Tập II – Thiên Nhân Duyên. Chương I. Tương Ưng Nhân Duyên (c) - Đại Phẩm Thứ Bảy (S.ii, 118).

Bài 69. HIỆU ỨNG DOMINO TRONG CUỘC SỐNG. Kinh Triều Cường (Upayantisuttaṃ).

Cuộc sống vốn muôn mặt. Sự tăng giảm thường khi khó tìm ra đầu mối. Trong bài khi nầy Đức Phật gọi vô minh là biển cả trong lúc những thức khác của đời sống nhưng xúc, thọ.. là sông hay kinh rạch….Vô minh rất mơ hồ, khó nhận dạng thế nhưng đóng vai trò bao trùm của toàn bộ khổ đau của kiếp nhân sinh. Không thấy đâu là gốc, đâu là ngọn, đâu là nhân sâu xa, đâu là nhân hiển hiện tạo nên bao nhiêu rối rắm, hệ luỵ của kiếp nhân sinh.

Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho...pe... ‘‘mahāsamuddo, bhikkhave, upayanto mahānadiyo upayāpeti, mahānadiyo upayantiyo kunnadiyo upayāpenti, kunnadiyo upayantiyo mahāsobbhe upayāpenti, mahāsobbhā upayantā kusobbhe upayāpenti. Evameva kho, bhikkhave, avijjā upayantī saṅkhāre upayāpeti, saṅkhārā upayantā viññāṇaṃ upayāpenti, viññāṇaṃ upayantaṃ nāmarūpaṃ upayāpeti, nāmarūpaṃ upayantaṃ saḷāyatanaṃ upayāpeti, saḷāyatanaṃ upayantaṃ phassaṃ upayāpeti, phasso upayanto vedanaṃ upayāpeti, vedanā upayantī taṇhaṃ upayāpeti, taṇhā upayantī upādānaṃ upayāpeti, upādānaṃ upayantaṃ bhavaṃ upayāpeti, bhavo upayanto jātiṃ upayāpeti, jāti upayantī jarāmaraṇaṃ upayāpeti.

Tôi được nghe như vầy

Một thuở Đức Thế Tôn ngự  ở Jetavana, ngôi già lam của Anāthapiṇḍika (dâng cúng) tại Sāvatthi.

Tại đấy...

-- Này chư Tỳ khưu, biển cả dâng cao khiến các sông dâng cao; các sông sông dâng cao khiến các suối dâng cao; các suối dâng cao khiến các hồ dâng cao; các hồ dâng cao khiến các ao dâng cao. Giống như vậy, vô minh tăng thịnh khiến hành tăng thịnh; hành tăng thịnh khiến thức tăng thức tăng thịnh; thức tăng tịnh khiến danh sắc tăng thịnh; danh sắc tăng thịnh khiến lục nhập tăng thịnh; lục nhập tăng thịnh khiến xúc tăng thịnh; xúc tăng thịnh khiến thọ tăng thịnh; thọ tăng thịnh khiến ái tăng thịnh; ái tăng thịnh khiến thủ tăng thịnh; thủ tăng thịnh khiến hữu tăng thịnh; hữu tăng thịnh khiến sanh tăng thịnh; sanh tăng thịnh khiến già chết tăng thịnh.

‘‘Mahāsamuddo, bhikkhave, apayanto mahānadiyo apayāpeti, mahānadiyo apayantiyo kunnadiyo apayāpenti, kunnadiyo apayantiyo mahāsobbhe apayāpenti, mahāsobbhā apayantā kusobbhe apayāpenti. Evameva kho, bhikkhave, avijjā apayantī saṅkhāre apayāpeti, saṅkhārā apayantā viññāṇaṃ apayāpenti, viññāṇaṃ apayantaṃ nāmarūpaṃ apayāpeti, nāmarūpaṃ apayantaṃ saḷāyatanaṃ apayāpeti, saḷāyatanaṃ apayantaṃ phassaṃ apayāpeti, phasso apayanto vedanaṃ apayāpeti, vedanā apayantī taṇhaṃ apayāpeti, taṇhā apayantī upādānaṃ apayāpeti, upādānaṃ apayantaṃ bhavaṃ apayāpeti, bhavo apayanto jātiṃ apayāpeti, jāti apayantī jarāmaraṇaṃ apayāpetī’’ti. Navamaṃ.

-- Này chư Tỳ khưu, biển cả xuống thấp thời sông xuống thấp; sông xuống thấp thì suối xuống thấp; suối xuống thấp thì hồ xuống thấp; hồ xuống thấp thì ao xuống thấp. Giống như vậy, vô minh giảm thiểu khiến hành giảm thiểu; hành giảm thiểu khiến thức tăng thức giảm thiểu; thức tăng tịnh khiến danh sắc giảm thiểu; danh sắc giảm thiểu khiến lục nhập giảm thiểu; lục nhập giảm thiểu khiến xúc giảm thiểu; xúc giảm thiểu khiến thọ giảm thiểu; thọ giảm thiểu khiến ái giảm thiểu; ái giảm thiểu khiến thủ giảm thiểu; thủ giảm thiểu khiến hữu giảm thiểu; hữu giảm thiểu khiến sanh giảm thiểu; sanh giảm thiểu khiến già chết giảm thiểu.

Chú Thích

Chữ upayāti nguyên nghĩa là tiếp cận. Tuy nhiên trong ngữ cảnh ở đây có nghĩa là dâng cao vì chỉ cho mực nước. Tựa kinh dịch là Kinh Triều Cường là cách dịch thoát chỉ cho hiện tượng mực nước dâng cao do ảnh hưởng nhật nguyệt.

Đại dương vốn không đầy không vơi nhưng do sức hút của mặt trăng, và cũng phần nhỏ của mặt trời, nên có hiện tượng nước dâng lên hay xuống thấp. Phần nầy mực nước  của biển trên mặt đất dâng lên thì phần kia hạ xuống chứ thực tế thì thể tích của các đại dương vẫn vậy.

Thí dụ mà Đức Phật đề cập dễ dàng thấy rõ ở những vùng bình nguyên sát biển như các tỉnh miền tây của nam phần nước Việt. Triều cường lên xuống tạo nên hiện tượng nước ròng và nước lớn. Mực nước biển xuống thấp tạo nên nước ròng. Khi nước biển dâng cao khiến nước lớn. Khi nước ròng thì nưóc biển xuống thấp nước sông cũng thấp. Nước sông xuống thấp thì nước kinh rạch cũng thấp. Kinh rạch thấp thì nước các hồ cũng thấp và nước các ao cũng thấp. Đa số các con sông chảy ra biển chỉ một chiều “muôn thuở về xuôi” nhưng ở những vùng bình nguyên thấp ven biển thì hiện tượng nước ròng, nước lớn rất rõ ràng.

Tác động duyên khởi trong bài kinh nầy có tánh cách trực tiếp nên là cách nói về thập nhị nhân duyên ngay trong hiện tại hơn là theo tam sinh (đời trước, đời nầy, và đời sau). Cách hiểu nầy được trình bày rõ trong Thắng Pháp Tạng Abhidhamma và bàng bạc trong Kinh Tạng. Người học Phật cần hiểu cả hai cách nói đều được Đức Phật thuyết và tránh thái độ cực đoạn chọn cách nầy phủ nhận cách kia. Thí dụ thức duyên danh sắc thì thức có thể chỉ cho kiết sanh thức (patisandhi) khởi đầu kiếp sống mà cũng là sáu thức trong cuộc sống hằng ngày.

Tỳ kheo Giác Đẳng soạn dịch.