Kinh Văn

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh sự sát hại chúng sanh. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh sự sát hại chúng sanh. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh việc lấy của không cho. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh việc lấy của không cho. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh hành vi tà hạnh trong các dục. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh hành vi tà hạnh trong các dục. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nói dối. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh nói dối. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nói lời đâm thọc gây chia rẽ. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh nói lời đâm thọc. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nói lời thô ác. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh nói lời thô ác. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nói lời phù phiếm vô ích. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh nói lời phù phiếm. …"

Chú Thích

Bảy Phật ngôn trên xoay quanh bảy chi phần đầu của Thập thiện nghiệp đạo, tức là ba nghiệp thiện của thân và bốn nghiệp thiện của khẩu. Đức Phật dùng cách đối chiếu giữa "ít" và "nhiều" để nhắc nhở rằng đời sống đạo đức không phải là khuynh hướng tự nhiên của phàm phu, mà là kết quả của sự học hỏi, huân tập và gìn giữ giới hạnh. Người biết kiêng tránh điều ác tuy ít, nhưng chính họ là những người đang xây dựng nền tảng cho hạnh phúc của mình và của xã hội.

1. Giới là sự phòng hộ thân và khẩu, còn ý phải được chuyển hóa bằng thiền định

Giới (sīla) trước hết là sự tự nguyện kiêng tránh những hành động và lời nói bất thiện. Không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối... đều thuộc phạm vi của thân nghiệp và khẩu nghiệp. Riêng ý nghiệp như tham lam, sân hận, tà kiến không thể chỉ ngăn chặn bằng giới mà cần được chuyển hóa bằng thiền định và trí tuệ. Vì vậy, giới là nền móng, định là sự rèn luyện tâm, và tuệ là sự đoạn tận phiền não.

2. Tập khí bất thiện là khuynh hướng phổ biến của chúng sanh

Đức Phật nói "ít thay" vì phần lớn chúng sanh còn sống theo tập khí của tham, sân và si. Khi bị cám dỗ bởi lợi ích, dục vọng hay nóng giận, con người rất dễ tạo các nghiệp bất thiện qua thân và lời nói. Chỉ những ai có tàm (biết hổ thẹn với chính mình) và quý (biết sợ hậu quả của điều ác) mới đủ sức dừng lại trước khi tạo nghiệp. Chính tàm quý là hai pháp bảo vệ thế gian, giúp con người sống có phẩm giá và đạo đức.

3. Thọ trì giới là phương pháp thiết thực để giảm thiểu ác nghiệp

Muốn giảm bớt thân nghiệp và khẩu nghiệp bất thiện, Đức Phật không chỉ khuyên bằng lý thuyết mà còn thiết lập Ngũ giới, Bát quan trai giới và nhiều học giới khác. Việc phát nguyện giữ giới giúp người tu có một hàng rào đạo đức để tự nhắc mình trong từng hành động và lời nói. Mỗi lần giữ được giới là mỗi lần ngăn chặn được một nguyên nhân của khổ đau và tạo thêm một nhân lành cho tương lai.

4. Cốt lõi của trì giới là tinh thần bất hại (Ahimsa)

Nếu chỉ xem giới là những điều "không được làm" thì việc trì giới sẽ trở nên khô cứng. Cốt lõi của giới chính là ahimsa – bất hại, tức là không làm tổn thương mình và người bằng thân, lời hay thái độ sống. Khi tâm có lòng bi mẫn, người ta tự nhiên tránh sát hại, tránh lừa dối, tránh gây chia rẽ và tránh những lời nói làm đau lòng người khác. Giới vì thế không chỉ là luật lệ mà là sự biểu hiện của từ bi trong đời sống hằng ngày.

5. Ban đầu thấy gò bó, về sau lại là sự tự do

Nhiều người mới học giới thường cảm thấy như bị giới hạn vì phải từ bỏ những thói quen cũ. Nhưng khi giới trở thành nếp sống, chính sự kiêng tránh ấy lại đem đến sự an ổn, tự tin và thanh thản. Người không làm điều sai trái không phải lo che giấu, không sợ hối hận, không bị dằn vặt bởi lương tâm. Sự tự do lớn nhất không phải là muốn gì làm nấy, mà là không còn bị phiền não sai khiến.

6. Trì giới theo lời Phật khác hẳn với "giới cấm thủ"

Các học giới Đức Phật chế định đều có mục đích rõ ràng: ngăn ngừa bất thiện nghiệp và giúp tâm bớt phóng dật để tiến đến giải thoát. Trái lại, nhiều tập tục kiêng cữ dựa trên mê tín, tin rằng chỉ cần giữ một nghi thức hay kiêng một điều vô căn cứ là sẽ được phước hoặc giải thoát. Đức Phật gọi sự chấp thủ ấy là giới cấm thủ (sīlabbataparāmāsa) – một tà kiến cần được từ bỏ. Trì giới chân chánh là thực hành bằng chánh kiến, chánh niệm và lòng từ bi, chứ không phải vì sợ hãi hay mê tín.