Kinh Văn

Kinh Dấu Chân (Padasuttaṃ) 

524. “seyyathāpi, bhikkhave, yāni kānici jaṅgalānaṃ {jaṅgamānaṃ (sī. pī.)} pāṇānaṃ padajātāni sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti, hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ — mahantattena; evameva kho, bhikkhave, yāni kānici padāni bodhāya saṃvattanti, paññindriyaṃ padaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ — bodhāya.
katamāni ca, bhikkhave, padāni bodhāya saṃvattanti? saddhindriyaṃ, bhikkhave, padaṃ, taṃ bodhāya saṃvattati; vīriyindriyaṃ padaṃ, taṃ bodhāya saṃvattati; satindriyaṃ padaṃ, taṃ bodhāya saṃvattati; samādhindriyaṃ padaṃ, taṃ bodhāya saṃvattati; paññindriyaṃ padaṃ, taṃ bodhāya saṃvattati. seyyathāpi, bhikkhave, yāni kānici jaṅgalānaṃ pāṇānaṃ padajātāni sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti, hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ mahantattena; evameva kho, bhikkhave, yāni kānici padāni bodhāya saṃvattanti, paññindriyaṃ padaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ — bodhāyā”ti. catutthaṃ.

“Này các Tỳ khưu, cũng như dấu chân của tất cả các loài sinh vật biết đi đều có thể đặt lọt vào trong dấu chân của con voi, và dấu chân voi được tuyên bố là bậc nhất trong các dấu chân ấy vì kích thước to lớn của nó; cũng vậy, trong các bước đưa đến giác ngộ, tuệ căn được tuyên bố là bậc nhất, tức là để đạt đến giác ngộ.

“Này các Tỳ khưu, thế nào là những bước đưa đến giác ngộ?

Này các Tỳ khưu, tín căn là một bước đưa đến giác ngộ.
Tấn căn là một bước đưa đến giác ngộ.
Niệm căn là một bước đưa đến giác ngộ.
Định căn là một bước đưa đến giác ngộ.
Tuệ căn là một bước đưa đến giác ngộ.

“Cũng như, này các Tỳ khưu, dấu chân của tất cả các loài sinh vật biết đi đều đặt lọt vào trong dấu chân của con voi, và dấu chân voi được tuyên bố là bậc nhất vì kích thước của nó; cũng vậy, trong các bước đưa đến giác ngộ, tuệ căn được tuyên bố là bậc nhất, tức là để đạt đến giác ngộ.”

Kinh Lõi Cây (sārasuttaṃ)

525. “seyyathāpi, bhikkhave, ye keci sāragandhā, lohitacandanaṃ tesaṃ aggamakkhāyati; evameva kho bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā, paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ — bodhāya. katame ca, bhikkhave, bodhipakkhiyā dhammā? saddhindriyaṃ, bhikkhave, bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati. vīriyindriyaṃ ... pe ... satindriyaṃ ... pe ... samādhindriyaṃ ... pe ... paññindriyaṃ bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati. seyyathāpi, bhikkhave, ye keci sāragandhā, lohitacandanaṃ tesaṃ aggamakkhāyati; evameva kho, bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā, paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ — bodhāyā”ti. pañcamaṃ.

55 (5) Lõi cây

“Này các Tỳ khưu, cũng như trong các loại lõi gỗ thơm, gỗ đàn hương đỏ được tuyên bố là bậc nhất; cũng vậy, trong các pháp đưa đến giác ngộ, tuệ căn được tuyên bố là bậc nhất, tức là để đạt đến giác ngộ.

“Này các Tỳ khưu, thế nào là các pháp đưa đến giác ngộ?

Đó là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, và tuệ căn.”

Kinh Vững Trú (Patiṭṭhitasuttaṃ) 

526. “ekadhamme patiṭṭhitassa, bhikkhave, bhikkhuno pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni. katamasmiṃ ekadhamme? appamāde. katamo ca bhikkhave, appamādo? idha, bhikkhave, bhikkhu cittaṃ rakkhati āsavesu ca sāsavesu ca dhammesu. tassa cittaṃ rakkhato āsavesu ca sāsavesu ca dhammesu saddhindriyampi bhāvanāpāripūriṃ gacchati. vīriyindriyampi bhāvanāpāripūriṃ gacchati. satindriyampi bhāvanāpāripūriṃ gacchati. samādhindriyampi bhāvanāpāripūriṃ gacchati. paññindriyampi bhāvanāpāripūriṃ gacchati. evampi kho, bhikkhave, ekadhamme patiṭṭhitassa bhikkhuno pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitānī”ti. chaṭṭhaṃ.

56 (6) An trú

“Này các Tỳ khưu, khi một Tỳ khưu được an trú vững chắc trong một pháp, thì năm căn được phát triển nơi vị ấy, được phát triển sung mãn.

Này các Tỳ khưu, một pháp ấy là gì?

Đó là tinh cần (appamāda).

“Này các Tỳ khưu, thế nào là tinh cần?

