Tâm lý thường đóng vai trò quan trọng đối với bệnh trạng của thân. Đây là điều mà người ngày nay ít để ý vì chỉ trông cậy vào thuốc men. Có nhiều trường hợp ghi lại trong kinh chính tâm lý lực mạnh mẽ giúp giảm thiểu cơn đau thể xác .Tôn giả Xá-lợi-phất đã dùng phương pháp nhắc nhở công đức . Ngài giúp ông Cấp Cô Độc chuyển hướng tâm điểm chú ý  từ "cơn đau trên thân" sang "phẩm chất thanh tịnh trong tâm". Khi nhận ra mình có niềm tin tuyệt đối vào Tam Bảo, có giới hạnh trong sạch và có Chánh kiến, tâm của trưởng giả lập tức tràn ngập hỷ lạc (Pīti) và khinh an (Passaddhi). Trong Thắng Pháp Abhidhamma), có những sắc tâm tức đơn vị vật chất của thân thể tạo thành do tâm  pháp  (cittaja-rūpa). Khi tâm vô cùng thanh tịnh, có khả năng hóa giải và làm dịu đi các sắc pháp do nghiệp hoặc do thời tiết biến đổi (các tế bào/thần kinh bị tổn thương do bệnh).

Kinh Văn

 1022. sāvatthinidānaṃ. tena kho pana samayena anāthapiṇḍiko gahapati ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. atha kho anāthapiṇḍiko gahapati aññataraṃ purisaṃ āmantesi — “ehi tvaṃ, ambho purisa, yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena āyasmato sāriputtassa pāde sirasā vanda — ‘anāthapiṇḍiko, bhante, gahapati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. so āyasmato sāriputtassa pāde sirasā vandatī’ti. evañca vadehi — ‘sādhu kira, bhante, āyasmā sāriputto yena anāthapiṇḍikassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’”ti.
“evaṃ, bhante”ti kho so puriso anāthapiṇḍikassa gahapatissa paṭissutvā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. ekamantaṃ nisinno kho so puriso āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca — “anāthapiṇḍiko, bhante, gahapati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. so āyasmato sāriputtassa pāde sirasā vandati. evañca vadati — ‘sādhu kira, bhante, āyasmā sāriputto yena anāthapiṇḍikassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’”ti. adhivāsesi kho āyasmā sāriputto tuṇhībhāvena.
atha kho āyasmā sāriputto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya āyasmatā ānandena pacchāsamaṇena yena anāthapiṇḍikassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. nisajja kho āyasmā sāriputto anāthapiṇḍikaṃ gahapatiṃ etadavoca — “kacci te, gahapati, khamanīyaṃ kacci yāpanīyaṃ? kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti, no abhikkamanti; paṭikkamosānaṃ paññāyati, no abhikkamo”ti? “na me, bhante, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ. bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti; abhikkamosānaṃ paññāyati, no paṭikkamo”ti.
“yathārūpena kho, gahapati, buddhe appasādena samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tathārūpo te buddhe appasādo natthi. atthi ca kho te, gahapati, buddhe aveccappasādo — itipi so bhagavā ... pe ... satthā devamanussānaṃ buddho bhagavāti. tañca pana te buddhe aveccappasādaṃ attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyya.
“yathārūpena kho, gahapati, dhamme appasādena samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, tathārūpo te dhamme appasādo natthi. atthi ca kho te, gahapati, dhamme aveccappasādo — svākkhāto bhagavatā dhammo ... pe ... paccattaṃ veditabbo viññūhīti. tañca pana te dhamme aveccappasādaṃ attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyya.
“yathārūpena kho, gahapati, saṅghe appasādena samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, tathārūpo te saṅghe appasādo natthi. atthi ca kho te, gahapati, saṅghe aveccappasādo — suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ... pe ... anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassāti. tañca pana te saṅghe aveccappasādaṃ attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyya.
“yathārūpena kho, gahapati, dussīlyena samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, tathārūpaṃ te dussīlyaṃ natthi. atthi ca kho te, gahapati, ariyakantāni sīlāni ... pe ... samādhisaṃvattanikāni. tāni ca pana te ariyakantāni sīlāni attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyya.
