mā maṃ kālo upaccagāti..

Không uổng thời gian ta.

Bản hiệu đính

Thời gian (của thọ mạng)

Là ẩn số khó lường

Không hưởng thụ, ta tu

thời gian nào uổng phí

Atha kho sā devatā pathaviyaṃ [paṭhaviyaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] patiṭṭhahitvā āyasmantaṃ samiddhiṃ etadavoca :

4) Rồi vị Thiên ấy đứng xuống đất và thưa với Tôn giả Samiddhi:

''daharo tvaṃ bhikkhu, pabbajito susu kāḷakeso, bhadrena yobbanena samannāgato, paṭhamena vayasā, anikkīḷitāvī kāmesu. Bhuñja, bhikkhu, mānusake kāme mā sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvīti. ''Na khvāhaṃ, āvuso, sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvāmi.

-- Này Tỷ-kheo, Ông còn trẻ tuổi mà đã xuất gia, niên thiếu, tóc còn đen nhánh trong tuổi thanh xuân. Trong thời trẻ thơ của tuổi đời, Ông không thọ hưởng các ái dục. Này Tỷ-kheo, hãy thọ hưởng các ái dục của người đời. Chớ có bỏ hiện tại mà chạy theo những gì bị thời gian chi phối.

Kālikañca khvāhaṃ, āvuso, hitvā sandiṭṭhikaṃ anudhāvāmi. Kālikā hi, āvuso, kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā ādīnavo ettha bhiyyo. Sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhīti

5) -- Này Hiền giả, ta không bỏ hiện tại và chạy theo những gì bị thời gian chi phối. Và này Hiền giả, chính ta bỏ những gì bị thời gian chi phối để chạy theo hiện tại. Này Hiền giả, Thế Tôn đã nói, các dục bị thời gian chi phối, nhiều khổ đau, nhiều phiền não (Upāyāsā); nguy hiểm ở đấy càng nhiều hơn. Còn pháp này thuộc về hiện tại, không bị thời gian chi phối, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, chỉ người trí mới tự mình giác hiểu.

''Kathañca, bhikkhu, kālikā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo? kathaṃ sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhīti?

6) -- Và này Tỷ-kheo, như thế nào mà Thế Tôn đã nói các dục bị thời gian chi phối, nhiều khổ đau, nhiều phiền não, nguy hiểm ở đấy càng nhiều hơn? Như thế nào thuộc về hiện tại là pháp này, không bị thời gian chi phối, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, chỉ người trí mới tự mình giác hiểu?

''ahaṃ kho, āvuso, navo acirapabbajito adhunāgato imaṃ dhammavinayaṃ. Na tāhaṃ [na khvāhaṃ (sī. pī.)] sakkomi vitthārena ācikkhituṃ. Ayaṃ so Bhagavā arahaṃ sammāsambuddho rājagahe viharati tapodārāme. Taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccha.

7) -- Này Hiền giả, tôi là người mới xuất gia, mới đến đây không bao lâu. Tôi không thể giải thích rộng rãi cho Ông pháp và luật này. Nhưng Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác nay ở Rājagaha (Vương Xá) tại tịnh xá Tapoda (Suối nước nóng). Hãy đi đến Thế Tôn và hỏi ý nghĩa này. Thế Tôn trả lời cho Ông như thế nào, hãy như vậy thọ trì.

Yathā te Bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāsīti. ''Na kho, bhikkhu, sukaro so Bhagavā amhehi upasaṅkamituṃ , aññāhi mahesakkhāhi devatāhi parivuto. Sace kho tvaṃ, bhikkhu, taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccheyyāsi, mayampi āgaccheyyāma dhammassavanāyāti.

8) -- Này Tỷ-kheo, không dễ gì cho chúng tôi được đến gặp bậc Thế Tôn ấy, một bậc được chư Thiên khác, có đại uy lực đoanh vây. Này Tỷ-Kheo, nếu Ngài đi đến bậc Thế Tôn ấy và hỏi ý nghĩa này, chúng tôi có thể đến để nghe pháp.

''Evamāvusoti kho āyasmā samiddhi tassā devatāya paṭissutvā yena Bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ  nisinno kho āyasmā samiddhi bhagavantaṃ etadavoca :

9) -- Thưa vâng, Hiền giả.

