Sīlavīmaṃsanajātakaṃ(jataka 305)

Ahaṃ raho na passāmi,
suññaṃ vāpi na vijjati.
 yattha aññaṃ na passāmi,
asuññaṃ hoti taṃ mayā”ti.

Không có nơi bí mật
Làm ác không ai biết
Ngay cả chỗ không người
Mình làm gì mình biết.

Câu chuyện tiền thân

Ngày xưa tại Bārāṇasī có một danh sư mở trường dạy học. Có hơn 500 sĩ tử vì kính mộ thầy mà theo học hỏi. Vị thầy có một cô con gái sắc nước hương trời. Một hôm vị thầy gọi tất cả học trò đến nói rằng: “Ái nữ xinh đẹp của ta đã đến tuổi cập kê. Ta sẽ gả con cho một học trò ưu tú nhất của mình. Ai muốn thành rể đông sàng thì phải làm được một điều đó là phải mang cho ta một lễ vật không phải mua bằng tiền mà do khéo léo đánh cắp và không bao giờ bị ai phát giác”.

Có rất nhiều học trò trong trường vốn đã gặp và si tình con gái của sư phụ nghe vậy bỏ tất cả thì giờ công sức đi tìm những món đồ có giá trị rồi tìm cách đánh cắp. Tới ngày đã định, rất nhiều học trò dâng lên thầy sính lễ với tâm nguyện được kết hôn với tiểu thư con gái sư phụ.

Bấy giờ ngồi phía trước thầy không xa là một học trò ưu tú vốn rất giỏi nhiều mặt. Người học trò ấy lại ngồi im và rõ ràng không có một phẩm vật gì dâng lên thầy. Vị danh sư thấy vậy hỏi:

“Con không tìm ra món gì à?”

Người học trò thưa rằng:

“Con vốn chẳng đi tìm. Bởi vì thầy có dặn lễ vật phải là món đồ đánh cắp mà hoàn toàn không ai biết. Con tin rằng không có việc xấu nào mình làm mà có thể giữ được bí mật mãi”.

Rồi Ngài đọc bài kệ:

Không có nơi bí mật
Làm ác không ai biết
Ngay cả chỗ không người
Mình làm gì mình biết.

Vị thầy rất hoan hỷ và nói:

“Này con, ta không thiếu tài sản, nhưng ta chỉ muốn kiểm tra phẩm hạnh của các học trò. Ta nhận thấy con xứng đáng với con gái ta hơn ai hết.”

Rồi ông gả con gái cho Bồ-tát. Còn những học trò khác thì bị yêu cầu trả lại tất cả những gì đã lấy.

Câu chuyện thời Đức Phật
Có lần hơn 500 vị Tỳ-kheo sống trong tịnh xá Kỳ Viên, vào khoảng nửa đêm, nhiều tỳ khưu khởi lên những suy nghĩ thầm lén về dục vọng (kāmavitakka). Trong đêm ấy, Thế Tôn quan sát tịnh xá bằng thiên nhãn và thấy những vị Tỳ-kheo này như kẻ trộm xuất hiện trong cung điện của một vị Chuyển Luân Vương. Ngài mở cửa hương thất và gọi Tôn giả Ānanda, bảo rằng:

“Này Ānanda, hãy triệu tập tất cả Tỳ-kheo đang sống trong tịnh xá Kỳ Viên đến trước cửa hương thất và sắp xếp chỗ ngồi.”

Khi mọi thứ đã sẵn sàng, Thế Tôn ngồi xuống và nói với toàn thể Tỳ-kheo:

“Chư Tỳ khưu, các bậc trí  thời xưa hiểu rằng không có nơi nào bí mật để làm điều bất thiện nên họ không làm điều ác.”

Rồi Ngài thuyết thêm hai bài kệ:

Dù giàu, nghèo, sang hèn
Thiếu thốn hay sung túc
Kẻ vô đạo làm quấy
Hám lợi quên lẽ đạo

Phạm chí bỏ ác pháp
Để đạt đến bờ kia
Bậc kiên trì giữ đạo
Là chí nhân, chí thiện

Kết thúc bài pháp, 500 vị Tỳ-kheo chứng đắc A-la-hán.

Đức Thế Tôn kết luận:

“Thuở ấy, vị thầy là Tôn giả Sāriputta, còn ta chính là người học trò không trộm cắp.”