“yathārūpāya kho, gahapati, micchādiṭṭhiyā samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, tathārūpā te micchādiṭṭhi natthi. atthi ca kho te, gahapati, sammādiṭṭhi. tañca pana te sammādiṭṭhiṃ attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyya.
“yathārūpena kho, gahapati, micchāsaṅkappena samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, tathārūpo te micchāsaṅkappo natthi. atthi ca kho te, gahapati, sammāsaṅkappo. tañca pana te sammāsaṅkappaṃ attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyya. “yathārūpāya kho, gahapati, micchāvācāya samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, tathārūpā te micchāvācā natthi. atthi ca kho te, gahapati, sammāvācā. tañca pana te sammāvācaṃ attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyya.
“yathārūpena kho, gahapati, micchākammantena samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, tathārūpo te micchākammanto natthi. atthi ca kho te, gahapati, sammākammanto. tañca pana te sammākammantaṃ attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyya.
“yathārūpena kho, gahapati, micchāājīvena samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, tathārūpo te micchāājīvo natthi. atthi ca kho te, gahapati, sammāājīvo. tañca pana te sammāājīvaṃ attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyya.
“yathārūpena kho, gahapati, micchāvāyāmena samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, tathārūpo te micchāvāyāmo natthi. atthi ca kho te, gahapati, sammāvāyāmo. tañca pana te sammāvāyāmaṃ attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyya.
“yathārūpāya kho, gahapati, micchāsatiyā samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, tathārūpā te micchāsati natthi. atthi ca kho te, gahapati, sammāsati. tañca pana te sammāsatiṃ attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyya.
“yathārūpena kho, gahapati, micchāsamādhinā samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, tathārūpo te micchāsamādhi natthi. atthi ca kho te, gahapati, sammāsamādhi. tañca pana te sammāsamādhiṃ attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyya. “yathārūpena kho, gahapati, micchāñāṇena samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, tathārūpaṃ te micchāñāṇaṃ natthi. atthi ca kho te, gahapati, sammāñāṇaṃ. tañca pana te sammāñāṇaṃ attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyya.
“yathārūpāya kho, gahapati, micchāvimuttiyā samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, tathārūpā te micchāvimutti natthi. atthi ca kho te, gahapati, sammāvimutti. tañca pana te sammāvimuttiṃ attani samanupassato ṭhānaso vedanā paṭippassambheyyā”ti.
atha kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa ṭhānaso vedanā paṭippassambhiṃsu. atha kho anāthapiṇḍiko gahapati āyasmantañca sāriputtaṃ āyasmantañca ānandaṃ sakeneva thālipākena parivisi. atha kho anāthapiṇḍiko gahapati āyasmantaṃ sāriputtaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcāsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. ekamantaṃ nisinnaṃ kho anāthapiṇḍikaṃ gahapatiṃ āyasmā sāriputto imāhi gāthāhi anumodi —
“yassa saddhā tathāgate, acalā suppatiṭṭhitā.
sīlañca yassa kalyāṇaṃ, ariyakantaṃ pasaṃsitaṃ.
“saṅghe pasādo yassatthi, ujubhūtañca dassanaṃ.
adaliddoti {adaḷiddoti (sī. syā. kaṃ.)} taṃ āhu, amoghaṃ tassa jīvitaṃ.
“tasmā saddhañca sīlañca, pasādaṃ dhammadassanaṃ.
anuyuñjetha medhāvī, saraṃ buddhānasāsanan”ti.
atha kho āyasmā sāriputto anāthapiṇḍikaṃ gahapatiṃ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca — “handa! kuto nu tvaṃ, ānanda, āgacchasi divādivassā”ti? “āyasmatā, bhante, sāriputtena anāthapiṇḍiko gahapati iminā ca iminā ca ovādena ovadito”ti. “paṇḍito, ānanda, sāriputto; mahāpañño, ānanda, sāriputto, yatra hi nāma cattāri sotāpattiyaṅgāni dasahākārehi vibhajissatī”ti. chaṭṭhaṃ.

Tại Sāvatthī (Xá-vệ).

