BÀI HỌC HẰNG NGÀY

    Thứ Sáu, 11 tháng 03, 2022

MÔN HỌC PHẠN NGỮ PÀLÌ

Bài 32. BIẾN CÁCH CỦA ĐẠI TỪ

1. Biến cách của đại từ

Trong văn phạm, đại từ hay đại danh từ được hiểu là những chữ có thể đứng một mình hay trong một mệnh đè vẫn mang đầy đủ nghĩa. Thí dụ: Ai? Đó!... Ở đây chọn chữ đại từ thay vì đại danh từ bởi đôi khi những chữ nầy có thể làm tính từ.

Đại từ có thể chia làm ba:

-         Đại từ chỉ sự quan hệ

-         Đại từ chỉ sự biểu thị

-         Đại từ chỉ nghi vấn

Đại từ được dùng cho cả ba giới tính.
Đại từ được chia theo tất cả biến cách danh từ ngoại trừ hô cách
Đại từ trở thành tính từ khi chúng bổ nghĩa cho những danh từ khác.

2. Biến cách đại từ nam tánh, số ít

Biến cách	Đại từ quan hệ	Đại từ chỉ định	Đại từ nghi vấn
Chủ cách Đối cách Sở dụng cách Xuất xứ cách Chỉ định cách Sở thuộc cách Định sở cách	yo = người ấy yaṃ yena yamhā, yasmā yassa yassa yamhi,yasmiṃ	so = anh ấy taṃ tena tamhā, tasmā tassa tassa tamhi, tasmiṃ	ko = ai kaṃ kena kasmā, kismā kassa, kissa kassa, kissa kamhi, kasmiṃ kimhi, kismiṃ

3. Biến cách đại từ trung tánh, số ít

Biến cách	Đại từ quan hệ	Đại từ chỉ định	Đại từ nghi vấn
Chủ cách Đối cách	yaṃ = người mà, cái mà, mà yaṃ	taṃ = cái đó, điều đó, vật ấy, vật đó taṃ	kiṃ = người nào, vật nào kiṃ

Những biến cách còn lại giống như đại từ nam tánh

4. Biến cách đại từ nữ tánh, số ít

Biến cách	Đại từ quan hệ	Đại từ chỉ định	Đại từ nghi vấn
Chủ cách Đối cách Sở dụng cách Xuất xứ cách Chỉ định cách Sở thuộc cách Định sở cách	yā = cô ấy, người yaṃ yāya yāya yassā, yāya yassā, yāya yassaṃ, yāyaṃ	sā = cô ấy, người ấy taṃ tāya tāya tassā, tāya tassā, tāya tassaṃ, tāyaṃ	kā = ai, người nào  kaṃ kāya kāya  kassā, kāya  kassā, kāya kassaṃ, kāyaṃ

5. Biến cách đại từ nam tánh, số nhiều 

Biến cách	Đại từ quan hệ	Đại từ chỉ định	Đại từ nghi vấn
Chủ cách Đối cách Sở dụng cách Xuất xứ cách Chỉ định cách Sở thuộc cách Định sở cách	ye =chúng, họ, những  người ấy ye yehi yehi yesaṃ (yesānaṃ) yesaṃ (yesānaṃ) Yesu	te = chúng, họ, những  người ấy te tehi tehi tesaṃ (tesānaṃ) tesaṃ (tesānaṃ) tesu	ke = những ai, những  người nào ke kehi kehi kesaṃ (kesānaṃ) kesaṃ (kesānaṃ) kesu

6. Biến cách đại từ trung tánh, số nhiều

Biến cách	Đại từ quan hệ	Đại từ chỉ định	Đại từ nghi vấn
Chủ cách	yāni, ye = những người  mà, những cái  mà, mà	tāni, te = những cái đó,  những điều đó,  những vật ấy	kāni = những người  nào, những vật  nào

          Relative Pronoun                Demonstrative Pronoun    Interrogative Pronoun

Nom.         yāni, ye = those, which       tāni, te = those            kāni, ke = which

