1033. ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. atha kho mahānāmo sakko yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. ekamantaṃ nisinno kho mahānāmo sakko bhagavantaṃ etadavoca — “kittāvatā nu kho, bhante, upāsako hotī”ti? “yato kho, mahānāma, buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, dhammaṃ saraṇaṃ gato hoti, saṅghaṃ saraṇaṃ gato hoti — ettāvatā kho, mahānāma, upāsako hotī”ti.
“kittāvatā pana, bhante, upāsako sīlasampanno hotī”ti? “yato kho, mahānāma, upāsako pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭivirato hoti, — ettāvatā kho, mahānāma, upāsako sīlasampanno hotī”ti. “kittāvatā pana, bhante, upāsako saddhāsampanno hotī”ti? “idha, mahānāma, upāsako saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ — itipi so bhagavā ... pe ... satthā devamanussānaṃ buddho bhagavāti. ettāvatā kho, mahānāma, upāsako saddhāsampanno hotī”ti.
“kittāvatā pana, bhante, upāsako cāgasampanno hotī”ti? “idha, mahānāma, upāsako vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato — ettāvatā kho, mahānāma, upāsako cāgasampanno hotī”ti.
“kittāvatā pana, bhante, upāsako paññāsampanno hotī”ti? “idha, mahānāma, upāsako paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā — ettāvatā kho, mahānāma, upāsako paññāsampanno hotī”ti. sattamaṃ.

Một thuở, Thế Tôn ngự giữa kinh thành Ca-tỳ-la-vệ (Kapilavatthu), tại vườn Ni-câu-luật (Nigrodha) của dòng họ Thích Ca (Sakyan). Lúc bấy giờ, vị họ Thích Mahānāma đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ ngài rồi ngồi xuống một bên, bạch Thế Tôn rằng:

“Bạch Thế Tôn, Như thế nào thì được gọi là một người cư sĩ ?”

“Này Mahānāma, khi một người quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, khi ấy người đó là một cư sĩ.”

“Bạch Thế Tôn, như thế nào là một cư sĩ thành tựu về giới?”

“Này Mahānāma, khi một người cư sĩ từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà dâm, từ bỏ nói dối, và từ bỏ uống rượu cùng các chất say là tạo ra buông lung; khi ấy, người cư sĩ đó thành tựu về Giới.”

“Bạch Thế Tôn, như thế nào là một cư sĩ thành tựu về tín ?”

“Ở đây, này Mahānāma, một người cư sĩ có lòng tin. Người ấy tin tưởng vào sự giác ngộ của đấng Như Lai rằng: ‘Đức Thế Tôn là bậc… Thầy của chư thiên và loài người, là Phật, là Thế Tôn.’ Như vậy, này Mahānāma, người cư sĩ thành tựu về Tín.”

“Bạch Thế Tôn, như thế nào là một cư sĩ thành tựu về thí ?”

“Ở đây, này Mahānāma, một người cư sĩ sống ở gia đình với tâm thoát khỏi cấu uế của sự bỏn sẻn, rộng rãi bố thí, bàn tay sẵn sàng hiến tặng, hoan hỷ trong sự xả ly, nhiệt tâm trong việc từ thiện, vui thích trong việc phân phát và sẻ chia. Như vậy, này Mahānāma, người cư sĩ thành tựu về thí.”

“Bạch Thế Tôn, như thế nào là một cư sĩ thành tựu về tuệ ?”

“Ở đây, này Mahānāma, một người cư sĩ có trí tuệ, vị ấy thành tựu trí tuệ quán chiếu sanh diệt,  trí tuệ thánh thiện, có năng lực thấu triệt, dẫn đến sự đoạn tận hoàn toàn khổ đau. Như vậy, này Mahānāma, người cư sĩ thành tựu về tuệ.”

Chú Thích

Mặc dù nguyên văn câu hỏi của hoàng thân Mahānāma là hỏi về upāsaka (nam cư sĩ hay cận sự nạm) nhưng nên hiểu là chỉ cho cả hai upāsaka và upāsikā(nam cư sĩ và nữ cư sĩ) có ghĩa đen là "người thân cận, hầu cận Tam Bảo". Bài kinh định nghĩa một người trở thành cư sĩ áo trắng chính thức không phải bằng sắc tộc, dòng dõi mà bằng Nghi thức Quy y Tam Bảo (Buddha, Dhamma, Saṅgha). Đây là lằn ranh tâm linh xác định tư cách một Phật tử.

Nền tảng phước báu của người cư sĩ  dựa trên câu hỏi của hoàng thân Mahānāma, bài kinh phác họa chân dung một người Phật tử tại gia chuẩn mực thông qua 5 phẩm chất (Năm Pháp Thành Tựu):

Quy y Tam Bảo (Tisarana): Khẳng định sự nương tựa nơi Phật, Pháp, Tăng.

Thành tựu về Giới  (Sīla-sampadā): Chính là nền tảng của Năm giới (Ngũ giới) của người tại gia

Thành tựu về Tín (Saddhā-sampadā): "Tín" trong đạo Phật không phải là cuồng tín hay mê muội, mà là lòng tin có trí tuệ (Tịnh tín) đặt vào sự Giác Ngộ của Như Lai (Tathāgata) và đức hạnh của Ngài thông qua các danh hiệu (Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri... Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn).

Thành tựu về Thí (Cāga-sampadā):Cấu uế của sự bỏn sẻn Macchariya): Sự ích kỷ, muốn giữ làm của riêng. Người thành tựu về Thí là người thanh lọc được tâm ích kỷ này.Xả ly (cāga): Không chỉ là cho đi vật chất, mà là buông xả tâm dính mắc, bám chấp vào của cải.

Thành tựu về Tuệ (Paññā-sampadā): Đây là đỉnh cao của người cư sĩ. Trí tuệ thấy rõ tính chất Vô thường (mọi hiện tượng thân-tâm, vật chất-tâm thức đều sinh lên rồi diệt đi).Trí tuệ xuyên thấu bản chất của khổ đau và nguyên nhân của khổ (Tứ Diệu Đế), từ đó đưa đến sự giải thoát tối hậu, chấm dứt luân hồi.

Không có bản Sớ giải riêng cho bài kinh nầy.