Lúc bấy giờ, gia chủ Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc) đang bị bệnh, khổ sở, trọng bệnh. Rồi gia chủ Anāthapiṇḍika gọi một gia nhân và bảo:

“Này bạn, hãy đi đến chỗ Tôn giả Sāriputta (Xá-lợi-phất), nhân danh tôi cúi đầu đảnh lễ dưới chân Ngài, và thưa rằng: ‘Bạch Tôn giả, gia chủ Anāthapiṇḍika đang bị bệnh, khổ sở, trọng bệnh; xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân Tôn giả Sāriputta.’ Rồi thưa tiếp: ‘Lành thay, bạch Tôn giả, nếu Tôn giả Sāriputta lòng đầy bi mẫn, hoan hỷ đi đến nhà của gia chủ Anāthapiṇḍika.’”

“Thưa vâng, thưa chủ nhân,” người đàn ông ấy trả lời, rồi đi đến chỗ Tôn giả Sāriputta, đảnh lễ Ngài, ngồi xuống một bên và truyền đạt lại lời nhắn. Tôn giả Sāriputta im lặng nhận lời.

Rồi vào buổi sáng, Tôn giả Sāriputta đắp y, cầm bát và cùng đi với Tôn giả Ānanda pháp lữ cùng đi, đến nhà của gia chủ Anāthapiṇḍika. Sau khi đến, Ngài ngồi vào chỗ đã soạn sẵn và hỏi gia chủ Anāthapiṇḍika: “Này gia chủ, tôi mong rằng ông có thể kham nhẫn được, tôi mong rằng bệnh tình của ông đang thuyên giảm. Mong rằng các cảm thọ đau đớn của ông đang giảm bớt chứ không gia tăng, và sự giảm bớt chứ không phải sự gia tăng của chúng được nhận thấy rõ.”

“Bạch Tôn giả, con không thể kham nhẫn được, bệnh tình của con không thuyên giảm. Những cảm thọ đau đớn khốc liệt đang gia tăng trong con chứ không giảm bớt, và sự gia tăng chứ không phải sự giảm bớt của chúng được nhận thấy rõ.”

“Này gia chủ, ông không có lòng bất tín đối với Đức Phật như kẻ phàm phu không được nghe Pháp mắc phải – kẻ mà do lòng bất tịnh ấy, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Trái lại, ông có lòng tịnh tín bất động đối với Đức Phật rằng: ‘Đức Thế Tôn là... Thầy của chư thiên và loài người, là Phật, là Thế Tôn.’ Khi ông quán xét lòng tịnh tín bất động đối với Đức Phật ấy ở nơi tự thân, các đau đớn của ông có thể lập tức biến mất ngay tại chỗ.

Này gia chủ, ông không có lòng bất tín đối với Giáo pháp (Dhamma) như kẻ phàm phu không được nghe Pháp mắc phải... [382] ...phải sanh vào cõi dữ... địa ngục. Trái lại, ông có lòng tịnh tín bất động đối với Giáo pháp rằng: ‘Giáo pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng... được người có trí tự mình giác hiểu.’ Khi ông quán xét lòng tịnh tín bất động đối với Giáo pháp ấy ở nơi tự thân, các đau đớn của ông có thể lập tức biến mất ngay tại chỗ.

Này gia chủ, ông không có lòng bất tín đối với Tăng chúng (Saṅgha) như kẻ phàm phu không được nghe Pháp mắc phải... phải sanh vào cõi dữ... địa ngục. Trái lại, ông có lòng tịnh tín bất động đối với Tăng chúng rằng: ‘Diệu hạnh là Giáo hội đệ tử của Đức Thế Tôn... là phước điền vô thượng ở đời.’ Khi ông quán xét lòng tịnh tín bất động đối với Tăng chúng ấy ở nơi tự thân, các đau đớn của ông có thể lập tức biến mất ngay tại chỗ.

Này gia chủ, ông không có những ác giới như kẻ phàm phu không được nghe Pháp mắc phải... phải sanh vào cõi dữ... địa ngục. Trái lại, ông có các giới hạnh được các bậc Thánh ái kính, không bị phá hoại... đưa đến định tâm. Khi ông quán xét các giới hạnh được các bậc Thánh ái kính ấy ở nơi tự thân, các đau đớn của ông có thể lập tức biến mất ngay tại chỗ.