Ở đây, này các Tỳ khưu, một Tỳ khưu phòng hộ tâm khỏi các lậu hoặc và các pháp ô nhiễm. Khi vị ấy phòng hộ tâm như vậy, tín căn được thành tựu do tu tập; tấn căn được thành tựu do tu tập; niệm căn được thành tựu do tu tập; định căn được thành tựu do tu tập; và tuệ căn được thành tựu do tu tập.”

Chú Thích

Hai bài kinh Dấu Chân và kinh Lõi Cây đều nói về vai trò trọng yếu của tuệ căn vốn đã đề cập nhiều lần trong các bài kinh trước nên ở đây không cần chú thích.

Chú thích bài kinh 56 : Kinh An trú (Patiṭṭhita Sutta)

“An trú vững chắc trong một pháp” (eka-dhamme patiṭṭhito)
Chú giải giải thích rằng “an trú” ở đây có nghĩa là thiết lập vững vàng đời sống tu tập trên một nguyên tắc căn bản của đạo lộ. Pháp được nói đến không phải là nhiều pháp khác nhau, mà chỉ một yếu tố cốt lõi làm nền tảng cho toàn bộ sự tu tập.

“Một pháp” (eka dhamma)
Bài kinh xác định pháp ấy là appamāda, thường được dịch là:

• tinh cần
• không phóng dật
• tỉnh thức cẩn trọng

Trong Phật Pháp, appamāda được xem là cội gốc của mọi thiện pháp. Đức Phật từng dạy:

“Appamādo amatapadaṃ” –
“Không phóng dật là con đường đưa đến bất tử.”

Do đó, khi hành giả thiết lập đời sống trên tinh thần không phóng dật, các phẩm chất tâm linh khác sẽ phát triển.

“Phòng hộ tâm khỏi các lậu hoặc” (cittaṃ rakkhati āsavesu)
Theo chú giải, “phòng hộ tâm” nghĩa là ngăn chặn sự sinh khởi của các lậu hoặc khi tiếp xúc với các đối tượng của ba cõi (tebhūmaka dhamma).

Các lậu hoặc (āsava) gồm:

1.    dục lậu (kāmāsava)

2.    hữu lậu (bhavāsava)

3.    kiến lậu (diṭṭhāsava)

4.    vô minh lậu (avijjāsava)

Khi hành giả giữ gìn tâm trước các pháp có khả năng làm phát sinh lậu hoặc, đó gọi là appamāda trong thực hành.

“Các pháp hữu lậu” (sāsava dhamma)
Đây là các đối tượng thuộc ba cõi: dục giới, sắc giới và vô sắc giới. Những pháp này có thể trở thành điều kiện cho phiền não sinh khởi, nếu tâm không được phòng hộ. Do đó, hành giả cần tỉnh giác khi tiếp xúc với các đối tượng, không để tham, sân, si chi phối.

Sự phát triển của năm căn (pañcindriyāni)
Khi tâm được phòng hộ và không phóng dật, năm căn tâm linh sẽ dần dần trưởng thành:

• Tín căn (saddhindriya): niềm tin vững chắc nơi Tam Bảo và Chánh Pháp.
• Tấn căn (viriyindriya): nỗ lực kiên trì trong việc đoạn ác, tu thiện.
• Niệm căn (satindriya): sự tỉnh thức liên tục đối với thân, thọ, tâm, pháp.
• Định căn (samādhindriya): khả năng an trú tâm vững chắc trên đối tượng.
• Tuệ căn (paññindriya): trí tuệ thấy rõ bản chất vô thường, khổ, vô ngã của các pháp.

Quan hệ giữa appamāda và năm căn

Appamāda không phải là một pháp tách biệt, mà là tinh thần bao trùm toàn bộ đời sống tu tập. Khi hành giả sống với sự tỉnh thức không phóng dật, thì:

• niềm tin được củng cố
• tinh tấn được duy trì
• chánh niệm được liên tục
• định được vững chắc
• trí tuệ được phát sinh.

Do đó, năm căn được phát triển và đạt đến sự viên mãn.

Sớ Giải

Patiṭṭhitasuttādivaṇṇanā

526-527. chaṭṭhe cittaṃ rakkhati āsavesu ca sāsavesu ca dhammesūti tebhūmakadhamme ārabbha āsavuppattiṃ vārento āsavesu ca sāsavesu ca dhammesu cittaṃ rakkhati nāma. sattamaṃ uttānameva.

526–527. Trong bài kinh thứ sáu:

“Phòng hộ tâm đối với các lậu hoặc và các pháp có lậu hoặc”
(cittaṃ rakkhati āsavesu ca sāsavesu ca dhammesu) nghĩa là: vị ấy ngăn chặn sự sinh khởi của các lậu hoặc khi đối diện với các pháp thuộc ba cõi (tebhūmaka-dhamma). Khi ngăn chặn như vậy, thì gọi là phòng hộ tâm đối với các lậu hoặc và các pháp có lậu hoặc.

Bài kinh thứ bảy (sattamaṃ) rõ ràng, dễ hiểu (uttānameva).

VI. Phẩm Thứ Sáu