Tattha apāyabhūmi, kāmasugatibhūmi, rūpāvacarabhūmi,

arūpāvacarabhūmi cā ti catasso bhūmiyo nāma

Các cõi được chia thành bốn sanh thú (bhūmi):

1.    Sanh thú khổ (apāyabhūmi)

2.    Sanh thú lạc dục giới (kāmasugatibhūmi)

3.    Sanh thú sắc giới (rūpāvacarabhūmi)

4.    Sanh thú vô sắc giới  (arūpāvacarabhūmi)

Chú thích: Chữ bhūmi mang hai nghĩa: Một là giới vức. Trong ý nghĩa nầy thì tâm siêu thế cũng được gọi là bhūmi. Hai là cảnh giới phân loại của các cõi tử sanh như trong cách nói lạc cảnh, khổ cảnh. Bản dịch nầy dùng chữ “sanh thú” để tránh những lấn cấn trong cách nói.

Chúng sanh trong hai cảnh giới cao là các cõi trời dục giới và cõi sắc giới có điểm đáng lưu ý là những cõi thấp thường có liên hệ tới nhân loại như cõi Tứ thiên vương và Tam thập tam thiên trong các cõi trời dục giới. Và ba cõi sơ thiên trong sanh thú sắc giới.

Sanh thú khổ (apāyabhūmi) chắc chắn là thuộc dục giới nên không cần phải thêm chữ dục giới trong lúc sanh thú lạc thì có cá ba dục giới, sắc giới, và vô sắc giới nên có cụm từ “sanh thú vui dục giới”

Sanh thú khổ (apāyabhūmi)

Tāsu nirayo, tiracchānayoni, pettivisayo, asurakāyo cā ti apāyabhūmi

catubbidhā hoti.

Có 4 cõi thuộc sanh thú khổ là:

1.    Địa ngục

2.    Bàng sanh

3.    Ngạ quỷ

4.    A tu la

Chú thích:

Địa ngục theo nghĩa đen là cõi khổ dưới mặt đất đó là cách gọi theo văn hoá Trung Hoa. Trong Phật Pháp thì địa ngục là cảnh giởi chỉ toàn khổ đau: tự thân khổ và bị hành hạ. Có những cảnh địa ngục mà “ánh sáng không bao giờ chiếu tới ngoại trừ hào quang liên hệ tới chư Phật toàn giác”. Điều nầy có thể cho vài sự suy nghĩ khác hơn quan niệm thông thượng.

Bàng sanh là cách nói chúng sanh “đầu mình ngang nhau” không đi thẳng đứng như nhân loại và chư thiên.

Ngạ quỷ có nghĩa là “quỷ đói” theo nghĩa đói khác hạnh phúc, phước hạnh nhưng không có nghĩa là “loài phi nhơn không ăn được”. Có những ngạ quỷ ăn những thứ dơ bẩn. Chữ peta ngoài ý nghĩa “ngạ quỷ” còn có nghĩa là những thân nhân quá vãng (như cách gọi “hương linh” trong tiếng Việt).

A tu la hiểu nôm na là quỷ dữ. A tu la cũng chỉ cho những vị thiên không có thiện tâm như những a tu la thiên chống đối thiên chủ Đế Thích. A tu la thiên không phải là chúng sanh thuộc ác đạo.

Sanh thú lạc dục giới (kāmasugatibhūmi)

Manussā, cātummahārājikā, tāvatiṁsā, yāmā, tusitā, nimmānarati,

paranammitavasavattī, cā ti kāmasugatibhūmi sattavidhā hoti.

 Sā pan’āyaṁ ekādasavidhāpi kāmāvacarabhūmicc’eva sankhaṁ

gacchati.