Này gia chủ, ông không có tà kiến như kẻ phàm phu không được nghe Pháp mắc phải... phải sanh vào cõi dữ... địa ngục. Trái lại, ông có chánh kiến. Khi ông quán xét chánh kiến ấy ở nơi tự thân, các đau đớn của ông có thể lập tức biến mất ngay tại chỗ.

Này gia chủ, ông không có tà tư duy...  ...tà ngữ... tà nghiệp... tà mạng... tà tinh tấn... tà niệm... tà định... tà trí... tà giải thoát như kẻ phàm phu không được nghe Pháp mắc phải – kẻ mà do những điều ấy, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Trái lại, ông có chánh tư duy... chánh ngữ... chánh nghiệp... chánh mạng... chánh tinh tấn... chánh niệm... chánh định...  ...chánh trí... chánh giải thoát. Khi ông quán xét chánh giải thoát ấy ở nơi tự thân, các đau đớn của ông có thể lập tức biến mất ngay tại chỗ.”

Ngay lập tức, các đau đớn của gia chủ Anāthapiṇḍika biến mất tại chỗ.

Sau đó, gia chủ Anāthapiṇḍika tự tay sớt xới thức ăn từ mâm của mình để cúng dường Tôn giả Sāriputta và Tôn giả Ānanda. Khi Tôn giả Sāriputta đã thọ thực xong và đã rời tay khỏi bát, gia chủ Anāthapiṇḍika chọn một chỗ ngồi thấp rồi ngồi xuống một bên. Tôn giả Sāriputta liền tùy hỷ tán thán ông bằng những vần kệ sau:

“Ai có lòng tin nơi Như Lai, Bất động, hộ trì thật vững chãi, Có phần giới hạnh thật thanh cao, Được bậc Thánh khen, hằng mến ái;

Ai có tịnh tín nơi Tăng chúng, Và có tri kiến đã chánh chân, Người ấy được xưng không nghèo khó, Đời sống người kia chẳng luống phân.

Do vậy, ai là người có trí, Nhớ kỹ lời Phật đã dạy truyền, Hãy hăng hái tiến tu giới, tín, Tịnh tín, thấy Pháp thật chu viên.”

Sau khi Tôn giả Sāriputta tùy hỷ tán thán gia chủ Anāthapiṇḍika bằng những vần kệ này, Ngài từ chỗ ngồi đứng dậy và ra về.

Sau đó, Tôn giả Ānanda đi đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn liền hỏi Tôn giả: “Này Ānanda, ông từ đâu đến vào giữa trưa thế này?”

“Bạch Thế Tôn, gia chủ Anāthapiṇḍika vừa được Tôn giả Sāriputta khuyến giáo bằng bài khuyến giáo như thế, như thế.”

“Này Ānanda, Sāriputta thật đại trí, Sāriputta thật có trí tuệ lớn, khi có thể phân tích bốn Dự lưu chi (bốn quả vị Dự lưu) thành mười phương diện như vậy.”

Chú Thích

Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc): Danh hiệu có nghĩa là "người chu cấp cho kẻ cô độc, nghèo khổ". Ông là một đại trưởng giả (nhà cấp vốn, thương gia giàu có) tại kinh thành Xá-vệ, người đã mua lại khu vườn của Thái tử Kỳ-đà bằng cách lót vàng kín mặt đất để xây dựng Tịnh xá Kỳ Viên (Jetavana) cúng dường Đức Phật và Tăng đoàn. Ông là vị thánh cư sĩ Dự Lưu (Sotāpanna).

Sāriputta (Xá-lợi-phất) & Ānanda (A-nan): Hai đại đệ tử của Đức Phật. Tôn giả Xá-lợi-phất là bậc "Tướng quân Chánh pháp", đứng đầu về trí tuệ. Tôn giả A-nan là thị giả cận kề Đức Phật, đứng đầu về đa văn (nghe và nhớ nhiều).

Tôn giả Ānanda là pháp lữ cùng đi vì theo luật khi thăm viếng người cư sĩ tại tư gia nên có bạn đồng tu đi theo.

