BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Chủ Nhật, 28 tháng 05, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

XI. PHẨM GIÀ (Jarāvagga)

Gồm 11 bài kệ với 9 duyên sự

 - Kệ số 3 (dhp 148)  

Duyên sự:

Bài kệ nầy được đức Phật thuyết ở Sāvatthi khi Ngài ngự tại Jetavana, do chuyện vị tỳ kheo ni tên Uttarā.

Nghe rằng, trưởng lão ni Uttarā đã một trăm hai mươi tuổi. Thân bà tuổi cao sức yếu như vậy mà hằng ngày vẫn đi khất thực.

Một lúc nọ, trưởng lão ni thường lệ đi khất thực nhận được thực phẩm, lúc trở về giữa đường thấy một vị tỳ kheo đang đi vào thành khất thực. Trưởng lão ni hỏi thăm và dâng hết thực phẩm khất thực được cho vị tỳ kheo ấy rồi trở về nhịn đói. Ngày thứ hai, ngày thứ ba cũng vậy, sau khi cho lại hết vật thực đi bát đến một vị tỳ kheo gặp trên đường, trưởng lão ni Uttarā cũng nhịn đói.

Đến ngày thứ tư, trưởng lão ni đang đi khất thực, trong thấy Bậc đạo sư chỗ một đám đông, bà vội bước tránh qua, vấp phải chéo y của bà đang thòng xuống, bà không gượng lại được, lão đảo và té ngã.

Bậc đạo Sư bước đến chỗ bà và nói: “ Tấm thân của bà đã già lụn, không bao lâu sẽ vỡ tan”. Ngài đọc lên bài kệ: Parijiṇṇaṃ idaṃ rūpaṃ…maraṇantaṇ hi jīvitan’ti.

Dứt kệ ngôn, trưởng lão ni ấy chứng đắc quả dự lưu và pháp thoại cũng có lợi ích cho đại chúng.

Chánh văn:

(dhp 148)

3.  Parijiṇṇaṃ idaṃ rūpaṃ
Roganiḍḍhaṃ pabhaṅguraṃ
Bhijjati pūtisandeho
Maraṇantaṃ hi jīvitaṃ.

Thích văn:

Parijiṇṇaṃ [chủ cách, số ít, của quá khứ phân từ parijiṇṇa (pari + căn jir  + na)] đã già nua, đã tàn tạ, bị suy già.
Idaṃ [ chủ cách, số ít, trung tính, của chỉ thị đại từ ima ] nầy, cái nầy.
Rūpaṃ [ chủ cách, số ít, của danh từ trung tính rūpa ] sắc, thân sắc, sắc tướng.
Roganiḍḍhaṃ [ chủ cách, số ít, trung tính, của hợp thể danh từ roga + niḍḍha. Có bản kinh viết roganiḍḍaṃ, roganīḷaṃ, roganiddhaṃ ] ổ bệnh tật.
Pabhaṅguraṃ [ chủ cách, số ít, trung tính, tính từ pabhaṅgura ] mỏng manh, dễ vỡ.
Bhijjati [ động từ thụ động thể, tiến hành cách ngôi III, số ít ( căn bhid  + ya) ] bị bể, bị đổ vỡ, bị tan rã.
Pūtīsandeho [ chủ cách, số ít, nam tính, danh từ hợp thể pūti + sandeha ] đống hôi thúi, nhóm bất tịnh, thân uế trược.
Maraṇantaṃ [ chủ cách, số ít, trung tính, hợp thể tính từ, maraṇa + anta ] chung cuộc là sự chết, điểm cuối cùng là sự chết.
Hi [ bất biến từ ] thật vậy, bởi vì, bởi lẽ.
Jīvitaṃ [ chủ cách, số ít, danh từ trung tính jīvita ] đời sống, mạng sống, sinh mạng.

Việt văn:

(pc 148)

3. Sắc nầy bị suy già
ổ bệnh tật mỏng manh
đống hôi thúi đỗ vỡ
mạng sống, chết chung cuộc.

Chuyển văn:

Idaṃ rūpaṃ parijiṇṇaṃ roganiḍḍhaṃ pabhaṅguraṃ pūtisandeho bhijjati jīvitaṃ hi maraṇantaṃ.

Sắc thân nầy đã tàn tạ, một ổ bệnh tật mõng manh. Đống hôi thúi sẽ tan rã, vì mạng sống có chung cuộc là chết.

Lý giải:

Bài kệ nầy đức Phật dạy cho một trưởng lão ni đã lớn tuổi, già lụm cụm, để vị ấy lĩnh hội.

Nhưng đây cũng là Phật ngôn đáng để suy ngẫm cho mọi người.

Sắc nầy (idaṃ rūpaṃ) là ám chỉ thân tứ đại nầy, xác thân nầy.

Thân nầy bị già cõi khi đã luống tuổi, hoặc còn trẻ nhưng rồi sẽ tàn tạ theo thời gian.

Thân này là ổ bệnh tật, quả thật vậy, thân do bốn đại tạo thành, được nuôi dưỡng bởi thức ăn thức uống, mầm bệnh đã có sẳn, hoặc đã phát khởi bệnh trong lục phũ ngũ tạng. Không ai là không bệnh. Thân mõng manh dễ hư hoại.

Đống hôi thúi đỗ vỡ (pūtisandeho bhijjati ) là ý nói, cái thân ba mươi hai thể trược như tóc, lông, móng, răng, da...v.v…rồi sẽ tan rã, không tránh khỏi.

Vì sao? Vì mạng sống dù trăm tuổi, nhưng cuối cùng cũng phải chết. Chết là điểm tận cùng của mạng sống./.

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.