Sujātajātakaṃ (jataka 306)

Honti hete mahārāja,
iddhippattāya nāriyā.
khama deva sujātāya,
māssā kujjha rathesabhāti.
Khi có địa vị cao
Nữ nhân thường như vậy
Hãy bao dung cho nàng
Tâu Đại vương thánh thượng

Câu chuyện thời Đức Phật
Vua Pasenadi và hoàng hậu Mallikā của xứ Kosala đều là những người kính ngưỡng Đức Phật. Bấy giờ, Đức Phật ngự tại Jetavana (Kỳ Viên tịnh xá). Một hôm, Hoàng hậu Mallikā và Vua Pasenadi của nước Kosala xảy ra bất đồng lớn. Chỉ là chuyện vợ chồng vốn thường xẩy ra. Vì tức giận, nhà vua phớt lờ hoàn toàn sự hiện diện của hoàng hậu. Hoàng hậu Mallikā nghĩ:“Có lẽ Đức Thế Tôn không biết rằng nhà vua đang giận ta.”

Đức Phật, với trí tuệ thấu suốt, biết rõ điều này và muốn giúp hai người hòa giải. Vì vậy, vào buổi sáng, Ngài mặc y mang bát, cùng với 500 vị Tỳ-kheo vào thành Sāvatthi và đi thẳng đến cổng hoàng cung.

Khi thấy Đức Phật đến, nhà vua cung kính đón rước, thỉnh Ngài vào cung, dâng cúng vật thực và đảnh lễ Ngài. Tuy nhiên, Đức Phật đậy bát lại, rồi hỏi:

“Đại vương, hoàng hậu Mallikā đâu?”

Nhà vua không vui trả lời:

“Bạch Thế Tôn, nàng ấy đang chìm đắm trong vinh hoa phú quý của mình.”

Đức Phật ôn tồn dạy:

“Đại vương, chính người đã ban cho nàng vinh quang ấy. Nay nàng có lỗi, mà lại không thể khoan dung tha thứ sao?”

Nghe xong, nhà vua nguôi giận, truyền lệnh triệu Hoàng hậu Mallikā tới để cúng dường thực phẩm đến Đức Phật.

Sau đó, Đức Phật khuyên nhủ:

“Hai người hãy biết yêu thương và hòa hợp với nhau.”

Từ hôm ấy, Vua Pasenadi và Hoàng hậu Mallikā sống hòa thuận trở lại.

Các Tỳ-kheo trong tịnh xá bàn luận về sự kiện này, ca ngợi rằng Đức Phật chỉ với một câu nói mà đã hóa giải hiềm khích giữa hai người. Đức Phật nghe thấy liền dạy rằng:

“Này chư Tỳ khưu, không phải chỉ hôm nay, mà ngay cả trong quá khứ, Như Lai cũng từng giúp hòa giải một cặp vợ chồng như thế.”

Rồi Ngài kể câu chuyện tiền thân.

Câu chuyện tiền thân

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì thành Bārāṇasī, Bồ-tát lúc đó là một vị đại thần túc trí đa năng.

Một ngày nọ, nhà vua đứng bên cửa sổ hoàng cung, nhìn xuống quảng trường thành phố và thấy một thiếu nữ bán trái cây tên Sujātā. Cô gái rất xinh đẹp, đang đội giỏ chà là trên đầu, rao bán:

“Mua chà là đi! Mua chà là đi!”

Vua vừa nghe tiếng rao, lòng liền động niệm yêu thích, liền tìm hiểu và biết rằng Sujātā chưa có chồng. Ngay lập tức, nhà vua truyền lệnh đưa cô vào cung và phong làm Hoàng hậu Sujātā, ban cho nàng vinh hoa phú quý.

Sau đó, nàng trở thành sủng phi, được vua vô cùng yêu mến. Một ngày nọ, vua Bārāṇasī ngồi trên ngai vàng, ăn chà là đựng trong một đĩa vàng.

Hoàng hậu Sujātā thấy vậy liền hỏi đùa:

“Tâu Đại vương, quả gì mà ngài đang ăn vậy?”

Vua nghe xong rất tức giận, nghĩ thầm:

“Nàng vốn là con gái nhà bán chà là, vậy mà lại giả vờ không biết! Ngay cả loại quả thuộc về gia tộc nàng cũng không nhận ra hay sao?”

Vì vậy, vua nói với nàng:

“Trước đây nàng đội giỏ trên đầu, mặc áo vải thô, đi hái trái cây. Nàng từng vào rừng, tự tay hái chà là, vậy mà nay nàng còn giả vờ không biết sao?”

“Giờ nàng đang sống trong hoàng cung, nhưng lòng lại chẳng vui vẻ gì. Nếu nàng không thích vinh hoa phú quý này, thì hãy trở về nơi nàng từng hái chà là để sinh sống.”

Sau khi nói xong, nhà vua ra lệnh trục xuất hoàng hậu.

Bồ-tát, vị đại thần trí tuệ, thấy sự việc liền suy nghĩ: “Ngoài ta ra, không ai có thể giúp nhà vua và hoàng hậu hòa giải.”

Ngài liền can gián nhà vua:

“Tâu Đại vương, những lỗi lầm như vậy thường xuất hiện khi một người phụ nữ đạt đến địa vị cao quý. Xin hãy khoan dung với Hoàng hậu Sujātā, đừng giận nàng nữa, hỡi bậc nhân chủ.”

Nghe xong lời khuyên của Bồ-tát, nhà vua hết giận, tha thứ cho Hoàng hậu Sujātā và đón nàng trở lại hoàng cung. Từ đó, họ sống hạnh phúc và hòa thuận với nhau.

Sau khi kể xong câu chuyện tiền thân, Đức Phật nói:

“Này các Tỳ-kheo, vào thuở ấy, vua Bārāṇasī chính là Vua Pasenadi ngày nay, Hoàng hậu Sujātā chính là Hoàng hậu Mallikā, còn vị đại thần trí tuệ chính là Như Lai.”