“Này chư Tỳ khưu, khi có tay thì có thể nhận biết việc cầm lên và đặt xuống. Khi có chân thì có thể nhận biết việc đi tới và đi lui. Khi có chi thể thì có thể nhận biết việc co lại và duỗi ra. Khi có bụng thì có thể nhận biết đói và khát.

Cũng vậy, này chư Tỳ khưu, khi có con mắt thì lạc thọ và khổ thọ khởi lên bên trong do duyên với xúc qua mắt. Khi có tai thì lạc thọ và khổ thọ khởi lên bên trong do duyên với xúc qua tai… Khi có ý thì lạc thọ và khổ thọ khởi lên bên trong do duyên với xúc qua tâm.

Này chư Tỳ khưu, khi không có tay thì không thể nhận biết việc cầm lên và đặt xuống. Khi không có chân thì không thể nhận biết việc đi tới và đi lui. Khi không có chi thể thì không thể nhận biết việc co lại và duỗi ra. Khi không có bụng thì không thể nhận biết đói và khát.

Cũng vậy, này chư Tỳ khưu, khi không có con mắt thì không có lạc thọ và khổ thọ khởi lên bên trong do duyên với xúc qua mắt. Khi không có tai thì không có lạc thọ và khổ thọ khởi lên bên trong do duyên với xúc qua tai… Khi không có ý thì không có lạc thọ và khổ thọ khởi lên bên trong do duyên với xúc qua tâm.”

10. dutiyahatthapādopamasuttaṃ

237. “hatthesu, bhikkhave, sati ādānanikkhepanaṃ hoti; pādesu sati abhikkamapaṭikkamo hoti; pabbesu sati samiñjanapasāraṇaṃ hoti; kucchismiṃ sati jighacchā pipāsā hoti. evameva kho, bhikkhave, cakkhusmiṃ sati cakkhusamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ ... pe ... jivhāya sati ... pe ... manasmiṃ sati manosamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ ... pe ....

“hatthesu, bhikkhave, asati ādānanikkhepanaṃ na hoti; pādesu asati abhikkamapaṭikkamo na hoti; pabbesu asati samiñjanapasāraṇaṃ na hoti; kucchismiṃ asati jighacchā pipāsā na hoti. evameva kho, bhikkhave, cakkhusmiṃ asati cakkhusamphassapaccayā nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ ... pe ... jivhāya asati jivhāsamphassapaccayā nuppajjati ... pe ... manasmiṃ asati manosamphassapaccayā nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhan”ti. dasamaṃ.

237. Ví dụ về tay và chân II

“Này chư Tỳ khưu, khi có tay thì có việc cầm lên và đặt xuống…

Cũng vậy, này chư Tỳ khưu, khi có con mắt thì lạc thọ và khổ thọ khởi lên bên trong do duyên với xúc qua mắt… Khi có tâm thì lạc thọ và khổ thọ khởi lên bên trong do duyên với xúc qua tâm.

Này chư Tỳ khưu, khi không có tay thì không có việc cầm lên và đặt xuống…

Cũng vậy, này chư Tỳ khưu, khi không có con mắt… không có tâm, thì không có lạc thọ và khổ thọ khởi lên bên trong do duyên với xúc qua tâm.”

Chú Thích

Theo giáo lý duyên khởi, có lục nhập (sáu nội xứ) thì có xúc, rồi có thọ… Là định lý tự nhiên hễ “cái nầy sanh thì cái kia sanh”.  Hiểu theo cách thường tình người có tiền thường phải xài tiền, hay có võ nghệ thì hay gặp hoàn cảnh phải sử dụng võ công.

Hai bài kinh số 236 và 237 có ý nghĩa giống nhau. Do căn tánh người nghe sai biệt nên bài kinh đầu Đức Phật giảng về phương diện “có”; bài kinh sau giảng về phương diện không.

Chúng sanh luôn sống với hai ý niệm có  và không. Nếu hai ý niệm nầy được hiểu theo duyên khởi sẽ là đại ngộ.

Sớ Giải

 236-237. navame hatthesu, bhikkhave, satīti hatthesu vijjamānesu. dasame na hotīti vuccamāne bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttaṃ. dvīsupi cetesu vipākasukhadukkhameva dassetvā vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti.

Dasame na hotīti vuccamāne bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttaṃ.
— Trong bài kinh thứ mười (tức bài 237), câu “không có (tay)” được nói ra là tùy theo ý hướng của những người có khả năng hiểu biết.

Dvīsupi cetesu vipākasukhadukkhameva dassetvā vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti.
— Trong cả hai bài kinh, chỉ cho thấy rõ lạc thọ và khổ thọ do quả (vipāka) và trình bày về luân hồi (vaṭṭa) và sự giải thoát khỏi luân hồi (vivaṭṭa).

Tỳ khưu Giác Đẳng dịch và biên soạn giáo trình

Bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu

195. IX. Ví Dụ Tay Và Chân (1) (S.iv,171)

1) -- Nếu có các tay, này các Tỷ-kheo, thời có thấy lượm lên và đặt xuống. Nếu có chân, thời có thấy đi tới và đi lui. Nếu có tay chân, thời có thấy co lại và duỗi ra. Nếu có bụng, thời có thấy đói và khát.

2) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu có mắt và do duyên nhãn xúc, thời khởi lên nội lạc, nội khổ... Nếu có ý, do duyên ý xúc thời khởi lên nội lạc, nội khổ.

3) Nếu không có các tay, này các Tỷ-kheo, thời không có thấy lượm lên và đặt xuống. Nếu không có chân, thời không có thấy đi tới và đi lui. Nếu không có tay chân, thời không có thấy co lại và duỗi ra. Nếu không có bụng, thời không có thấy đói và khát.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu không có mắt, không có duyên nhãn xúc, thời không khởi lên nội lạc, nội khổ... Nếu không có lưỡi, không có duyên thiệt xúc, thời không khởi lên nội lạc, nội khổ... Nếu không có ý, không có duyên ý xúc, thời không khởi lên nội lạc, nội khổ.

196. X. Ví Dụ Tay Và Chân (2) (S.iv,172)

1-4) -- Nếu có các tay, này các Tỷ-kheo, thời có lượm lên và đặt xuống. Nếu có chân, thời có đi tới và đi lui... Nếu không có ý và không có duyên ý xúc, thời không khởi lên nội lạc và nội khổ...