dhammo patho mahārāja,
adhammo pana uppatho.
adhammo nirayaṃ neti,
dhammo pāpeti suggatiṃ.

Chánh pháp: đường cao rộng
Tà pháp: nẻo mê lầm
Tà dẫn xuống tối tăm.
Chánh đưa lên lạc cảnh

CÂU CHUYỆN THỜI PHẬT TẠI THẾ

Lịch sử vương triều Magadha từng rung chuyển bởi một nhát dao chí mạng: Vua Ajātasattu (A-xà-thế), vì nghe theo lời xúi giục đầy tham vọng của Đề-bà-đạt-đa, đã tự tay sát hại cha mình – một vị vua anh minh và nhân hậu.

Nhưng vương miện không mang lại bình yên. Khi nghe tin Đề-bà-đạt-đa bị đất rút, Ajātasattu run rẩy trong đại điện: “Kẻ nghịch lại Phật còn bị đất nuốt, ta giết cha – bậc Thánh vương – liệu còn lối thoát nào?”

Kể từ đó, bóng tối bao trùm tâm trí nhà vua. Mỗi khi vừa chợp mắt, ông lại thấy mình rơi vào lòng đất sâu chín do-tuần, thân thể bị đóng đinh, quỷ dữ xé xác. Tiếng gào thét kinh hoàng của chính mình thường xuyên xé toang sự tĩnh mịch của cung đình đêm vắng.

Vào đêm trăng tròn tháng Kattika rực rỡ, giữa muôn vàn cung nữ và yến tiệc, Ajātasattu bỗng thấy lạnh toát. Mồ hôi tuôn ra như tắm khi ông nhận ra: Vinh quang này được xây bằng máu của cha. Nỗi sợ hãi ấy, ngoài Đức Thập Lực (Đức Phật), không ai có thể hóa giải. Nhờ ngự y Jīvaka dẫn lối, nhà vua đã quỳ dưới chân Thế Tôn. Sau khi nghe kinh Sa-môn quả, một cuộc tái sinh trong tâm hồn đã diễn ra. Ajātasattu quy y, giữ giới, hành thiện, tìm lại được giấc ngủ bình yên sau bao năm dài u tối.

Để răn dạy đại chúng về sức mạnh của sự hối lỗi, Đức Phật đã kể lại một tiền kiếp xa xưa...

CÂU CHUYỆN TIỀN THÂN

Thuở ấy, tại kinh thành Baranasi, có hai người bạn lớn lên bên nhau như hình với bóng: một là vị Phó vương trẻ tuổi, một là Saṁkicca – con trai vị Quốc sư (tiền thân Đức Phật).

Khi đứng trước ngưỡng cửa quyền lực, lòng tham đã nhuộm đen tâm trí vị Phó vương. Ông nói với Saṁkicca: “Cha ta còn khỏe mạnh, đợi đến lúc ông chết thì ta đã già. Làm vua lúc ấy còn vị gì? Ta sẽ giết ông!” Ba lần Saṁkicca can ngăn bằng những lời huyết lệ nhưng vô hiệu. Biết không thể xoay chuyển một trái tim đã mù quáng, Saṁkicca rũ bỏ vinh hoa, tiến thẳng vào dãy Himalaya hùng vĩ, sống đời ẩn sĩ thanh cao.

Ngày hoàng tử nhuốm máu cha mình cũng là ngày ông bước vào địa ngục trần gian. Ngai vàng giờ đây là lò lửa. Ông bắt đầu khao khát hình bóng người bạn hiền năm xưa: “Nếu Saṁkicca còn ở đây, có lẽ ta đã không phạm đại tội. Chỉ có ông ấy mới cứu được linh hồn ta.”

Sau 50 năm thiền định, bằng thần nhãn, Đạo sĩ Saṁkicca biết thời điểm đã chín muồi. Ngài cùng 500 đệ tử bay qua không trung, đáp xuống ngự uyển như những đám mây trắng hòa bình.

Đứng trước vị đạo sĩ uy nghiêm, nhà vua run rẩy tự thú về tội lỗi của mình. Saṁkicca không dùng lời chỉ trích, ngài dùng trí tuệ để khai sáng:

“Tâu Đại vương, người lạc lối nếu biết nghe lời chỉ đường sẽ tránh được hố thẳm. Người lầm lỗi nếu biết quay đầu về nẻo chánh sẽ thoát khỏi sầu thương.”

Ngài bắt đầu mô tả về Tám Đại Địa Ngục – nơi những ác nghiệp kết tinh thành hình phạt: từ Sañjīva (Địa ngục nơi đau đớn luôn tái tạo) đến Avīci (Địa ngục vô gián nơi khổ hình không ngừng nghỉ). Ngài vẽ nên bức tranh khủng khiếp của những kẻ sát nhân: thân bị xé từng mảnh trên than hồng, lưỡi bị chim sắt rỉa rói, miệng phải nuốt sắt nung rực đỏ... Đó không phải là lời đe dọa, mà là tấm gương soi rọi sự thật nghiệt ngã của những kẻ giết cha, hại mẹ, xúc phạm bậc thánh hiền.

Chánh pháp: đường cao rộng
Tà pháp: nẻo mê lầm
Tà dẫn xuống tối tăm.
Chánh đưa lên lạc cảnh

Hỡi vua, kẻ làm ác,
Sống đời trái chánh chân,
Sau chết đi về đâu—
Hãy lắng nghe ta phân.

Sañjīva, Kāḷasutta,
Roruva lớn cùng nhỏ,
Saṅghāta, Avīci,
Tāpana, Patāpana.

Tám địa ngục đáng sợ,
Không lối thoát ra ngoài,
Lại thêm ngục phụ nữa,
Số lượng thật vô ngần.