Cầu an cho người bệnh rất phổ thông thời Đức Phật tại thế. Nhưng thay vì nghi thức thường là pháp thoại khai thị.

Kẻ phàm phu không được nghe Pháp (Uninstructed worldling / Assutavā puthujjana): Người chưa từng được nghe, học và thực hành giáo pháp của các bậc Thánh. Họ bị dẫn dắt bởi vô minh, dễ rơi vào tà kiến và bất định tín.

Bốn yếu tố Dự Lưu (Four factors of stream-entry / Sotāpattiyaṅgāni): Bốn phẩm chất của một vị Thánh quả đầu tiên (Bậc Đến Giới/Bậc Nhập Lưu), bao gồm:

Tịnh tín bất động nơi Phật (Avenicca-pasāda)

Tịnh tín bất động nơi Pháp

Tịnh tín bất động nơi Tăng

Thành tựu các Giới đức được bậc Thánh ái kính (hoàn thiện ngũ giới, đưa đến định).

Thānaso (Lập tức ngay tại chỗ / Khaṇena): Theo Sớ giải , từ này nghĩa là "trong một sát-na". Ái dục và nỗi sợ hãi cái chết rút lui, khiến tâm lý tác động trực tiếp lên sinh lý, làm dịu cơn đau thể xác ngay tức khắc.

Phân tích 4 yếu tố thành 10 phương diện: Cách giáo giới độc đáo của Tôn giả Xá-lợi-phất. Ngài không chỉ nhắc đến 4 quả vị Dự lưu gốc (Phật, Pháp, Tăng, Giới), mà còn mở rộng "Giới" ra thành các chi ngành của Bát Chánh Đạo (thay thế tà kiến, tà tư duy... bằng chánh kiến, chánh tư duy...) cộng thêm hai chi của bậc Thánh hữu học/vô học là Chánh trí và Chánh giải thoát.

Tà giải thoát (Micchāvimutti) & Tà trí (Micchāñāṇa): Chú giải định nghĩa tà trí là sự quán xét sai lầm, tà giải thoát là sự giải thoát ảo tưởng không dẫn đến ly hệ (aniyyānika), không đoạn tận được khổ đau luân hồi (như các trạng thái định thiền của ngoại đạo hay ngộ nhận về sự giải thoát).

Ngài Bodhi đã lưu ý trong chú thích của bài kinh: "Ở MN III 76,7-9 [Trung bộ Kinh, tập III, trang 76, đoạn 7 đến 9] nói rằng bậc Hữu học (sekha) có tám chi, còn bậc A-la-hán có mười chi. Thế nhưng ở đây, thật kỳ lạ, hai chi cuối cùng là sammāñāṇa (Chánh trí) và sammāvimutti (Chánh giải thoát), vốn được xem là đặc thù của vị A-la-hán, lại được quy cho vị Dự lưu Anāthapiṇḍika. Dòng cuối của bài kinh xác nhận rằng đây không phải là một sơ suất biên tập. Một trường hợp tương tự xuất hiện ở SN 47.13[ Tương Ưng chương 47, bài kinh số 13], nơi hai yếu tố của bậc A-la-hán là giải thoát và tri kiến giải thoát lại được gán cho Tôn giả Ānanda khi ngài vẫn còn là bậc Hữu học."

Sớ Giải

1022. chaṭṭhe ṭhānaso vedanā paṭippassambheyyāti khaṇena vedanā paṭippassambheyya. micchāñāṇenāti micchāpaccavekkhaṇena micchāvimuttiyāti aniyyānikavimuttiyā. tasmā saddhañca sīlañcāti gāthā vuttatthā eva. yatra hi nāmāti yo nāma.

1022. Trong [bài kinh] thứ sáu:

"Thānaso vedanā paṭippassambheyyā" (các cảm thọ có thể lập tức biến mất ngay tại chỗ) nghĩa là các cảm thọ được lặng dịu, biến mất chỉ trong một sát-na (khaṇena).

"Micchāñāṇena" (bằng tà trí) nghĩa là bằng sự quán xét sai lầm (micchā-paccavekkhaṇena).

"Micchāvimuttiyā" (bằng tà giải thoát) nghĩa là bằng sự giải thoát không dẫn đến ly hệ/không đưa đến giải thoát khổ (aniyyānika-vimuttiyā).

