Tam đề cảnh quá khứ là đầu đề chiết bán (adhiladdhanāmatika) - chi pháp hữu dư (sappadesatika).

Tam cảnh quá khứ có ba pháp:

a. Các pháp có cảnh quá khứ (atītārammṇā dhammā)

b. các pháp có cảnh vị lai (anāgatārammṇā dhammā)

c. Các pháp có cảnh hiện tại (paccuppannārammaṇā dhammā)

a. Các pháp có cảnh quá khứ (atītārammṇā dhammā) là những tâm và tâm sở biết cảnh đã qua, đã diệt. Cảnh quả khứ là cảnh danh pháp đã diệt và cảnh sắc pháp đã diệt.

Chi pháp trong câu nầy là pháp nhất định biết cảnh quá khứ là 3 tâm vô sắc thức vô biên xứ và 3 tâm phi tưởng phi phi tưởng xứ, cùng với 30 thuộc tánh tương ưng. Ba tâm thức vô biên xứ bắt cảnh đề mục là tâm thiền không vô biên xứ đã chứng, nên gọi là pháp biết cảnh quá khứ nhất định; Ba tâm phi tưởng phi phi tưởng xứ bắt cảnh đề mục là tâm thiền vô sở hửu xứ đã chứng, nên gọi là pháp biết cảnh quả khứ nhất định.

Pháp bất định biết cảnh quá khứ là 2 tâm thông và 41 tâm dục ý thức giới cùng 47 thuộc tánh tương ưng (trừ 3 tâm sở giới phần và 2 tâm sở vô lượng phần). Hai tâm thông có thể biết những gì đã xảy ra; tâm thiện dục giới, tâm tố khai ý môn, tâm đổng lực tố dục giới và các tâm quả dục ý thức giới đều có thể biết cảnh đã qua, nên gọi là biết cảnh quá khứ bất định.

b. Các pháp có cảnh vị lai (anāgatārammṇā dhammā) là những tâm và tâm sở biết cảnh sẽ sanh, chưa sanh.

Chi pháp trong câu nầy: 2 tâm thông, 41 tâm dục ý thức giới cùng với 50 thuộc tánh tương ưng (trừ 2 vô lượng phần).

Tâm biết cảnh vị lai chỉ là bất định, không có tâm nhất định chỉ biết cảnh vị lai.

c. Các pháp có cảnh hiện tại (paccuppannārammaṇā dhammā) là những tâm và tâm sở biết cảnh đang có, đang còn, đang diễn ra.

Chi pháp trong câu nầy: Các pháp biết cảnh hiện tại nhất định, đó là ngũ song thức với 7 thuộc tánh tương ưng; 3 ý giới với 10 thuộc tánh tương ưng.

Đôi nhãn thức với 7 tâm sở tợ tha biến hành chỉ biết cảnh sắc hiện tại; Đôi nhĩ thức với 7 tâm sở tợ tha biến hành chỉ biết cảnh thinh hiện tại; Đôi tỷ thức với 7 tâm sở tợ tha biến hành chỉ biết cảnh khí hiện tại; Đôi thiệt thức với 7 tâm sở tợ tha biến hành chỉ biết cảnh vị hiện tại; Đôi thân thức với 7 tâm sở tợ tha biến hành chỉ biết cảnh xúc hiện tại; Hai tâm tiếp thâu và tâm khai ngũ môn cùng với 10 tâm sở tợ tha (trừ cần, hỷ, dục) chỉ biết cảnh ngũ hiện tại. Do đó, ngũ song thức và 3 ý giới là pháp biết cảnh hiện tại nhất định.

Các pháp biết cảnh hiện tại nhưng bất định, đó là 2 tâm thông, 41 tâm dục ý thức giới với 50 tâm sở tương ưng (trừ 2 vô lượng phần).

Hai tâm thông cũng có thể biết những gì đang xảy ra, nên gọi là pháp biết cảnh hiện tại bất định; tâm khai ý môn, 12 tâm bất thiện, 8 tâm đại thiện, tâm quả bất thiện ý thức giới, 10 tâm quả thiện dục giới, 9 đổng lực tố dục giới; 41 tâm dục ý thức giới nầy cũng có thể biết những gì đang xảy ra nên gọi là pháp biết cảnh hiện tại bất định.

Chú giải:

10 tâm quả thiện dục giới, ý thức giới thọ xả quả bất thiện, ý thức giới tố vô nhân thọ hỷ. Mười hai tâm nầy có thể là pháp biết cảnh quá khứ, có thể là pháp biết cảnh vị lai, có thể là pháp biết cảnh hiện tại.

8 tâm thiện dục giới, 12 tâm bất thiện, tâm khai ý môn, 8 tâm đại tố và 2 tâm thông. Ba mươi mốt tâm nầy là pháp có thể biết cảnh quá khứ, vị lai, hiện tại, cũng có thể không biết cảnh quá khứ, vị lai, hiện tại.

3 tâm sơ thiền (thiện, quả, tố), 3 tâm nhị thiền (thiện, quả, tố), 3 tâm tam thiền (thiện, quả, tố), 3 tâm tứ thiền (thiện, quả, tố), 1 tâm quả ngũ thiền, 3 tâm không vô biên xứ (thiện, quả, tố), 8 hoặc 40 tâm siêu thế. Đây là các pháp không nên nói là biết cảnh quá khứ hay biết cảnh vị lai hay biết cảnh hiện tại.

Sắc pháp và níp bàn là bất tri cảnh (anārammaṇa).