Tam đề hỷ là đầu đề chiết bán _ hữu dư. Tam đề hỷ có ba pháp:

a.  Các pháp câu hành hỷ (pītisahagatā dhammā)

b. Các pháp câu hành lạc (sukhasahagatā dhammā)

c.  Các pháp câu hành xả (upekkhāsahagatā dhammā).

a.    Các pháp câu hành hỷ (pītisahagatā dhammā)

1003. Katame dhammā pītisahagatā? Pītibhūmiyaṃ kāmāvacare, rūpāvacare, apariyāpanne, pītiṃ ṭhapetvā; taṃsampayutto vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā pītisahagatā.

Thế nào là các pháp câu hành hỷ? Pháp dục giới, sắc giới, siêu thế trong lãnh vực hỷ, tức là ngoại trừ hỷ, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn tương ưng với hỷ ấy. Đây là các pháp câu hành hỷ.

1402. Katame dhammā pītisahagatā? Kāmāvacarakusalato cattāro somanassasahagatacittuppādā , akusalato cattāro, kāmāvacarakusalassa vipākato pañca, kiriyato pañca, rūpāvacaradukatikajjhānā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, lokuttaradukatikajjhānā kusalato ca vipākato ca, etthuppannaṃ pītiṃ ṭhapetvā – ime dhammā pītisahagatā.

Thế nào là các pháp câu hành hỷ? Bốn tâm thiện dục giới sanh khởi câu hành hỷ, bốn tâm bất thiện, năm tâm dị thục quả thiện dục giới, năm tâm tố; thiện, dị thục quả và tố hai hay ba bậc thiền sắc giới đầu; thiện và dị thục quả hai hay ba bậc thiền siêu thế đầu, trừ hỷ sanh trong những tâm nầy. Đây là các pháp câu hành hỷ.

Chi pháp trong ý nghĩa nầy là 51 tâm hữu hỷ cùng với 46 thuộc tánh hữu hỷ. Tức là 4 tâm tham thọ hỷ cùng 21 thuộc tánh đồng sanh với hỷ (pīti), 4 tâm thiện dục giới thọ hỷ cùng 37 thuộc tánh đồng sanh với hỷ, 5 tâm quả dục giới thọ hỷ cùng 32 thuộc tánh đồng sanh với hỷ, 5 tâm tố dục giới thọ hỷ cùng 34 thuộc tánh đồng sanh với hỷ, 9 tâm sắc giới sơ thiền nhị thiền tam thiền cùng 34 thuộc tánh đồng sanh với hỷ, 24 tâm siêu thế sơ thiền nhị thiền tam thiền cùng 35 thuộc tánh đồng sanh với hỷ.

Chú giải: Có 62 tâm thọ hỷ nhưng trong đó chỉ có 51 tâm tương ưng với thuộc tánh hỷ, nên gọi 51 tâm nầy là pháp hữu hỷ (sappītikā dhammā) hay pháp câu hành hỷ (pītisahagatā dhammā); 11 tâm tứ thiền cũng là tâm thọ hỷ nhưng không tương ưng với thuộc tánh hỷ, nên gọi 11 tâm tứ thiền là pháp vô hỷ (appītikā dhammā).

b.    Các pháp câu hành lạc (sukhasahagatā dhammā)

1004. Katame dhammā sukhasahagatā? Sukhabhūmiyaṃ kāmāvacare, rūpāvacare, apariyāpanne, sukhaṃ ṭhapetvā; taṃsampayutto saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā sukhasahagatā.

Thế nào là các pháp câu hành lạc? Pháp dục giới, sắc giới và siêu thế trong lãnh vực lạc thọ, tức là ngoại trừ lạc thọ, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn tương ưng với lạc thọ ấy. Đây gọi là các pháp câu hành lạc.

1403. Katame dhammā sukhasahagatā? Kāmāvacarakusalato cattāro somanassasahagatacittuppādā, akusalato cattāro, kāmāvacarakusalassa vipākato cha, kiriyato pañca, rūpāvacaratikacatukkajjhānā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, lokuttaratikacatukkajjhānā kusalato ca vipākato ca, etthuppannaṃ sukhaṃ ṭhapetvā – ime dhammā sukhasahagatā.