Có bảy cõi thuộc sanh thú lạc dục giới là:

1.    Nhân loại

2.    Tứ thiên vương

3.    Tam thập tam thiên (Đạo Lợi)

4.    Dạ ma

5.    Đâu suất

6.    Hoá lạc thiên

7.    Tha hoá tự tại

Chú thích:

Nhân loại là chữ dịch của manussa - nguyên nghĩa là chúng sanh có tâm thức tiến bộ - hay nói cách khác con người là sinh vật khôn ngoan có khả năng cải thiện cuộc sống. Loài người có khả năng thành tựu quả vị tối thượng là Phật quả mà cũng có thể tạo ác nghiệp như giết cha, giết mẹ. Mặc dù trong xã hội loài người có vui, có khổ nhưng Phật pháp gọi cõi người là thiện thú hay cõi vui.

Tứ thiên vương là cõi có bốn thiên vương toạ vị ở bốn phưong hướng. Bốn thiên vương nầy cai quản các chúng sanh được hiểu như những “vị thần”. Thiên vương Đông Phương Dhataraṭṭha cai quản hội chúng gandhabba (càn thát bà) - những nhạc công của cõi trời. Thiên vương Nam Phương Virūḷhaka cai quản các địa tiên như thọ thân, lâm thần, sơn thần… Thiên vương Tây Phương Virūpakkha  cai quản các long vương, quỷ thần. Thiên vương Bắc Phương  Vessavaṇa cai quản các dạ xoa.

Tam thập tam thiên có nghĩa là “cảnh giới của ba mươi ba vị trời” liên hệ tới cá nhân của vị đế thích hiện tại khi còn là thanh niên Magha trong tiền kiếp đã tạo phước cùng với 32 người bạn. Trước khi có 33 vị trời nầy thì chỉ gọi là “Đạo Lợi”

Sanh thú sắc giới  (rūpāvacarabhūmi)

Brahmapārisajjā, brahmapurohitā, mahābrahmā cā ti paṭhamajjhānabhūmi.

Parittābhā, appamāṇābhā, ābhassarā cā ti dutiyajjhānabhūmi.

Parittasubhā, appamāṇasubhā, subhakiṇhā cā ti tatiyajjhānabhūmi.

Vehapphalā, asaññasattā, suddhāvāsā cā ti catutthajjhānabhūmi ti

rūpāvacarabhūmi soḷasavidhā hoti.

Avihā, atappā, sudassā, sudassī, akaniṭṭhā cā ti suddhāvāsabhūmi

pañcavidhā hoti

Có 16 cõi thuộc sanh thú sắc giới:

1.    Ba cõi sơ thiền: a. Phạm chúng thiên; b. Phạm phụ thiên; c. Đại phạm thiên

2.    Ba cõi nhị thiền: a. Thiểu quang thiên; b. Vô lượng quang thiên; c. Quang âm thiên.

3.    Ba cõi tam thiền: a. Thiểu tịnh thiên; a. Vô lượng tịnh thiên; c. Biến tịnh thiên

4.    Bảy cõi tứ thiền: a. Quảng quả; b. Vô tưởng; c. (Ngũ) tịnh cư

Tịnh cư thiên gồm năm cõi: Vô phiền; vô nhiệt; thiện hiện, thiệnt kiến, sắc cứu cánh

Sanh thú vô sắc giới (arūpāvacarabhūmi)

Ākāsānañcāyatanabhūmi, viññāṇañcāyatanabhūmi, ākiñcaññāyatanabhūmi, n’evasaññān’āsaññāyatanabhūmi cā ti arūpabhūmi

catubbidhā hoti

Có 4 cõi thuộc sanh thú vô sắc:

1.    Không vô biên xứ

2.    Thức vô biên xứ

3.    Vô sở hữu xứ

4.    Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

Bài học ngày 17 .11.2023

Chú thích:

Vô sắc là những cảnh giới không có vật chất vì trình độ tâm thuật của những chúng sanh nẩy đã vượt khỏi vật chất bằng tam muội định. Thiền chứng của những vị nầy là ngũ thiền, hay theo Kinh Tạng là tứ thiền, nhưng là ngũ thiền vô sắc giới.

