Kinh Văn

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh làm hại các mầm giống và cây cối. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh làm hại các mầm giống và cây cối. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh ăn phi thời. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh ăn phi thời. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh đeo vòng hoa, dùng hương thơm và xức phấn son trang điểm. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh các điều ấy. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh xem ca, múa, hòa tấu âm nhạc và các trò diễn không thích hợp. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh các điều ấy. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nằm giường cao, rộng và sang trọng. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh điều ấy. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nhận vàng và bạc. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh nhận vàng và bạc. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nhận hạt cốc thô. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh nhận hạt cốc thô. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nhận thịt sống. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh nhận thịt sống. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nhận phụ nữ và thiếu nữ. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh nhận phụ nữ và thiếu nữ. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nhận nô tỳ nam và nô tỳ nữ. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh nhận nô tỳ. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nhận dê và cừu. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh nhận dê và cừu. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nhận gia cầm và heo. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh nhận gia cầm và heo. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nhận voi, bò, ngựa đực và ngựa cái. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh nhận các vật ấy. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh nhận ruộng vườn và đất đai. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh nhận ruộng vườn và đất đai. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh việc mua bán. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh việc mua bán. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh việc chạy việc trung gian, làm sứ giả đưa tin. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh việc làm ấy. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh gian lận bằng cân, bằng kim loại giả và bằng các đo lường giả. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh các hành vi gian lận ấy. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh các con đường tà khúc như nhận hối lộ, lừa dối và gian lận. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh các con đường tà khúc ấy. …"

Ít thay là những chúng sanh biết kiêng tránh việc cắt mổ thân thể, sát hại, trói buộc, cướp đoạt, bóc phốt và bạo lực. Nhưng nhiều hơn là những chúng sanh không kiêng tránh các hành vi thô bạo ấy. Vì sao? Vì rằng, này các tỳ-khưu, họ chưa thấy Tứ Thánh Đế. Những gì là bốn?

1.    Thánh đế về Sự Khổ,

2.    Thánh đế về Nguồn Gốc của Khổ,

3.    Thánh đế về Sự Diệt Khổ,

4.    Thánh đế về Con Đường Đưa Đến Diệt Khổ.

Vì vậy, này các tỳ-khưu, hãy nỗ lực để hiểu rõ: 'Đây là Khổ.'… Hãy nỗ lực để hiểu rõ: 'Đây là Con Đường Đưa Đến Diệt Khổ.'"

Chú Thích

1. Nếp sống của phàm phu và bậc thánh khác nhau ngay từ những điều rất bình thường
Đức Phật không chỉ phân biệt phàm và thánh qua những tội ác lớn như sát sinh hay trộm cắp, mà còn qua cách sống hằng ngày. Điều mà đa số người đời xem là bình thường, bậc thánh lại có thể chủ động từ bỏ để giữ gìn sự thanh tịnh của thân tâm. Vì vậy, con đường Thánh đạo không chỉ là tránh điều ác mà còn là vượt lên trên những tập quán nuôi lớn tham ái và chấp thủ. Chính những khác biệt tưởng chừng rất nhỏ ấy lại tạo nên khoảng cách rất lớn giữa đời sống hướng dục và đời sống hướng giải thoát.

2. Không phải mọi điều kiêng tránh đều là tội lỗi, mà là sự từ bỏ những hạnh nghiệp còn thô
Nhiều điều được nêu trong các Phật ngôn như làm trung gian, mua bán, nhận gia súc, ruộng đất hay tích lũy tài sản không phải tự thân là trọng tội đối với người cư sĩ. Tuy nhiên, chúng đều gắn với sự tìm cầu, sở hữu, cạnh tranh và bảo vệ lợi ích cá nhân. Đối với người xuất gia hay người đang rèn luyện đời sống ly dục, những hoạt động ấy dễ làm tâm bị ràng buộc vào danh lợi. Vì vậy, sự kiêng tránh ở đây không nhằm lên án xã hội, mà nhằm giúp người tu đi xa hơn trên con đường thanh tịnh.

3. Nhiều giới luật chỉ nhằm nuôi dưỡng tâm thanh tịnh chứ không vì bản chất của hành động là xấu
Không trang điểm, không dùng nước hoa, không đeo vòng hoa, không nằm giường cao rộng hay không ăn phi thời đều xuất hiện trong Bát Quan Trai giới, Thập giới Sa-di và giới luật Tỳ-khưu. Những điều này không phải vì son phấn, âm nhạc hay thức ăn tự thân là tội lỗi, mà vì người tu học đang thực tập đời sống tri túc, giản dị và ít nuôi dưỡng dục lạc. Khi thân được giản lược các nhu cầu hưởng thụ, tâm cũng dễ an tịnh và hướng nội hơn. Giới luật vì thế là phương tiện thanh lọc tâm ý chứ không phải sự cấm đoán hình thức.

4. Điều vô hại với người thường vẫn có thể là sự phóng dật đối với người tu tập
Ca hát, khiêu vũ, hòa nhạc hay các hình thức giải trí không nhất thiết là điều sai trái trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, đối với người đang rèn luyện định và tuệ, những thú vui ấy có thể làm tâm tán loạn, tăng trưởng sự tìm cầu cảm giác và làm suy giảm chánh niệm. Đức Phật vì thế khuyên người tu tránh xa không phải vì phủ nhận giá trị nghệ thuật, mà vì muốn bảo vệ sự an trú của nội tâm. Mỗi trình độ tu tập sẽ có một chuẩn mực sống thích hợp với mục tiêu mình đang hướng đến.

5. Thánh nhân vượt lên trên cả những tập quán được xã hội xem là bình thường
Trong bối cảnh xã hội Ấn Độ cổ đại, việc sở hữu nô lệ, phụ nữ, gia súc hay đất đai được xem là điều tự nhiên của đời sống kinh tế. Thế nhưng Đức Phật không khuyến khích người xuất gia nắm giữ bất kỳ "tài sản sống" nào, bởi điều đó nuôi lớn tâm sở hữu và sự chi phối đối với người khác. Đây không chỉ là một quy định của Tăng đoàn mà còn phản ánh tinh thần từ bi và bình đẳng vượt trước thời đại. Bậc thánh không để chuẩn mực đạo đức của mình bị giới hạn bởi tập quán xã hội.

6. Gốc rễ của mọi sự kiêng tránh là đoạn trừ tham ái để thấy Tứ Thánh Đế
Danh sách dài những điều cần tránh kết thúc bằng lời dạy rất sâu sắc: "Vì họ chưa thấy Tứ Thánh Đế." Điều đó cho thấy nguyên nhân sâu xa của mọi hành vi bất thiện hay mọi sự dính mắc không chỉ là hoàn cảnh bên ngoài mà là vô minh và ái dục. Khi còn chạy theo lợi nhuận, danh vọng hay hưởng thụ, con người dễ chấp nhận cả những xảo thuật như mua rẻ bán mắc, gian lận, hối lộ hoặc các hình thức mưu cầu lợi ích khác. Trái lại, người thấy rõ Khổ, Tập, Diệt và Đạo sẽ tự nhiên buông bớt sự chiếm hữu, sống chân thật, tri túc và thanh tịnh. Vì vậy, toàn bộ các Phật ngôn trên không nhằm xây dựng một hệ thống cấm đoán, mà nhằm dẫn người học Phật từ nếp sống của phàm phu đến phẩm hạnh của bậc hiền thánh, lấy Tứ Thánh Đế làm đích đến tối hậu.