Thế nào là các pháp câu hành lạc? Bốn thiện dục giới sanh khởi câu hành hỷ, bốn bất thiện, sáu dị thục quả thiện dục giới, năm tố; thiện, dị thục quả và tố ba hay bốn bậc thiền sắc giới đầu; thiện và dị thục quả ba hay bốn bậc thiền siêu thế đầu, ngoại trừ lạc thọ sanh trong những tâm nầy. Đây là các pháp câu hành lạc.

Chi pháp trong ý nghĩa nầy là 63 tâm tương ưng thọ lạc, cùng 46 thuộc tánh của chúng (trừ tâm sở thọ).

Chú giải: Các pháp câu hành lạc (sukhasahagatā dhammā) cũng là các pháp tương ưng thọ lạc (sukhāya vedanāya sampayuttā dhammā) trong tam đề thọ (tam đề thứ hai).

c.     Các pháp câu hành xả (upekkhāsahagatā dhammā).

1005. Katame dhammā upekkhāsahagatā? Upekkhābhūmiyaṃ kāmāvacare, rūpāvacare, arūpāvacare, apariyāpanne, upekkhaṃ ṭhapetvā; taṃsampayutto saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā upekkhāsahagatā.

Thế nào là các pháp câu hành xả? Pháp dục giới, sắc giới, vô sắc giới, siêu thế trong lãnh vực xả thọ, tức là ngoại trừ xả thọ, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn tương ưng với xả thọ ấy. Đây là các pháp câu hành xả.

1404. Katame dhammā upekkhāsahagatā? Kāmāvacarakusalato cattāro upekkhāsahagatacittuppādā, akusalato cha, kāmāvacarakusalassa vipākato dasa, akusalassa vipākato cha, kiriyato cha, rūpāvacaraṃ catutthapañcamaṃ jhānaṃ kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, cattāro āruppā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, lokuttaraṃ catutthapañcamaṃ jhānaṃ kusalato ca vipākato ca, etthuppannaṃ upekkhaṃ ṭhapetvā – ime dhammā upekkhāsahagatā. Pīti na pītisahagatā, sukhasahagatā, na upekkhāsahagatā. Sukhaṃ na sukhasahagataṃ, siyā pītisahagataṃ, na upekkhāsahagataṃ, siyā na vattabbaṃ pītisahagatanti. Dve domanassasahagatacittuppādā, dukkhasahagatakāyaviññāṇaṃ, yā ca vedanā upekkhā , rūpañca nibbānañca – ime dhammā na vattabbā pītisahagatātipi, sukhasahagatātipi, upekkhāsahagatātipi.

Thế nào là các pháp câu hành xả? Bốn thiện dục giới sanh khởi câu hành xả, sáu bất thiện, mười dị thục quả thiện dục giới, sáu dị thục quả bất thiện, sáu tố; thiện, dị thục quả và tố tứ thiền hay ngũ thiền sắc giới; thiện, dị thục quả và tố bốn bậc thiền vô sắc giới; thiện và dị thục quả tứ thiền hay ngũ thiền siêu thế, ngoại trừ xả thọ sanh trong những tâm nầy. Đây gọi là các pháp câu hành xả. Hỷ không câu hành với hỷ, câu hành với lạc, không câu hành với xả. Lạc không câu hành với lạc, có thể câu hành với hỷ, không câu hành với xả, không nên nói là câu hành với hỷ. Hai tâm sanh câu hành ưu, thân thức thọ khổ, pháp nào là xả thọ, sắc, níp-bàn, các pháp nầy không nên nói là câu hành hỷ, câu hành lạc, câu hành xả.

Chi pháp trong ý nghĩa nầy là 55 tâm thọ xả, cùng với 46 thuộc tánh phối hợp các tâm ấy (trừ tâm sở thọ).

Chú giải: Các pháp câu hành xả (upekkhasahagatā dhammā) cũng chính là các pháp tương ưng thọ phi khổ phi lạc (adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā dhammā) trong tam đề thọ (tam đề thứ hai).

Tỳ kheo Tuệ Siêu biên soạn.