BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Thứ Năm, 18 tháng 05, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

X. PHẨM HÌNH CỤ (Daṇḍavagga)

Gồm 17 bài kệ với 11 duyên sự

 - Kệ số 17 (dhp 145)  

Duyên sự:

Bài kệ nầy đức Thế Tôn thuyết khi ngài trú tại Jetavana thành Sāvatthi, do câu chuyện của sa di Sukha.

Tương truyền, trong thành Sāvatthi có một gia đình hộ độ cho tôn giả Sāriputta. Gia đình ấy có đứa con trai bảy tuổi tên là Sukhakumāra.

Công tử Sukha có thiện duyên với Phật Pháp nên công tử dù mới bảy tuổi đã có chí hướng xuất gia. Sukha đã xin phép cha mẹ cho đi tu với trưởng lão Sāriputta, va được cha mẹ chấp thuận.

Họ đã thỉnh trưởng lão cùng chư tỳ kheo về nhà trai tăng, rồi bạch trình với trưởng lão về chí nguyện xuất gia của con trai, thỉnh Ngài tiếp độ. Trưởng lão Sāriputta nhận lời.

Chiều hôm ấy thân quyến đưa công tử Sukha đến chùa. Trưởng lão Sāriputta dạy đề mục và truyền giới sa di cho Sukha.

Cha mẹ và quyến thuộc của sa di Sukha ở lại chùa làm lễ cúng dường trai phạn đến Tăng chúng có đức Phật toạ chủ, suốt bảy ngày mới về nhà.

Đến ngày thứ tám, trưởng lão Sāriputta dẫn sa di Sukha đi vào một ngôi làng ngoại thành để khất thực.

Trên đường đi, sa di Sukha thấy ba cảnh tượng: người nông dân tát nước vào ruộng, người làm tên uốn nắn mũi tên, người thợ đẻo gỗ đóng xe. Sa di Sukha hỏi thầy những việc làm của họ và hỏi thầy: Nước, cây và gỗ có tâm thức không? Thầy tế độ đáp là các thứ ấy vô tri giác, không tâm thức.

[ Tình tiết trong câu chuyện sa di Sukha hỏi trưởng lão Sāriputta và trưởng lão đã trả lời; cũng như việc sadi quay về tịnh thất tu thiền chứng quả A la hán…giống như câu chuyện sa di Paṇḍita (pháp cú 80) vậy ].

Buổi chiều hôm ấy chư tỳ kheo họp hội tại giảng đường và bàn tán về hiện tượng mặt trời đang buổi sáng bổng chốc xế bóng buổi chiều.

Đức Phật ngự đến giảng đường và Ngài giải thích hiện tượng ấy là do thần lực của chư thiên níu giữ mặt trời để hổ trợ cho sa di Sukha hành sa môn pháp chứng quả A la hán sau khi vị sa di nầy sáng sớm đi khất thực với thầy tế độ, được thấy người nông dân dẫn nước vào ruộng, thấy thợ làm cung tên chuốt tên, thấy thợ mộc đẻo gỗ đóng xe, rồi tự sách tấn trở về chùa tu tập đắc qua A la hán.

Rồi đức Phật nói lên bài kệ: Udakaṃ hi nayanti nettikā…attānaṃ damayanti subbatā’ti.

Chánh văn:

(dhp 145)

17. Udakaṃ hi nayanti nettikā
Usukārā namayanti tejanaṃ
Dāruṃ namayanti tacchakā
Attānaṃ damayanti subbatā

Thích văn:

Udakaṃ [ đối cách, số ít của danh từ trung tính udaka ] nước.
Hi [ bất biến từ ] thật vậy.
Nayanti [ động từ tiến hành cách, ngôi III, số ít “ căn nī  + a = ne/naya ” ] hướng dẫn, dẩn dắt, dẩn đi.
Nettikā [ chủ cách số nhiều của danh từ nam tính nettika ] người trị thuỷ, người làm thuỷ lợi, người dẫn nước.
Usukārā [ chủ cách số nhiều của hợp thể danh từ nam tính usu + kāra ] những người làm tên, các thợ chuốt tên.
Namayanti [ động từ tiến hành cách ngôi III, số nhiều, “ căn nam  + aya” ] uốn nắn, vót đẻo.
Tejanaṃ [ đối cách, số ít, của dành từ trung tính tejana ] mũi tên, cây tên.
Dāruṃ [ đối cách, số ít, của danh từ trung tính dāru ] mộc, gỗ.
Tacchakā [ chủ cách, số nhiều, của danh từ nam tính tacchaka ] thợ mộc, thợ đóng đồ gỗ.
Attānaṃ [đối cách, số ít, của danh từ nam tính biệt ngữ atta ] tự mình, chính mình, bản thân, ngả.
Damayanti [ động từ tiến hành cách ngôi III số nhiều, “căn dam  + aya” ] điều phục, huấn luyện, thuần hoá.
Subbatā [ chủ cách, số nhiều, của hợp thể danh từ nam tính “Su + vata = Subbata” ] những người có hạnh kiểm tốt, những người đạo đức.

Việt văn:

(pc 145)

17. Người trị thuỷ dẫn nước
Thợ làm tên uốn tên
Người thợ mộc đẻo gỗ
Bậc đạo đức sửa mình

Chuyển văn:

Nettikā hi udakaṃ nayanti usukārā tejanaṃ namayanti tacchakā dāruṃ namayanti subbatā attānaṃ damayanti.

Những người trị thuỷ dẫn nước, những người làm tên uốn nắn mũi tên, những người thợ mộc đẻo vót gỗ; Thật vậy, các bậc đạo đức điều phục bản thân.

Lý giải:

Bài kệ nầy có ý nghĩa giống như bài kệ pháp cú số 80 (dhp 80) phẩm hiền trí.

Chỉ khác là, ở bài kệ 80 đức Phật thuyết: Attānaṃ damayanti paṇḍitā (bậc trí điều phục mình). Ở đây, bài kệ 145 thì Ngài thuyết: Attānaṃ damayanti subbatā (Bậc đạo đức sửa mình).

Bậc đạo đức hay người có đạo hạnh thì biết sửa bản thân, tự điều phục tâm để đạt đến đạo quả thoát khỏi luân hồi. Cũng như người nông dân biết đào kênh dẫn nước tưới ruộng rẩy, hoặc người làm tên nỏ biết uốn nắn mũi tên cho ngay thẳng, hoặc như người thợ mộc đẻo vót khúc gỗ để đóng thành chiếc xe hửu dụng vậy.

Dứt phẩm thứ mười

Phẩm hình cụ

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.