Tập II – Thiên Nhân Duyên. Chương I. Tương Ưng Nhân Duyên – Tương Ưng Giới (S.ii, 140).

Bài 86. CÁC CĂN KHÁC BIỆT NÊN CUỘC SỐNG KHÁC BIỆT. Kinh Xúc Sai Biệt (Phassanānattasuttaṃ) .

Chúng sanh sống trong đời tuy cùng thế giới, cùng hoàn cảnh, thậm chí cùng gia đình thì cảnh giới vẫn khác biệt tuỳ theo các căn trần sai biệt. Các căn tạo nên do nghiệp lực quá khức và trở thành yếu tố chủ quan trong sự nhận thức. Đó là lý do tại sao cùng một thứ thực phẩm mà có sanh loại ưa thích cũng có những loại không ưa thích. Lá tre trúc là thức ăn khoái khẩu của loài gấu panda nhưng với những loài khác thì không. Khía cạnh nầy rất bản năng và không thể suy luận theo lý trí. Người tu tập cần biết tánh cách tự nhiên của căn trần để từ đó chọn lối sống thích hợp cho mình.

Sāvatthiyaṃ viharati...pe... ‘‘dhātunānattaṃ, bhikkhave, paṭicca uppajjati phassanānattaṃ. Katamañca, bhikkhave, dhātunānattaṃ? Cakkhudhātu sotadhātu ghānadhātu jivhādhātu kāyadhātu manodhātu – idaṃ vuccati, bhikkhave, dhātunānattaṃ’’.

Ngự tại Sāvatthi.

-- Này chư Tỳ Khưu, do duyên giới sai biệt sanh khởi xúc sai biệt .

Và này chư Tỳ Khưu, thế nào là giới sai biệt?

Nhãn giới, nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới; này chư Tỳ Khưu,  đây gọi là giới sai biệt.

‘‘Kathañca, bhikkhave, dhātunānattaṃ paṭicca uppajjati phassanānattaṃ? Cakkhudhātuṃ, bhikkhave, paṭicca uppajjati cakkhusamphasso. Sotadhātuṃ paṭicca... ghānadhātuṃ paṭicca ... jivhādhātuṃ paṭicca... kāyadhātuṃ paṭicca... manodhātuṃ paṭicca uppajjati manosamphasso. Evaṃ kho, bhikkhave, dhātunānattaṃ paṭicca uppajjati phassanānatta’’nti.

Chú Thích

Sớ giải chú thích hiện tượng xúc theo Thắng Pháp: nhãn xúc chỉ cho sự sát na sanh khởi của tâm nhãn thức là sự hội tụ của nhãn căn, cảnh sắc và nhãn thức. Nhĩ xúc, tỷ xúc, thân xúc cũng như vậy. Ý xúc được tính là tâm xử lý (javana) đầu tiên sanh tiếp theo tâm vô nhân đóng vai trò cơ năng, đặc biệt là tâm khai ý môn. (Manodhātuṃ paṭiccāti manodvārāvajjanaṃ kiriyāmanoviññāṇadhātuṃ paṭicca paṭhamajavanasamphasso uppajjatīti ayamettha attho). Một lần nữa ý giới được hiểu trong cách thế khác với năm giác quan thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác, và xúc giác.

Ngoài cách giải thích vĩ mô theo Thắng Pháp thì chính do có các căn nên có sự bắt cảnh. Theo cách nói của duyên sinh là lục nhập duyên xúc. Lục nhập vốn tùy thuộc vào sanh loại (hay danh sắc duyên lục nhập). Nói nôm na là có mắt thì không thể không thấy sắc; có tai, có mũi, có lưỡi, có thân cũng vậy. Như câu nói “có thân phải chịu ốm đau tật nguyền”            

Tỳ kheo Giác Đẳng soạn dịch.