Tôn giả Samiddhi vâng đáp vị Thiên ấy, đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Samiddhi bạch Thế Tôn:

(Đoạn tiếp theo là lời thuật của Tôn giả Samiddhi về tất cả câu chuyện giữa tiên nữ và Tôn giả như trên. Để bài phần đọc chánh kinh không mất thì giờ nên lược bớt không lập lại)

Sace, bhante, tassā devatāya saccaṃ vacanaṃ, idheva sā devatā avidūreti.

-- Bạch Thế Tôn, nếu vị Thiên ấy nói sự thật, thời vị ấy ở đây, không xa bao nhiêu.

Evaṃ vutte, sā devatā āyasmantaṃ samiddhiṃ etadavoca :

17) Khi được nói vậy, vị Thiên ấy nói với Tôn giả Samiddhi như sau:

''puccha, bhikkhu, puccha, bhikkhu, yamahaṃ anuppattāti.

-- Hãy hỏi đi, Tỷ-kheo! Hãy hỏi đi, Tỷ-kheo! Tôi đã đến rồi.

Atha kho Bhagavā taṃ devataṃ gāthāhi ajjhabhāsi :

18) Rồi Thế Tôn nói lên bài kệ với vị Thiên ấy:

''Akkheyyasaññino sattā, akkheyyasmiṃ patiṭṭhitā.

Akkheyyaṃ apariññāya, yogamāyanti maccuno..

''Akkheyyañca pariññāya, akkhātāraṃ na maññati.

Tañhi tassa na hotīti, yena naṃ vajjā na tassa atthi.

Sace vijānāsi vadehi yakkhīti

Chúng sanh được hiểu biết,

Những điều được nói lên,

Và chấp trước thái độ,

Trên những điều được nói.

Nếu họ không liễu tri

Những điều được nói lên,

Họ đi đến trói buộc.

Do thần chết chi phối,

Nếu họ liễu tri được

Những điều được nói lên,

Họ không có tưởng tri,

Những điều được nói ra.

Ðối với vị như vậy,

Lỗi lầm nhất định không.

Nếu các Ông có biết,

Hãy nói lên Dạ-xoa.

Bản hiệu đính

Chúng sanh (đối năm uẩn)

Nhận thức điều được nói

Chấp trước điều được nói

Không liễu tri thực tướng

Bị tử thần cột trói

Ai thật sự liễu ngộ

Chỉ có điều được nói

Chứ không người được nói

Với vị đó không có

Cái ngã được nói tới

Nếu ngươi lãnh hội được

Hãy nói lên, Dạ xoa!

''Na khvāhaṃ, bhante, imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājānāmi. Sādhu me, bhante, Bhagavā tathā bhāsatu yathāhaṃ imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ jāneyyanti.

19) -- Bạch Thế Tôn, con không có hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi những điều Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt. Lành thay, nếu Thế Tôn nói lên cho con để con có thể hiểu một cách rộng rãi những điều Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt.

(Thế Tôn):

20)

''Samo  visesī uda vā nihīno,

Yo maññatī so vivadetha tena.

Tīsu  vidhāsu avikampamāno,

Samo visesīti na tassa hoti.

Sace vijānāsi vadehi yakkhāti..

Bằng, thắng hay thua Ta,

Nghĩ vậy đấu tranh khởi;

Cả ba không dao động,

Bằng, thắng không khởi lên.

Nếu như Ông có biết,

Hãy nói lên, Dạ-xoa.

Bản hiệu đính

Hơn, bằng, hoặc thua ta

Nghĩ vậy khiến tranh chấp

Không động bởi so sánh

Không chấp bằng hoặc hơn

Nếu ngươi lãnh hội được

Hãy nói lên, Dạ xoa!

''Imassāpi  khvāhaṃ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa na vitthārena atthaṃ ājānāmi. Sādhu me, bhante, Bhagavā tathā bhāsatu yathāhaṃ imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ jāneyyanti.

21) -- Bạch Thế Tôn, con không có hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi những điều Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt. Lành thay, nếu Thế Tôn nói lên cho con để con có thể hiểu một cách rộng rãi những điều Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt.

