại bị tái sinh vào địa ngục."

ít thay là những chúng sanh sau khi thoát khỏi cõi ngạ quỷ được tái sinh lên cõi chư thiên. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi thoát khỏi cõi ngạ quỷ lại bị tái sinh vào cõi súc sinh."

ít thay là những chúng sanh sau khi thoát khỏi cõi ngạ quỷ được tái sinh lên cõi chư thiên. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh sau khi thoát khỏi cõi ngạ quỷ lại bị tái sinh trở lại cõi ngạ quỷ. Top of Form

Chú Thích

Điệp khúc “ít thay… nhiều hơn…” là một phương pháp giáo hóa đánh thức tâm thức. Đức Phật không đưa ra những con số thống kê, mà dùng phép đối chiếu giữa cái rất hiếm và cái rất phổ biến để tạo nên sự đánh động của nhận thức. Người nghe nhận ra rằng điều mình đang có—thân người, cơ hội học Phật pháp, đời sống thuận lợi—không phải điều đương nhiên, mà là kết quả của vô số thiện nghiệp tích lũy. Chính sự so sánh này làm khởi lên tâm biết quý trọng hiện tại.

Thân người và hoàn cảnh tu học là một cơ hội vô cùng hiếm có. Chuỗi kinh bắt đầu bằng việc khẳng định: được sinh làm người đã hiếm, được sinh vào Trung Độ (Majjhimadesa)—nơi có Phật pháp, có nền văn minh, có điều kiện học đạo—lại càng hiếm hơn. Điều này nhắc người tu rằng mình đang sở hữu một "cửa sổ cơ hội" vô giá. Nếu bỏ lỡ kiếp này thì rất khó biết bao giờ mới gặp lại đầy đủ những điều kiện tương tự.

Luân hồi có khuynh hướng đi xuống hơn là đi lên. Điểm nổi bật của toàn bộ các bài kinh là sự lặp lại một quy luật: từ bất cứ cõi nào, nếu không có thiện nghiệp và chánh pháp nâng đỡ, chúng sanh rất dễ rơi xuống các cõi khổ. Ngay cả người hay chư thiên sau khi mạng chung cũng không bảo đảm tiếp tục ở cảnh giới tốt. Điều quyết định không phải địa vị hiện tại mà là nghiệp đang được tạo trong từng sát-na của đời sống.

Ác pháp dễ sinh, thiện pháp khó giữ. Vì sao "nhiều" lại luôn thuộc về các cảnh giới khổ? Theo giáo lý Phật giáo, tham, sân và si là những tâm bất thiện xuất hiện rất dễ dàng; còn bố thí, trì giới, thiền định và trí tuệ cần sự huân tập lâu dài. Do đó, nếu buông lung, dòng tâm tự nhiên sẽ nghiêng về phía bất thiện. Chuỗi kinh này chính là lời cảnh báo về quán tính của nghiệp, chứ không phải sự định đoạt của một quyền lực bên ngoài.

Thông điệp không nhằm gieo sợ hãi mà nhằm khơi dậy tinh tấn. Nếu chỉ đọc bề mặt, người ta dễ nghĩ Đức Phật muốn làm người nghe sợ địa ngục. Thực ra mục đích là đánh thức ý thức trách nhiệm đối với từng hành động, lời nói và ý nghĩ. Khi biết rằng một thiện nghiệp nhỏ cũng có thể mở đường cho cảnh giới tốt, còn một đời buông lung có thể dẫn đến đọa lạc, người tu sẽ siêng năng giữ giới, phát triển chánh niệm và tích lũy công đức ngay trong hiện tại.

Giá trị thực tiễn: biết quý cái hiếm để sống xứng đáng với kiếp người. Thông điệp xuyên suốt của các bài kinh là: đừng xem thân người là điều hiển nhiên. Mỗi ngày còn được nghe Chánh pháp, còn đủ trí tuệ để phân biệt thiện ác, còn sức khỏe để hành trì là một phước báu rất lớn. Người trí không tiêu phí cơ hội ấy trong hưởng thụ và buông lung, mà dùng nó để tránh ác, làm lành, thanh lọc tâm, từng bước chuyển đổi dòng nghiệp, để từ cái "ít" của thiện pháp hôm nay trở thành nền tảng cho sự giải thoát mai sau.