BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Chủ Nhật, 21 tháng 05, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

XI. PHẨM GIÀ (Jarāvagga)

Gồm 11 bài kệ với 9 duyên sự

 - Kệ số 1 (dhp 146)  

Duyên sự:

Bài kệ nầy được đức Phật thuyết tại Jetavana thành Sāvatthi, do nhân câu chuyện các nữ nhân tuỳ tùng của bà Visākhā.

Trong thành Sāvatthi, tín nữ Visākhā là vị thánh cư sĩ đệ tử đức Phật, bà là một nữ nhân đức hạnh mẫu mực. Những ông chồng trong 500 gia đình muốn vợ mình thành người có nết hạnh thuỳ mị nên họ đã gởi các bà vợ đi theo làm tuỳ tùng của bà Visākhā để được dạy dỗ khuyên bảo.

Nhưng 500 nữ nhân ấy sống phóng túng dễ duôi, họ lén mang theo rượu lúc đi theo bà Visākhā đến chùa. Họ ngồi sau lưng bà Visākhā, lén lấy rượu ra uống.

Khi say rượu, họ không kiểm soát được hành vi, họ vỗ tay, nói cười huyên thuyên, rồi đứng lên nhảy múa trước mặt bậc đạo sư.

Bậc đạo sư quán xét căn duyên của các nữ nhân ấy, Ngài dùng thần lực làm cho trời đất bổng tối tăm. Các nữ nhân ấy hoảng hốt, sợ hãi, tĩnh rượu.

Đức Thế tôn phóng hào quang sáng rực rỡ, Ngài phán dạy: Thế gian nầy chúng sanh luôn bị thiêu đốt, có gì mà hân hoan cười đùa? Các ngươi đang bị bóng tối vô minh bao phủ sao không tìm ngọn đèn trí tuệ? Hãy tinh tấn lên! Rồi Ngài nói lên bài kệ: Ko nu hāso…padīpaṃ na gavesathā’ti.

Chánh văn:

(Dhp 146)

1. Ko nu hāso kimānando
Niccaṃ pajjalite sati
Andhakārena onaddhā
Padīpaṃ na gavesatha.

Thích văn:

Ko [ chủ cách số ít nam tính của nghi vấn đại từ ka ] sao? nào? cái gì?
Nu [ bất biến từ, đặt trong câu hỏi ].
Hāso [ chủ cách số ít của danh từ nam tính hāsa ] sự cười, sự hài hước.=
Kimānando [ hợp âm “ kiṃ anando” ].
Kiṃ [ một hình thức khác của chủ cách số ít nam tính và trung tính của nghi vấn đại từ Ka ] sao? gì? nào?
Ānando [chủ cách số ít của danh từ nam tính ānanda ] sự vui vẻ, sự hân hoan.
Niccaṃ [ trạng từ; hình thức trung tính, đối cách số ít ] thường có, luôn luôn, hằng.
Pajjalite [ định sở cách, số ít, của quá khứ phân từ pajjalita (động từ pajjalati “ pa + căn jal  ” ) ] khi bị đốt cháy, khi bị thiêu đốt.
Sati [ định sở cách, số ít của hiện tại phân từ santa (động từ atthi “ căn as  ” ) ] là, có.

Andhakārena [sở dụng cách, số ít, hợp thể danh từ nam tính andha + kāra] do bóng tối, bởi sự tối tăm.
Onaddhā [ chủ cách, số nhiều, nam tính, của quá khứ phân từ onaddha (động từ onandhati “ ava + căn nadh  + ṃ_a ” ) ] bị che phủ, bị bao trùm.
Padīpaṃ [ đối cách, số ít của danh từ nam tính padīpa ] cây đèn, ngọn đèn.
Na [ phủ định bất biến từ ] không, chẳng.
Gavesatha [ động từ tiến hành cách, ngôi II, số nhiều, “ căn gaves  + a ” ] tìm kiếm.

Việt văn:

(pc 146)

1. Cười gì, hân hoan gì,
Khi đời mãi bị thiêu ?
Bị tối tăm bao trùm
Sao không tìm ngọn đèn?

Chuyển văn:

Niccaṃ pajjalite sati ko nu hāso kiṃ ānando? Andhakārena onaddhā padīpaṃ na gavestha?

Trong khi luôn bị thiêu đốt thì sao lại cười, sao lại vui? Các ngươi đã bị bao trùm bởi bóng tối sao không tìm ngọn đèn?

Lý giải:

Chúng sanh trong cõi dục giới luôn bị thiêu đốt bởi mười ngọn lửa là lửa tham, lửa sân, lửa si, lửa già, lửa chết, lửa sầu, lửa bi, lửa khổ, lửa ưu, lửa não.

Chúng sanh trong cõi sắc giới và vô sắc giới dù nhẹ nhưng cũng bị thiêu bởi ba ngọ lửa phiền não tham, sân, si.

Do bị thiêu đốt bởi thứ lửa ấy nên đau khổ triền miên. Chúng sanh bị khổ như vậy mà vẫn vui cười hỷ lạc, họ không nhận ra thảm kịch của cuộc sống.

Đức Phật mới đưa ra câu hỏi để cảnh tĩnh chúng sanh: Ko nu hāso kiṃ ānando niccaṃ pajjalite sati_cười gì? hân hoan gì? Khi đời mãi bị thiêu.

Thật là vô lý khi đang ở trong ngôi nhà bị cháy, lại cười đùa vui vẻ!

Rồi đức Phật đã gợi ý một lối thoát: Andhakārena onaddhā padīpaṃ na gavesatha_bị tối tăm bao trùm, sao không tìm ngọn đèn?

Ngọn đèn ( padīpaṃ ) là ngọn đèn trí tuệ hay tuệ quán. Khi ngọn đèn trí tuệ được thắp sáng sẽ xua tan tối tăm tức vô minh.

Làm sao thắp sáng? Tinh tấn tu tập thiền quán, tuỳ quán vô thường, tuỳ quán khổ, tuỳ quán vô ngã.

Hãy nhận thức, thân nầy, bị già chết sầu bi khổ ưu ai đốt cháy, ta nên tìm lối thoát, đừng sống hoan lạc nữa; và hãy tìm một ngọn đèn thắp sáng để xua tan bóng tối.

 

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.