22) (Thế Tôn):

''Pahāsi saṅkhaṃ na vimānamajjhagā, acchecchi taṇhaṃ idha nāmarūpe.

Taṃ chinnaganthaṃ anighaṃ nirāsaṃ, pariyesamānā nājjhagamuṃ.

Devā manussā idha vā huraṃ vā, saggesu vā sabbanivesanesu.

Sace vijānāsi vadehi yakkhāti..

Hãy từ bỏ tính toán,

Không chạy theo hư tưởng,

Từ bỏ mọi tham ái,

Ðối danh sắc ở đời,

Vị ấy đoạn triền phược,

Không lo âu, không ái.

Chư Thiên và loài Người,

Ðời này hay đời sau,

Ở cảnh giới chư Thiên,

Hay tại mọi trú xứ,

Tìm cầu nhưng không gặp,

Vết tích của vị ấy.

Nếu Ông biết người ấy

Hãy nói lên, Dạ-xoa.

Bản hiệu đính

Đừng suy tính hơn thua

Chớ chạy theo mạn chấp

Không tham đắm danh sắc

Sống đoạn tận tham ưu

Cắt đứt mọi trói trăn

Trời, người không thể tìm

Vết tích bậc như vậy

Đời nầy hoặc đời sau

Thiên giới hay cõi nào

Nếu ngươi lãnh hội được

Hãy nói lên, Dạ xoa!

''Imassa  khvāhaṃ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi :

23) -- Bạch Thế Tôn, lời nói vắn tắt của Thế Tôn, con hiểu ý nghĩa rộng rãi như sau:

''Pāpaṃ na kayirā vacasā manasā,

Kāyena vā kiñcana sabbaloke.

Kāme pahāya satimā sampajāno,

Dukkhaṃ na sevetha anatthasaṃhitanti..

Khắp thế giới chớ làm,

Ðiều ác thân, miệng, ý,

Từ bỏ mọi ái dục,

Chánh niệm, tâm tỉnh giác,

Không khổ hạnh ép xác,

Vô bổ, không lợi ích.

Bản hiệu đính

Không làm các điều ác

Bằng thân, khẩu, hay ý

Dù bất cứ nơi nào

Với chánh niệm, tỉnh giác

Không lợi dưỡng dục lạc

Hoặc khổ hạnh hành xác

Bhikkhati: hạnh khất thự; lối tu hành của khất sĩ không mưu sinh bằng nghề nghiệp như người đời. Từ chữ nầy có chữ bhikkhu (tỳ khưu). Trong kinh Tứ Niệm Xứ Đức Phật dùng chữ bhikkhu chỉ chung cho tất cả người tu hành. Trong ngữ cảnh của bài kinh nầy nên hiểu bhikkhati là tu hành thay vì đi khất thực

Bhutvā: từ động từ bhuñjati) sau khi ăn, trong ngữ cảnh bài kinh nầy có nghĩa là hưởng thụ dục lạc.

Kāla: thời gian, (kiếp người)

Upaccagā: để trôi qua, (phí phạm)

Akkheyya: biểu đạt, nói lên, minh hoạ

Akkheyyasaññina: nhận thức điều được nói, tưởng tri sự biểu đạt

patiṭṭhita: thiết lập (ở đây chỉ cho sự chấp thủ dựa trên cái được nói)

apariññāya: không liễu tri

yogamāyanti: bị kềm kẹp bởi gông cùm (ách)

maccuno: tử thần

pariññāya: liễu ngộ, thấu triệt

akkhātar: người làm

maññati: tưởng tượng, suy diễn

Sama: ngang bằng 

visesī : vượt trội

nihīna: thua kém

vivadetha: tranh luận, cãi vã

yakkha: dạ xoa (phiên âm), quỷ thần, tiếng gọi những phi nhơn có uy lực (thí dụ Thiên chủ Đế Thích cũng có thể gọi là dạ xoa)

(bài kinh còn nhiều từ vựng cần chú thích nhưng nếu ghi đầy đủ sẽ quá dài. Rất nhiều từ cần hiểu theo ngữ cảnh và trọn câu. Người nghiên cứu cần rất cẩn thận)

“abhutvā bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi.
bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṃ kālo upaccagā”ti.