Ngài Narada trong quyển Đức Phật và Phật Pháp có chú thích: Có bốn (4) cảnh gọi là Arupaloka (Vô Sắc Giới), hoàn toàn không có phần vật chất (Sắc) hay hình thể.

Theo Phật Giáo, có những cảnh giới trong ấy chỉ có Danh (tâm) mà không có Sắc (vật chất). "Cũng như khi ta cầm một thanh sắt và buông thả tay ra thì thanh sắt rơi xuống đất. Tuy nhiên cũng có thể dùng đá nam châm để giữ thanh sắt lơ lững giữa không trung. Cùng một thế ấy, do Thiền, có thể tách rời Danh ra khỏi Sắc và giữ trạng thái ấy cho đến khi chấm dứt Thiền. Đó chỉ là sự tách rời tam thời Danh và Sắc, hai yếu tố theo thường phải dính liền nhau."

Trong Vô Sắc Giới có bốn cảnh tương xứng với bốn tâm Thiền Vô Sắc Giới:

1. Không Vô Biên Xứ Thiên (Akasanankayatana). Cảnh giới có quan niệm rằng không gian vô tận.

2. Thức Vô Biên Xứ Thiên (Vinnancayatana). Cảnh giới có quan niệm quan niệm rằng thức là vô cùng tận.

3. Vô Sở Hữu Xứ Thiên (Akincannancayatana). Cảnh giới có quan niệm về hư không.

4. Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Thiên (Neva Sanna Nasannayatana). Cảnh giới có quan niệm rằng không có tri giác cũng không có không-tri-giác. [6]

Nên ghi nhận rằng Đức Phật không nhằm mục đích truyền bá một lý thuyết về vũ trụ. Dầu những cảnh giới trên có hay không, điều ấy không ảnh hưởng gì đến giáo lý của Ngài. Không ai bị bắt buộc phải tin điều nào, nếu điều ấy không thích hợp với suy luận của mình. Nhưng nếu bác bỏ tất cả những gì mà lý trí hữu hạn của con người không thể quan niệm thì điều ấy cũng không hoàn toàn chánh đáng.

Người học nên lưu ý “các nói gọn” trong sự giảng giải Thắng Pháp Tạng về các cõi như cụm từ “các cõi vui phàm ngũ uẩn”…

Cõi khố là bốn khổ cảnh địa ngục, ngạ quỹ, bàng sanh, a tu la. 27 cõi còn lại được gọi tắt là cõi vui (mặc dù cõi vô tưởng “không có gì vui” nhưng là thiện thú).

Ngũ tịnh cư là cõi chỉ có các bậc a na hàm và a la hán nên là cõi của các bậc thánh mặc dù 21 cõi còn lại (trừ luôn cõi vô tưởng) có cả thánh lẫn phàm nhưng được gọi là “cõi phàm”.

Cõi vô tưởng là cõi nhất uẩn. Bốn cõi vô sắc là cõi tứ uẩn. Tất cả cõi còn là là các cõi ngũ uẩn

Như vậy khi nói “các cõi vui phàm ngũ uẩn” thì “vui” là trừ 4 cõi khổ; “phàm” là trừ ngũ tịnh cư thiên; “ngũ uẩn” là trừ cõi vô tưởng và 4 cõi vô sắc.

Nên lưu ý là khi nói về “có hạng chúng sanh nào” khác với “người sanh vào cõi nào”. Các bậc A la hán hiện hữu ở những “cõi vui hữu tâm (trừ vô tưởng)” nhưng là bậc vô sanh nghĩa là chúng sanh ở những cõi đó có khả năng chứng quả a la hán rồi tịch diệt chứ không phải bậc a la hán sanh vào cõi đó. Cõi vô sắc không có các bậc sơ đạo tức là chúng sanh “từ phàm sang thánh” vì không thể nghe pháp để được khai thị. Tất cả bậc thánh trong các cõi thiền sau khi mệnh chung nếu còn luân hồi chỉ sanh vào cõi ngang bằng hay cao hơn chứ không xuống thấp.