Acc.  yāni, ye                        tāni, te                          kāni, ke

Những biến cách còn lại giống như đại từ nam tánh

7. Biến cách đại từ nữ tánh, số nhiều

Biến cách	Đại từ quan hệ	Đại từ chỉ định	Đại từ nghi vấn
Chủ cách Đối cách Sở dụng cách Xuất xứ cách Chỉ định cách Sở thuộc cách Định sở cách	yā, yāyo = chúng, họ,  những người yā, yāyo yāhi yāhi yāsaṃ (yāsānaṃ) yāsaṃ (yāsānaṃ) yāsu	tā, tāyo = chúng, họ,  những người ấy tā, tāyo tāhi tāhi tāsaṃ (tāsānaṃ) tāsaṃ (tāsānaṃ) tāsu	kā, kāyo = những ai,  những người nào kā, kāyo kāhi kāhi kāsaṃ (kāsānaṃ) kāsaṃ (kāsānaṃ) kāsu

8. Tiểu từ bất định: ci

Tiểu từ bất định được thêm vào đại từ nghi vấn để biểu đạt ý nghĩa: bất cứ ai, bất cứ cái nào, bất cứ người nào …

Nam tính:

– koci puriso = bất cứ người đàn ông nào

– kenaci purisena = bởi bất cứ người đàn ông nào

Trung tính:

– kiñci phalaṃ = bất cứ trái cây nào

– kenaci phalena = bằng bất cứ trái cây nào

Nữ tính:

– kāci itthi = bất cứ người đàn bà nào

– kāyaci itthiya = bởi / đến / của / nơi bất cứ người đàn bà nào

9. Đại trạng từ

Đại trạng từ quan hệ yattha – nơi nào yatra – ở nơi nào yato – từ nơi nào, do nơi đâu yathā – cách nào, như thế nào yasmā – vì, bởi do yadā – vào khi nào yena – bằng cách nào yāva – đến khi nào

Đại trạng từ chỉ định tattha – ở nơi đó tatra – tại nơi đó. tato – từ đó, cho nên tathā – theo cách ấy tadā – vào lúc ấy  tena – bằng cách ấy tāva – đến khi ấy

Đại trạng từ nghi vấn kattha – ở đâu? kutra – ở đâu? kuto – từ đâu? kathaṃ – bằng cách nào? kasmā – tại sao? kadā – vào lúc nào?

