Chánh kiến trong bát chánh đạo thuộc phạm trù thứ ba kể trên vì sự tương quan nhuần nhuyễn với bảy chi đạo còn lại.

Chánh tư duy là ý hướng hiền thiện trong suy nghĩ.  Tấm thức với tập tánh cố hữu của chúng sanh luôn hướng đến cái gì đó. Ba tư duy được xem là đưa chúng sanh vào hệ luỵ là dục tư duy hay ý hướng di tìm những thứ thoả mãn thị hiếu; sân tư duy là ý hướng tập chú vào sự bất bình bực tức; hại tư duy là ý hướng gây phiền luỵ khổ đau cho chúng sanh do hiềm hận. Những ý hướng nầy luôn tồn tại hằng trong tâm tư chúng sanh trở thành tập tánh nhiều lâu đời. Tuy vậy không phải là không có cách hoán chuyển. Để huân tu chánh tư duy không phải chỉ “nói không” mà cần tích cực huân tu pháp đối trị. Ba pháp tích cực tạo nên chánh tư duy là:

A.  Ly tham tư duy hay ý hướng buông xả. Là thường xuyên ý thức về “nguy hiểm nhiều hơn vị ngọt” đối với sự dính mắc. Đây chính là một trong những điểm tế nhị của người tu tập so với quan điểm thường tình. Có thể thí dụ như có rất nhiều người “ghiền” nước ngọt phải mất thời gian dài thay đổi để thật sự thoải mái với thức uống không đường.

B.  Ly sân tư duy là ý hướng thân thiện từ mẫn. Đây là trạng thái của tâm từ. Thay vì soi mói tìm lỗi hay bất mãn điều nầy điều kia thì hàm dưỡng tâm hoà ái luôn mong mõi muôn loài được an lành.

C.  Ly hận tư duy là ý hướng cảm thông bi mẫn. Đây là trạng thái của tâm bi. Tâm bi mẫn là sự cảm thông đủ sức hoá giải những gút mắc oán hận, thù nghịch. Tâm bi mẫn mong chúng sanh thoát khố đương nhiên không mong ai bị khổ.

Khi ba chánh tư duy kể trên được tu tập thuần thục sẽ cảm nhận được nội tâm nhẹ nhàng, ít bị chi phối. và ở trong trạng thái sẳn sàng cho những thiện pháp sanh khởi và tăng trưởng.

Chánh ngữ là ngôn từ hiền thiện, không sai quấy. Sự biểu đạt qua ngôn ngữ là một phần quan trọng trong cuộc sống. Đa số nói năng theo thói quen mà không nhận ra cách sử dụng lợi nói ảnh hưởng sâu xa cuộc sống và sự tu tập. Chánh ngữ ở đây nên được hiểu là tất cả những gì được sử dụng để truyền thông dù là lời nói bằng miệng hay viết lách…

A.  Trên phương diện kiên tránh, chánh ngữ là không nói dối, không nói chia rẽ, không nói lời cay nghiệt, không nói lời nhảm nhí vô ích.

B.  Trên phương diện huân tập lời nói tốt đẹp thì nên thường áp dụng 5 nguyên tắc: nói đúng thời, nói sự thật, nói với lời hoà nhã, nói điều lợi ích, nói với lòng từ

C.  Trên phưong diện ý thức sự nguy hiểm của ngôn từ nên nhớ lời Phật dạy: Như Lai nói rằng người cố tình nói dối thì không có ác hạnh nào không làm được.

D.  Người tu tập với dụng tâm tránh xa tà ngữ cũng là một cách thanh tịnh hoá bản thân nhưng Phật ngôn trong Tăng chi bộ.

E.  Người con Phật nên suy tư về chánh ngữ của Đức Phật: chỉ nói sự thật và chỉ nói sự thật liên hệ tới giải thoát giác ngộ

Chánh ngữ không phải chỉ là đề tài lớn trong cuộc sống hằng ngày mà còn trong sự tu tập rất riêng tư và thậm chí là một chi đạo trong thời khắc tuệ giác bừng khai.

Chánh nghiệp là hành động chơn chánh. Chữ nghiệp dịch từ kammanta cần được định nghĩa và hiểu trong khuôn khổ của bát chánh đạo vì từ vựng nầy được hiểu với nhiều phạm trù khác nhau tuỳ theo ngữ cảnh.

A.  Chánh nghiệp ở đây là những tạo tác ngoài ngôn ngữ và sự mưu sinh. Chính xác hơn là thân nghiệp hiền thiện. Trong lúc ở những trường hợp khác thì nghiệp bao gồm cả khẩu nghiệp và sự nuôi mạng.

B.  Một cách đơn cử cụ thể thì chánh nghiệp là không sát hại sinh vật, không lấy của không cho, không tà hạnh trong dâm dục.

C.  Người tu tập cũng cần hiểu rộng thêm là có những điều không đơn cử nhưng liên quan tới thân nghiệp bất thiện cũng cần được tránh như dù không sát hại nhưng hành động đánh đập, gây tổn thương cho chúng sanh khác thì cũng nên tránh.

D.  Một số các vị thiền sư cũng dạy về chánh nghiệp bao gồm hành vi tốt đẹp trong sinh hoạt hằng ngày nhưng không khuấy động ồn ào khi đại chúng tu tập, không huỷ hoại môi trường sinh thái một các vô ý thức, hay tạo ra những bất ổn cho người chung quanh bằng sinh hoạt cá nhân….

Bên cạnh chánh ngữ là ngôn ngữ hiền thiền thì chánh nghiệp hàm ý những gì tạo tác nên đi cùng với ý thức không hại cho mình, không hại cho người hoặc vô hại cho cả hai.