Nghiệp – kamma – có nghĩa là tạo tác (karana). Nhân tố chính của nghiệp là cetanā thường được dịch là thuộc tánh tư tức là sự chủ trương tạo tác. Thí dụ như nói đến sản phẩm được làm nên thì nói do công ty nào đó sản xuất. Nhưng chính vị tổng giám đốc điều hành (hay CEO) là tác nhân đầu não.

Nghiệp duyên – kammapaccaya – là tác động của nghiệp. Thắng pháp chia nghiệp duyên thành ba duyên khác nhau:

a.    Tác động đồng thời chỉ cho ảnh hưởng trực tiếp của thuộc tánh tư (cetanā) đối với các danh pháp và sắc pháp đồng sanh. Thuật ngữ chuyên môn gọi là “Câu sanh nghiệp duyên – Sahajātakammapaccaya”.

b.    Tác động xuyên thời gian tức quả trỗ sau nầy của hành động. Thuật ngữ chuyên môn gọi là “Dị thời nghiệp duyên – Nānakkhanikakammapaccaya”.

c.    Tác động “quả trỗ liền sau nhân” là trường hợp đặc biệt. Thuật ngữ chuyên môn gọi là “Vô gián nghiệp duyên – Anantarakammapaccaya”.

Ba tác động nầy mang ba ý nghĩa và lực đẩy hoàn toàn khác nhau. Do vậy nghiệp duyên gồm có ba duyên riêng biệt:

A.  CÂU SANH NGHIỆP DUYÊN (SAHAJĀTAKAMMAPACCAYA)

Là tác động của thuộc tánh Tư (cetanā) đối với các pháp đồng sanh nhưng ảnh hưởng trực tiếp của một CEO đối với toàn bộ nhân viên và hoạt động hiện hữu trong công ty. Một hành động tạo tác như bố thí, sát sanh … thường được nhận diện qua hình thái bên ngoài nhưng Đức Phật dạy chính “chủ tâm tạo tác hay cetanā mới chính là nghiệp. Chủ tâm tạo tác – hay thuộc tánh tư – khi còn bị chi phối bởi vô minh và ái thì mới tạo quả.         
Năng duyên: thuộc tánh tư (cetanā cetasika) trong 121 tâm.
Sở duyên: 121 tâm + 51 thuộc tánh (trừ thuộc tánh tư), 17 sắc tâm, 20 sắc nghiệp tái tục.

B.  DỊ THỜI NGHIỆP DUYÊN (NĀNAKKHANIKAKAMMAPACCAYA)

Là tác động tạo quả khác thời điểm của nhân như việc gieo trồng hột xoài và thu hoạch trái xoài. Nhân quả ở đây không thể đồng thời. Sự liên đới nhân quả nầy thường rất khó thấy đối với người bình thường. Như một người sống bất hiếu với cha mẹ nhiều năm về trước rồi sau nầy có con bất hiếu.

Năng duyên: Thuộc tánh tư .

Sở duyên: 52 tâm quả và 38 thuộc tánh tương ưng, 20 sắc nghiệp.

C.  VÔ GIÁN NGHIỆP DUYÊN

Đây là tác động của tâm đạo siêu thế đối với tâm quả siêu thế.  Tâm đạo chỉ có một sát na chứng tri niết bàn do năng lực kết hợp tám đạo chi và cảnh là niết bàn nên có khả năng đoạn tận hoặc giảm thiểu vĩnh viễn phiền não kiết sử; tâm quả tiếp nối ngay sau đó cũng mang trạng thái hoàn toàn tương tự nhưng không có hiệu ứng đối bới kiết sử phiền não như tâm đạo. Tuy cùng phân đoạn tâm xử lý (javana) nhưng lại mang hai đặc tính nhân và quả - một trường hợp hãn hữu. Nên tâm đạo còn được gọi là tâm thiện siêu thế. Và tâm quả ở đây dùng chữ phala chứ không phải là vipāka (quả dị thục). Sự liên hệ nầy tạo nên đặc điểm “vượt thời gian – akāliko”. Mặc dù được liệt vào nghiệp duyên nhưng phải hiểu ở đây là “nghiệp đoạn nghiệp” vì tâm đạo giảm thiểu hay đoạn tận vô minh và ái.
Năng duyên : Thuộc tánh tư trong tâm đạo.
Sở duyên : 20 tâm quả siêu thế + 36 thuộc tánh tương ưng. Nói chính xác là  sát na tâm quả sanh kế tiếp tâm đạo.