Do đó, các bài kệ bắt đầu bằng "Tasmā saddhañca sīlañca..." (Do vậy, [ai là người có trí]... [hãy hăng hái tiến tu] đức tin và giới hạnh) đã được giải thích ý nghĩa rồi (giống như các phần trước).

Cụm từ "Yatra hi nāma" (với danh nghĩa là/như là) có nghĩa tương đương với "yo nāma" (chính là, cái gọi là).

------------------

Bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu

[55] Chương XI

Tương Ưng Dự Lưu (a)

-ooOoo-

III. Phẩm Saranàni

26.VI. Ác Giới, hay Anàthapindika (1) (S.v,380)

1) Nhân duyên ở Sàvatthi.

2) Lúc bấy giờ, gia chủ Anàthapindika đang bị bệnh, đau đớn, bị trọng bệnh.

3) Rồi gia chủ Anàthapindika bảo một người:

-- Hãy đến, này Bạn. Hãy đi đến Tôn giả Sàriputta; sau khi đến nhân danh ta, cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả Sàriputta và thưa: "Gia chủ Anàthapindika, thưa Tôn giả, bị bệnh, đau đớn, bị trọng bệnh, cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả Sàriputta"; và thưa: "Lành thay, thưa Tôn giả, nếu Tôn giả Sàriputta đi đến trú xứ của gia chủ Anàthapindika vì lòng từ mẫn!"

-- Thưa vâng, Gia chủ.

Người ấy, vâng đáp gia chủ Anàthapindika, đi đến Tôn giả Sàriputta; sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả Sàriputta rồi ngồi xuống một bên.

4) Ngồi một bên, người ấy thưa với Tôn giả Sàriputta:

-- Gia chủ Anàthapindika, thưa Tôn giả, bị bệnh, đau đớn, bị trọng bệnh, xin cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả Sàriputta, gia chủ thưa: "Lành thay, thưa Tôn giả, nếu Tôn giả Sàriputta đi đến trú xứ của gia chủ Anàthapindika vì lòng từ mẫn!"

Tôn giả Sàriputta im lặng nhận lời.

5) Rồi Tôn giả Sàriputta, vào buổi sáng, đắp y, cầm y bát với Tôn giả Ananda là Sa-môn tùy tùng, đi đến trú xứ của gia chủ Anàthapindika; sau khi đến, ngồi xuống chỗ đã soạn sẵn. Ngồi xuống, Tôn giả Sàriputta nói với gia chủ Anàthapindika:

-- Này Gia chủ, Gia chủ có kham nhẫn nổi không? Gia chủ có chịu đựng nổi không? Có phải khổ thọ giảm thiểu, không có tăng trưởng? Có phải có dấu hiệu giảm thiểu, không có tăng trưởng?

-- Thưa Tôn giả, con không thể kham nhẫn. Con không thể chịu đựng. Kịch liệt là khổ thọ nơi con. Chúng tăng trưởng, không có giảm thiểu. Có dấu hiệu chúng tăng trưởng, không giảm thiểu.

6) -- Vì rằng kẻ vô văn phàm phu, này Gia chủ, thành tựu lòng bất tín đối với Phật, nên sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh vào ác sanh, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Nhưng Gia chủ không có lòng bất tín đối với Phật. Trái lại, Gia chủ thành tựu lòng tịnh tín bất động đối với Phật: "Ðây là bậc Ứng Cúng... Phật, Thế Tôn". Nếu Gia chủ tự thấy lòng tịnh tín bất động của Gia chủ đối với đức Phật, thời lập tức các cảm thọ của Gia chủ được an tịnh.

7) Vì rằng kẻ vô văn phàm phu, này Gia chủ, thành tựu lòng bất tín đối với Pháp, nên sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Nhưng Gia chủ không có lòng bất tín đối với Pháp. Trái lại, Gia chủ thành tựu tịnh tín bất động đối với Pháp: "Pháp được Thế Tôn khéo thuyết... tự mình giác hiểu". Nếu Gia chủ tự mình thấy lòng tịnh tín bất động đối với Pháp, thời lập tức các cảm thọ của Gia chủ được an tịnh.

