BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Chủ Nhật, 04 tháng 06, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

XI. PHẨM GIÀ (Jarāvagga)

Gồm 11 bài kệ với 9 duyên sự

 - Kệ số 4 (dhp 149)  

Duyên sự:

Bài kệ nầy đức Phật thuyết cho 500 vị tỳ kheo ngộ nhận, khi Ngài ở Jetavana thành Sāvatthi.

Tương truyền, có năm trăm vị tỳ kheo học đề mục thiền từ bậc Đạo sư rồi đi vào rừng tinh tấn hành thiền. Các vị tỳ kheo ấy đã đắc được thiền định nhưng chưa đoạn trừ phiền não.

Chư tỳ kheo ấy ngộ nhận rằng mình đã hoàn tất phận sự bậc xuất gia. Bèn cùng nhau trở về đảnh lễ bậc Đạo sư để trình pháp mình đã đắc chứng.

Đức Phật biết rõ mọi việc, nên khi nhóm tỳ kheo ấy vừa tới chùa còn đứng ngoài cổng, Ngài dạy thị giả Ānanda ra nói với năm trăm tỳ kheo ấy, nay chưa có việc gì để yết kiến Ngài, hãy đến nghĩa địa tha ma, sau đó hãy về yết kiến.

Tôn giã Ānanda bước ra cổng và truyền đạt lời Thế tôn dạy. Chư tỳ kheo ấy vâng lời đi đến bãi tha ma, ở đó các vị đã nhìn thấy nhiều tử thi đàn bà mới chết bị đem bỏ nằm dưới đất, có vài tử thi phụ nữ trẻ đẹp còn hiện tướng hấp dẫn. Khiến tâm dục ái khởi lên nơi các vị. Lúc đó các tỳ kheo nầy mới nhận ra mình chưa dứt trừ phiền não.

Đức Phật đang ngồi trong hương thất tại Jetavana, biết rõ tâm tư các tỳ kheo ấy, Ngài liền thị hiện phóng hào quang như ngồi trước mặt họ rồi Ngài dạy rằng: “Này các tỳ kheo, có hợp lý chăng, khi mà nhìn thấy những bộ xương như vậy các ngươi lại khởi tâm ái tham, thích thú?

Nói xong, bậc Đạo sư thuyết lên bài kệ: Yānimāni apatthāni…v.v…tāni disvana kā ratī’ti.

Dứt kệ ngôn, tất cả các tỳ kheo ấy đắc chứng đạo quả A la hán tại chỗ đứng. Năm trăm vị tỳ kheo ấy đồng thanh tán dương ân đức Phật bảo, rồi quay về Jetavana đảnh lễ bái kiến đức Phật.

Chánh văn:                          

(dhp 149)

4. Yān’ imāni apatthāni
Alāpūn’ eva sārade
Kāpotakāni aṭṭhīni
Tāni disvāna kā rati.

Thích văn:

Yān’ imāni [ hợp âm “yāni imāni” ]
Yāni [ chủ cách, số nhiều, trung tính, của quan hệ đại từ ya ] những cái mà.
Imāni [ chủ cách, số nhiều, trung tính, quan hệ đại từ ima ] những cái nầy.
Apatthāni [ chủ cách, số nhiều, trung tính, quá khứ phân từ apattha (apa + căn as ) ] những thứ bị vất bỏ, bị ném đi, bị bỏ đi.
Alāpūn’ eva [ hợp âm “alāpūni iva” ]
Alāpūni [ chủ cách, số nhiều, danh từ trung tính alāpu ] những trái bầu.
Iva [ bất biến từ tỷ giảo ] ví như.
Sārade [ định sở cách, số ít, danh từ nam tính sārada ] trong mùa thu, vào mùa thu, mùa lá rơi.
Kāpotakāni [chủ cách, số nhiều, trung tính, tính từ kāpotaka (kapota + ṇka)] có màu bồ cầu, màu trắng xám.
Aṭṭhīni [ chủ cách, số nhiều, danh từ trung tính aṭṭhi ] những khúc xương, những mãnh xương, xương cốt.
Tāni [ đối cách, số nhiều, trung tính, chỉ thị đại từ ta ] những cái ấy.
Disvāna [ bất biến quá khứ phân từ của động từ passati, (căn dis  + tvā/ tvāna: disvā/ disvāna) ] sau khi thấy, khi đã nhìn thấy.
Kā [ chủ cách, số ít, nữ tính, nghi vấn đại từ ka ] gì? sao?
Rati [ chủ cách, số ít, danh từ nữ tính rati ] sự vui tính, sự thích thú, sự đam mê.

Việt văn:

(pc 149)

4. Những bộ xương trắng xám
bị vất bỏ quăng đi
như bầu khô mùa thu
nhìn nó, thích thú gì.

Chuyển văn:

Sārade apatthāni alāpūni iva kāpotakāni yāni imāni atthīṇi; tāni disvāna kā rati?

Những bộ xương trắng xám nầy như những trái bầu khô bị vất đi vào mùa thu. Khi nhìn những xương ấy, thích thú nổi gì?

Lý giải:

Chúng sanh phàm phu do dục ái tiềm miên, thứ phiền não ngủ ngầm, khi gặp cảnh phiền não trổi dậy, như những vị tỳ kheo trong câu chuyện nhìn xác một nữ nhân bị quăng bỏ trong bãi tha ma, khởi lên dục ái, thích thú.

Đức Phật thuyết bài kệ trên để khiến các tỳ kheo ấy tỉnh mộng.

Ngài đã mô tả những thi thể, những bộ hài cốt màu trắng xám như màu chim bồ câu, bị quăng bỏ trong bãi tha ma, ví như những trái bầu vào mùa thu khô héo, người ta cắt bỏ đem vất đi thành đống trong rẩy.

Khi nhìn đống xương trắng ấy có gì hấp dẫn mà thích thú?

Người ta có thể thích thú với cảnh thực, sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, xúc lạc. Cũng có thể thích thú với cảnh do sự tưởng tượng.

Dù thực hay mộng cũng là cảnh duyên cho tâm bất thiện sanh khởi, khiến chúng sanh đau khổ lâu hồi, nên cần phải tu tập khéo tác ý quán thấy vô thường, khổ, vô ngã để nhàm chán ly tham./.

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.