Dưới đây là trích đoạn trong quyển “Toát Yếu A Tỳ Đàm” của Hoà thượng Tuệ Siêu chương “Toát yếu duyên trợ”

13. Nghiệp duyên (Kammapaccayo)

Nghiệp duyên là sự trợ giúp bằng mãnh lực điều hành tạo tác. Chính cetanā (tư tâm sở) là vai trò nghiệp (kamma), có Phật ngôn rằng: Cetanā’haṃ bhikkhave kammaṃ vadāmi – Này chư tỳ-kheo, ta nói tư là nghiệp. Tư (cetanā) được ví như người thợ cái trong cơ sở sản xuất, anh ta điều hành mọi người làm việc và tạo ra sản phẩm.

Có ba loại nghiệp duyên: Dị thời nghiệp duyên (nānakkhaṇikakammapaccaya), vô gián nghiệp duyên (anantarapaccaya), câu sanh nghiệp duyên (sahajātapaccaya).

Chánh tạng giải thích:

Kammapaccayo’ti - Kusalākusalaṃ kammaṃ vipākānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo - Cetanā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo.

Gọi là nghiệp duyên, như là – Nghiệp thiện và bất thiện trợ tạo các danh uẩn quả và các sắc nghiệp bằng nghiệp duyên – Tư trợ các pháp tương ưng và các sắc tâm bằng nghiệp duyên.

Chú giải:

Tư tâm sở tương ưng 12 tâm bất thiện, chính là nghiệp bất thiện (akusalakamma). Nghiệp bất thiện này tạo ra bốn danh uẩn quả bất thiện, cùng 18 sắc nghiệp cõi khổ. Tư trợ quả danh sắc ấy gọi là dị thời nghiệp duyên.

Tư tâm sở tương ưng 37 tâm thiện, chính là nghiệp thiện (kusalakamma). Nghiệp thiện dục giới và thiện sắc giới tạo ra bốn danh uẩn quả và sắc nghiệp tục sinh trong cõi vui ngũ uẩn; Nghiệp thiện vô sắc giới chỉ trợ tạo danh uẩn quả tục sinh cõi vô sắc, không tạo ra sắc nghiệp. Nghiệp thiện siêu thế, (Tư trong tâm thiện siêu thế) trợ sanh quả siêu thế, đây là trường hợp đặc biệt. Tâm đạo không phải là nghiệp luân hồi (kammavaṭṭa), tâm quả siêu thế không phải là quả luân hồi (vipākavaṭṭa).

Vì rằng Tư (cetanā) thiện siêu thế cũng trợ sanh quả siêu thế nên vẫn gọi là nghiệp duyên. Mặt khác, theo chú giải giải thích: Tâm đạo (maggacitta) trợ tâm quả (phalacitta) liền kề trong lộ tâm đắc đạo quả, gọi là vô gián nghiệp duyên (anantarakammapaccaya); Mãnh lực tâm đạo trợ tâm quả khởi lên về sau khi nhập thiền quả (phalasamāpatti) thì đây gọi là dị thời nghiệp duyên (nānakkhaṇikakammapaccaya).

Tư tâm sở trong 121 tâm còn có vai trò điều hành tâm và tâm sở tương ưng với nó, và trợ tạo sắc tâm đồng sanh. Trường hợp này gọi là câu sanh nghiệp duyên (sahajātakamma-paccaya).