Mahaggatesu pana:
1. Tīsu paṭhamajjhānikacittesu tāva aññasamānā terasa cetasikā viratittayavajjitā dvāvīsati sobhanacetasikā cā ti pañcatiṁsa dhammā sangahaṁ gacchanti. Karuṇā-muditā pan’ettha paccekam eva yojetabbā.
2. Tathā dutiyajjhānikacittesu vitakkavajjā.
3. Tatiyajjhānikacittesu vitakka-vicāravajjā.
4. Catutthajjhānikacittesu vitakka-vicāra-pītivajjā.
5. Pañcamajjhānikacittesu pana paṇṇarasasu appamaññāyo na labbhantī ti.
Sabbathā pi sattavīsati mahaggatacittesu pañcakajjhānavasena pañcadhā va sangaho hotī ti.

Tīsu paṭhamajjhānikacittesu = trong những tâm đáo đại. Pancatimsa dhammà sangaham gacchanti = 35 pháp tương hợp. Paccekameva yojetbbà = kết hợp riêng lẻ. Pañcakajjhānavasena = kết hợp theo 5 thiền

1.    Trong những tâm đáo đại, đầu tiên 3 tâm sơ thiền tương hợp 35 thuộc tánh gồm 13 thuộc tánh tợ tha và 22 thuộc tánh tịnh hảo trừ 3 thuộc tánh của nhóm ngăn trừ (13 + 22 = 35). Nhưng 2 thuộc tánh bi và tùy hỷ kết hợp riêng lẻ.

2.    Các tâm nhị thiền kết hợp tương tự như trên như trừ ra thuộc tánh tầm.

3.    Cac tâm tam thiền trừ thuộc tánh tầm và tứ

4.    Các tâm tứ thiền trừ các thuộc tánh tầm, tứ, hỷ.

5.    Các tâm ngũ thiền trừ hai thuộc tánh vô lượng phần.

Như vậy là đối với 27 tâm đáo đại tương hợp với thuộc tánh có 5 trường hợp theo 5 thiền chứng.

Chú Thích

Tâm đáo đại – mahaggata – còn được dịch là tâm đại hành chỉ cho 25 tâm thiền hiệp thế trong đó có 15 tâm thiền sắc giới cộng với 12 tâm thiền vô sắc giới.

Cũng nên nhắc lại, cả tâm thiền sắc giới và tâm thiền vô sắc giới đều có 3 loại tâm thiện, tâm quả, và tâm duy tác.

Tất cả tâm thiền vô sắc đều là tâm ngũ thiền. Do vậy nếu chi theo 5 tầng thiền thì tâm đáo đại có 3 tâm sơ thiền, 3 tâm nhị thiền, 3 tâm tam thiền, 3 tâm tứ thiền, và 15 tâm ngũ thiền (3 tâm ngũ thiền sắc giới + 12 tâm ngũ thiền vô sắc giới). Trong sự trình bày về tâm đáo đại tương hợp với thuộc tánh nào thì được đề cập theo 5 trường hợp y cứ trên 5 tầng thiền. Khi nói đến 5 tầng thiền thì cũng cần nhắc lại 5 thiền chi (tầm, tứ, hỷ, lạc, định)

3 thuộc tánh giới phần (chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng) không có trong tâm thiền vì tâm thiền hiệp thế chỉ tập chú vào thiền án chứ không có ngăn trừ phần.

Về phương diện thiền chứng càng lên cao càng giảm bớt các thiền chi . Sơ thiền đầy đủ 5 thiề chi nên có 35 thuộc tánh kết hợp gồm 13 thuộc tánh tợ tha cộng với 22 thuộc tánh tịnh hảo (đã trừ 3 ngăn trừ phần). Các tâm nhị thiền trừ thêm thuộc tánh tẩm. Các tâm tam thiền giảm thêm thuộc tánh tứ, Các tâm tứ thiền giảm thêm thuộc tánh hỷ, Cá tâm ngũ thiền giảm thêm thuộc 2 thuộc tánh bi và tùy hỷ.

Cũng nên nhắc lại là đối tượng của tâm bi là chúng sanh đau khổ khác với tâm tùy hỷ nên hai thuộc tánh nầy không đồng sanh trong một sát na tâm.

Khi tu thiền bằng sự thể nhập bốn phạm trú (từ, bi, hỷ, xả) thì bốn thuộc tánh vô sân (từ) bi, tùy hỷ, quân bình hay trung hoà (xả) lấy chúng sanh làm đối tượng. Khi đối với những thiền án khác không có 2 thuộc tánh bi và tùy hỳ và 2 thuộc tánh vô sân, quân bình luôn có nhưng không lấy chúng sanh làm đối tượng. Các tâm ngũ thiền thuộc “xả niệm thanh tịnh” quá vi tế nên không có bi và tùy hỷ.

Tỳ kheo Giác Đẳng