Lửa dữ thiêu tội nhân,
Ác nghiệp tụ nơi đây,
Kinh hoàng cùng thống khổ,
Tràn ngập khắp bốn bề.

Ngục vuông bốn cửa kín,
Tường sắt dựng bao quanh,
Mái vòm bằng kim thiết,
Lửa cháy đỏ lan nhanh.

Nền sắt nung rực đỏ,
Lửa cháy khắp muôn phương,
Trăm do-tuần lan tỏa,
Thiêu đốt chẳng lường.

Kẻ hại bậc thánh hiền,
Rơi thẳng vào vực sâu,
Một khi đã sa ngã,
Không còn lối quay đầu.

Thân bị xé từng mảnh,
Như cá nướng trên than,
Trải muôn đời thống khổ,
Do ác nghiệp đã làm.

Thân cháy trong đau đớn,
Muốn thoát chẳng tìm đường,
Chạy đông rồi chạy tây,
Bắc nam đều bít lối.

Ngàn năm dài than khóc,
Dang tay gọi vô vọng,
Khổ đau không dứt tận,
Ngục tối mãi giam cầm.

Như rắn độc phẫn nộ,
Chớ xúc phạm bậc hiền,
Người tu hành thanh tịnh,
Chớ gây nghiệp oan khiên.

Ajjuna hùng mạnh,
Ngàn tay cũng tiêu vong,
Chỉ vì xúc phạm Phật,
Kết cuộc chịu diệt vong.

Daṇḍaki làm ác,
Hại người chẳng lỗi lầm,
Như cây bị chặt gốc,
Chết tận chẳng còn mầm.

Xúc phạm bậc Mātaṅga,
Cả nước hóa hoang tàn,
Kẻ hại người hiền đức,
Chung số phận tiêu vong.

Kẻ ngu làm theo ý,
Không được trí nhân khen,
Người chân thật giữ miệng,
Chỉ nói lời chánh chân.

Mưu hại người hiền thánh,
Ắt rơi xuống địa ngục,
Xúc phạm người già cả,
Như cây khô đứt gốc.

Giết bậc tu thanh tịnh,
Khổ lâu trong Kāḷasutta,
Vua ác hại quốc độ,
Đọa Tāpana chịu khổ.

Lửa cháy khắp thân thể,
Tóc móng cũng cháy theo,
Đau như voi bị đâm,
Gào thét giữa lửa thiêu.

Kẻ vì tham sân hận,
Giết cha chịu khổ sâu,
Đọa vào Kāḷasutta,
Thiêu đốt mãi về sau.

Bị luộc trong vạc sắt,
Bị đâm bởi giáo nhọn,
Mù mắt ăn đồ dơ,
Chìm trong nước mặn đắng.

Miệng bị banh cưỡng ép,
Nhét khối sắt nóng vào,
Chim ác xé lưỡi nhỏ,
Ăn thịt máu tuôn trào.

Quỷ dữ đánh tơi bời,
Chúng vui trong hành hạ,
Kẻ chịu tội đau khổ—
Quả báo của giết cha.

Giết mẹ càng khổ nặng,
Đọa vào cõi Diêm vương,
Bị cày bằng sắt nóng,
Máu chảy tựa đồng tan.

Ngâm trong hồ máu đỏ,
Giòi sắt rỉa thân mình,
Chìm sâu trong địa ngục,
Hôi tanh khắp hành tinh.

Mùi hôi lan xa rộng,
Người sáng mắt cũng mù,
Do nghiệp ác chiêu cảm,
Khổ đau chẳng thể nguôi.

Kẻ phá thai đọa lạc,
Rơi xuống sông Vetaraṇī,
Hai bờ đầy gai sắt,
Lửa cháy tận thiên không.

Kẻ tà dâm sa ngã,
Bị đóng trên gai hồng,
Rơi xuống rồi lại dậy,
Đau đớn suốt đêm dài.

Ban ngày vào vạc sắt,
Nước sôi như lửa hồng,
Nghiệp xưa nay trổ quả,
Chịu khổ mãi không cùng.

Người khinh chồng gia tộc,
Lưỡi bị móc kéo ra,
Không thể nói một lời,
Đọa Tāpana chịu khổ.

Kẻ sát sinh trộm cướp,
Lừa đảo sống gian tà,
Bị đâm rơi nước mặn,
Chim thú xé thân ra.

Ai giết thú giết chim,
Chìm sâu trong tội lỗi,
Ắt rơi vào địa ngục,
Khổ đau không bến bờ.

Nhưng cuối pháp thoại, đạo sĩ Saṁkicca mở ra một chân trời khác: Cõi trời và sự an lạc của người hành thiện. “Tâu Đại vương, quá khứ đã qua như một giấc mộng dữ. Hãy dùng quãng đời còn lại để trị vì bằng Chánh pháp. Hãy làm sạch tâm hồn bằng bố thí và lòng từ.”

Lời dạy của ngài như một trận mưa rào tưới xuống sa mạc cháy khát. Nhà vua bừng tỉnh, mặc cảm tội lỗi được thay thế bằng quyết tâm phục thiện.

Bậc Đạo Sư, sau khi kết thúc câu chuyện, nói rằng: “Không phải chỉ bây giờ, mà thuở xưa người ấy cũng đã được Ta an ủi.”

Rồi Ngài xác định tiền thân: “Thời ấy, Ajātasattu chính là vị vua; hội chúng các Tỳ khưu nay chính là đoàn ẩn sĩ khi ấy; còn Ta chính là hiền giả Saṁkicca.”

Tỳ khưu Giác Đẳng phóng tác từ Kinh Bổn Sanh