10. Những thí dụ về cách thành lập câu

Yo atthaññu hoti so kumāre anusāsituṃ āgacchatu.
Mong người nhân ái ấy tới để khuyên lơn những đứa con trai
Yaṃ ahaṃ ākaṅkhamāno ahosiṃ so āgato hoti.
Người mà tôi kỳ vọng đã tới
Yena maggena so āgato tena gantuṃ ahaṃ icchāmi.
Ông ấy đến bằng đường nào, tôi cũng muốn đi bằng con đường ấy
Yassa sā bhariyā hoti so bhattā puññavanto hoti.
Người nào lấy cô ấy làm vợ là người có phước
Yasmiṃ hatthe daddu atthi tena hatthena patto na gaṇhitabbo hoti.
Bình bát không nên cầm lấy bởi bàn tay có chàm
Yāni kammāni sukhaṃ āvahanti (bring) tāni puññāni honti.
Những hành động mang lại an lạc là hành động phước hạnh
Yā bhariyā sīlavatī hoti sā bhattuno piyāyati.
Người vợ đức hạnh rất thương yêu người chồng
Yāya rājiniyā sā vāpī kārāpitā taṃ ahaṃ na anussarāmi.
Bể nước ấy được xây bởi hoàng hậu (hay nữ hoàng) nào tôi không nhớ
Yassaṃ sabhāyaṃ so kathaṃ pavattesi tattha bahū manussā sannipatitā abhaviṃsu / ahesuṃ.
Nơi ông ấy diễn thuyết đã có nhiều người tụ tập
Yāsaṃ itthīnaṃ mañjūsāsu suvaṇṇaṃ atthi tāyo dvārāni thaketvā gehehi nikkhamanti.
Những người đàn bà có vàng trong những rương hòm đóng cửa đi ra ngoài.
Yāsu itthīsu kodho natthi tāyo vinītā bhariyāyo ca mātaro ca bhavanti.
Những phụ nữ không nóng tánh trở thành những người vợ và người mẹ hiền thục
Yattha bhūpatayo dhammikā honti tattha manussā sukhaṃ vindanti.
Ở đâu vua là minh quân thì dân chúng nơi đó an lạc
Yato bhānumā ravi lokaṃ obhāseti tato cakkhumantā rūpāni passanti.
Bởi mặt trời chiếu sáng thế giới nên những ai có mắt thấy được cảnh tượng.
Yathā Bhagavā dhammaṃ deseti, tathā tumhehi paṭipajjitabbaṃ.
Đức Thế Tôn đã thuyết pháp thế nào, các bạn nên phụng hành như vậy
Yasmā pitaro rukkhe ropesuṃ, tasmā mayaṃ phalāni bhuñjāma.
Do cha ông trồng cây, nên chúng ta hưởng quả
Yāda amhehi icchitaṃ patthitaṃ samijjhati tadā amhe modāma.
Khi sự mong mỏi và nguyện vọng thành tựu thời chúng ta sẽ hạnh phúc
Ko tvaṃ asi? Ke tumhe hotha?
Ông là ai? Các người là ai?
Kena dhenu aṭaviyā ānītā?
Do ai những con bò được mang về từ rừng?
Kassa bhūpatinā pāsādo kārāpito?
Vì ai mà cung điện được xây bởi nhà vua?
Kasmā amhehi saccaṃ bhāsitabbaṃ?
Tại sao chúng ta nên nói sự thật?
Asappurisehi pālite dīpe kuto mayaṃ dhammikaṃ vinetāraṃ labhissāma?
Trên hòn đảo cai trị bởi kẻ ác, từ đâu chúng ta có được người chấp pháp chân chính?
Kehi kataṃ kammaṃ disvā tumhe kujjhatha?
Việc do ai làm khiến bạn giận dữ?
Kesaṃ nattāro tuyhaṃ ovāde ṭhassanti?
Những đứa cháu nội (hay cháu ngoại) nào sẽ tuân thủ lời khuyên của bạn?
Kehi ropitāsu latāsu pupphāni ca phalāni ca bhavanti?
Do ai trồng mà có những hoa, trái trên dây leo?
Kāya itthiyā pādesu daddu atthi?
Có chàm trên chân người phụ nữ nào?

PĀLI VUI ĐỂ HỌC

Khi Vấn Đề Không Phải Tại Tiếng Pāli

PĀLI NGHI THỨC NHẬT HÀNH

          Lời Tuỳ Hỷ

Bài tập 32

A. Dịch tiếng Pāli sang tiếngViệt

1. Yassā so putto hoti sā mātā puññavatī hoti.
2. Yo taṃ dīpaṃ pāleti so dhammiko bhūpati hoti.
3. Kena ajja (today) navaṃ (new) jīvitamaggaṃ na pariyesitabbaṃ?
4. Sace tumhe asappurisā lokaṃ dūseyyātha (pollute) kattha puttadhītarehi saddhiṃ tumhe vasatha?
5. Yadā bhikkhavo sannipatitvā sālāyaṃ kilañjāsu nisīdiṃsu tadā Buddho pāvisi.
6. Yasmiṃ padese Buddho viharati tattha gantuṃ ahaṃ icchāmi.

 B. Dịch Tiếng Việt sang tiếng Pāli

1. Vị ấy, người đức độ, sẽ chiến thắng kẻ thù
2. Cô gái, người phát biểu tại phiên họp, không phải là bà con của tôi
3. Khi người mẹ tới nhà, đứa con gái sẽ dâng những viên ngọc
4. Con chó mà tôi cho ăn cơm là của người anh
5. Tại sao con không về nhà hôm nay để đảnh lễ chư tăng?
6. Từ đâu bạn đã có được những bộ y đã dâng cúng đến chư tăng?

 

Tỳ kheo Giác Đẳng chuyển dịch và biên soạn giáo trình