Bản chất của vô thường là có sanh có diệt, có hợp có tan. Sự an ổn, hay khát vọng bình an, thường y cứ trên cái gì bền vững, ổn cố lâu dài. Không ai ra sức xây dựng lâu đài hạnh phúc trên những gì phù du, giả tạm mà không gặp phải thất vọng, khổ sở, buồn nãn. Một khi trong sự quán niệm thấy được sự hiện hữu của năm uẩn là giòng sanh diệt hằng chuyển thì hành giả tìm được sự bình tâm vì không ngộ nhận, chấp sai.

Sāvatthinidānaṃ.

“Pabhaṅguñca, bhikkhave, desessāmi appabhaṅguñca. Taṃ suṇātha.

Nhân duyên ở Sāvatthi

-Này chư Tỳ Khưu, Ta sẽ thuyết về mong manh và kiên cố. Hãy lắng nghe …

Kiñca, bhikkhave, pabhaṅgu, kiṃ appabhaṅgu? Rūpaṃ, bhikkhave, pabhaṅgu. Yo tassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, idaṃ appabhaṅgu.

Vedanā pabhaṅgu. Yo tassā nirodho vūpasamo atthaṅgamo, idaṃ appabhaṅgu. Saññā pabhaṅgu … saṅkhārā pabhaṅgu. Yo tesaṃ nirodho vūpasamo atthaṅgamo, idaṃ appabhaṅgu. Viññāṇaṃ pabhaṅgu. Yo tassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, idaṃ appabhaṅgū”ti.

Chú Thích

Chữ pabhaṅgu có nghĩa là cái gì mỏng mảnh, dể vỡ, phù du. Chữ  appabhaṅgu mang ý nghĩa trái ngược nên dịch là kiên cố.

Theo Sớ Giải thì pháp gọi là pabhaṅgu đồng nghĩa với pabhijanasabhāva – pháp bị hủy hoạn, vụn vỡ. Chúng sanh chấp ngã đối với năm uẩn, xây dựng mọi kỳ vọng ở năm uẩn nhưng không ý thức được năm uẩn vốn phù du, chóng vánh. Chấp thủ năm uẩn như xây lâu đài bằng cát trên bãi biển.

Sự tịch tịnh -nirodha - của năm uẩn ở đây chỉ cho niết bàn chứ không phải là sự hoại diệt trong sanh diệt. Niết bàn là sự vượt thoát khỏi sanh diệt.

Tỳ kheo Giác Đẳng dịch và biên soạn giáo trình.