Tập II – Thiên Nhân Duyên. Chương I. Tương Ưng Nhân Duyên – Tương Ưng Giới (S.ii, 140).

Bài 85. KHÔNG CÓ BẢN NGÃ KHI TẤT CẢ CHỈ LÀ TẬP HỢP. Kinh Nguyên Tố Sai Biệt (Dhātunānattasuttaṃ) .

Những công ty lớn ngày nay đôi khi rất khó để nói thuộc về ai. Lý do đơn giản là giá trị nằm trong cổ phiếu ở trị trường chứng khoán, thương hiệu, mặt hàng sản xuất và nhiều thành tố khác. Điều nầy cho chúng ta thấy sự vắng mặt của một sở hữu chủ độc tôn. Pháp hữu vi cũng vậy. Tất cả hiện tượng bao gồm sự kết hợp tương tác của nhiều yếu tố như căn, cẳnh, thức và trùng trùng duyên hệ. Đây là cảnh giới của tuệ giác. Phải hiểu với cái nhìn vượt khỏi kiến chấp thường thức mới nhận ra tính giả hợp của vạn hữu.

Sāvatthiyaṃ viharati...pe... ‘‘dhātunānattaṃ vo, bhikkhave, desessāmi. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

Ngự tại Sāvatthi.

-- Này chư Tỳ Khưu, Ta sẽ giảng cho các thầy nghe về nguyên tố sai biệt. Hãy lắng nghe và suy nghiệm kỹ

các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông giới sai biệt. Hãy nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ giảng.

-- Dạ vâng, bạch ĐứcThế Tôn.

Các tỳ khưu trả lời

Đức Thế Tôn dạy như sau:

‘‘Katamañca, bhikkhave, dhātunānattaṃ? Cakkhudhātu rūpadhātu cakkhuviññāṇadhātu, sotadhātu saddadhātu sotaviññāṇadhātu, ghānadhātu gandhadhātu ghānaviññāṇadhātu, jivhādhātu rasadhātu jivhāviññāṇadhātu, kāyadhātu phoṭṭhabbadhātu kāyaviññāṇadhātu, manodhātu dhammadhātu manoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati, bhikkhave, dhātunānatta’’nti.

-- Này chư Tỳ Khưu, thế nào là nguyên tố sai biệt?

Nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới; nhĩ giới, thinh giới, nhĩ thức giới; tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới; thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới; thân giới, xúc giới, thân thức giới; ý giới, pháp giới, ý thức giới.

Này chư Tỳ Khưu, đây là nguyên tố sai biệt

Chú Thích

Sớ giải chú thích chữ dhātu – nguyên tố hay giới - được hiểu là bản chất của thế giới hiện tượng mà trong đó cho thấy sự rỗng không và vô ngã (nissattaṭṭha-suññataṭṭhasaṅkhātena sabhāvaṭṭhena dhātū tiladdhanāmānaṃ dhammānaṃ nānāsabhāvo dhātunānattaṃ). Thí dụ như những bộ phận của một chiếc xe ráp lại thành một chiếc xe với định danh để gọi như xe Toyata Camry nhưng nếu lấy riêng từ bộ phận thì không có một thực hữu là Camry.

15 nguyên tố liên hệ 5 giác quan là thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác, xúc giác có sự liên hệ rõ ràng dễ hiểu như con mắt (hay nhãn giới), cảnh sắc (sắc giới), thị giác (nhãn thức giới). Riêng đối với ý giới, cảnh pháp, và ý thức giới thì sự liên hệ không theo tương quan căn, cảnh, thức. Ý giới gồm hai tâm tiếp nhận và tâm khai ngũ môn. Cảnh pháp, trái với sự nhầm lẫn thường có, không phải đơn thuần là cảnh của ý giới mà là thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, 16 sắc tế, và niết bàn.

Mặc dù đề tài 18 giới được tìm thấy nhiều nơi trong Kinh Tạng nhưng để nắm vững cần kiến thức của Thắng Pháp Tạng.

Tỳ kheo Giác Đẳng soạn dịch.