8) Vì rằng kẻ vô văn phàm phu, này Gia chủ, thành tựu lòng bất tín đối với chúng Tăng, nên sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh vào ác sanh, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Nhưng Gia chủ không có lòng bất tín như vậy đối với chúng Tăng. Trái lại, Gia chủ thành tựu tịnh tín đối với chúng Tăng: "Diệu hạnh là chúng đệ tử của Thế Tôn... là phước điền vô thượng ở đời". Nếu Gia chủ tự mình thấy lòng tịnh tín bất động đối với chúng Tăng, thời lập tức các cảm thọ của Gia chủ được an tịnh.

9) Vì rằng kẻ vô văn phàm phu, này Gia chủ, thành tựu ác giới, nên sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh vào... địa ngục. Nhưng Gia chủ không có ác giới như vậy. Trái lại, Gia chủ có giới được các bậc Thánh ái kính... đưa đến Thiền định. Nếu Gia chủ tự thấy các giới được các bậc Thánh ái kính ấy, thời lập tức các cảm thọ của Gia chủ được an tịnh.

10) Vì rằng kẻ vô văn phàm phu, này Gia chủ, thành tựu tà kiến như vậy, nên sau khi thân hoại... địa ngục. Nhưng Gia chủ không có tà kiến như vậy. Trái lại, Gia chủ có chánh kiến. Nếu Gia chủ tự mình thấy chánh kiến của Gia chủ, thời lập tức các cảm thọ của Gia chủ được an tịnh.

11-19) Vì rằng kẻ vô văn phàm phu, này Gia chủ, thành tựu tà tư duy... tà ngữ... tà nghiệp... tà mạng... tà tinh tấn... tà niệm... tà định... tà trí... tà giải thoát như vậy, nên sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Nhưng Gia chủ không có từ tư duy... tà ngữ... tà nghiệp... tà mạng... tà tinh tấn... tà niệm... tà định... tà trí... tà giải thoát như vậy. Trái lại, Gia chủ có chánh tư duy... chánh ngữ... chánh nghiệp... chánh mạng... chánh tinh tấn... chánh niệm... chánh định... chánh trí... chánh giải thoát. Nếu Gia chủ tự mình thấy chánh tư duy... chánh ngữ... chánh nghiệp... chánh mạng... chánh tinh tấn... chánh niệm... chánh định... chánh trí... chánh giải thoát của Gia chủ, thời lập tức các cảm thọ của Gia chủ được an tịnh.

20) Rồi các cảm thọ của gia chủ Anàthapindika lập tức được an tịnh.

21) Rồi gia chủ Anàthapindika mời Tôn giả Sàriputta và Tôn giả Ananda dùng bữa ăn (từ nơi nồi nấu cơm của mình).

22) Sau khi Tôn giả Sàriputta ăn xong, tay đã rời khỏi bát, gia chủ Anàthapindika đi đến Tôn giả Sàriputta; sau khi đến, lấy một ghế thấp và ngồi xuống một bên.

23) Tôn giả Sàriputta tán thán gia chủ Anàthapindika với những lời kệ này:

Ai tin tưởng Như Lai,
Bất động khéo an lập.
Ai có giới thiện lành,
Ðược bậc Thánh ái kính.
Ai tin tưởng chúng Tăng,
Sở kiến được chánh trực,
Người ấy gọi "Không nghèo",
Ðời sống không uổng phí.
Do vậy, bậc Hiền minh
Cần tu tập tín giới,
Thấy rõ được Chánh pháp,
Không quên lời Phật dạy.

24) Rồi Tôn giả Sàriputta, sau khi nói lời hoan hỷ tán thán với các lời kệ này, từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi.

25) Rồi Tôn giả Ananda đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả Aananda đang ngồi một bên:

26) -- Này Ananda, Ông đi đâu để nghỉ trưa?

-- Bạch Thế Tôn, gia chủ Anàthapindika đã được Tôn giả Sàriputta giáo giới với lời giáo giới như thế này, thế này...

-- Hiền minh, này Ananda, là Sàriputta ! Ðại tuệ, này Ananda, là Sàriputta ! Vị ấy có thể chia chẻ bốn Dự lưu phần thành mười tướng.