Phiền não chấp thủ đã sanh khởi và đang tồn tại thường rất khó để dập tắt. Tuy vậy cho dù “giặc đã vào thành” thì hành giả vẫn có thể dùng biện pháp”phân tích bằng trí tuệ, thấy rõ sự sanh diệt của từng phần một, từ bỏ chấp thủ đây là của ta, là ta, là tự ngã của ta”. Tuệ lực ở đây không phải là kiến thức mênh mông của pháp học mà là sự thấy, biết xác thực đối với thân tâm trong giây phút hiện tại. Từ sự quán chiếu nầy hành giả đạt được khả năng buông xả, rồi an tịnh, và giải thoát.

Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā rāhulo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā rāhulo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kathaṃ nu kho, bhante, jānato kathaṃ passato imasmiṃ ca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānāpagataṃ mānasaṃ hoti vidhā samatikkantaṃ santaṃ suvimutta’’nti? ‘‘Yaṃ kiñci, rāhula, rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā sabbaṃ rūpaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā anupādā vimutto hoti’’.

‘‘Yā kāci vedanā...pe... yā kāci saññā... ye keci saṅkhārā... yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā anupādā vimutto hoti. Evaṃ kho, rāhula, jānato evaṃ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānāpagataṃ mānasaṃ hoti vidhā samatikkantaṃ santaṃ suvimutta’’nti.

... Ngự tại Sāvatthi.

Bấy giờ Tôn giả Rāhula đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ và ngồi xuống một bên. Tôn giả Rāhula bạch Đức Thế Tôn:

-- Bạch Đức Thế Tôn, biết thế nào, thấy thế nào đối với thân cùng tâm thức  và tất cả tướng bên ngoài thì loại bỏ ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn, vượt thoát kỳ thị, an tịnh, khéo giải thoát?

-- Này Rāhula, đối với bất cứ sắc nào dù quá khứ, vị lai, hiện tại, bên trong, bên ngoài,  thô hay tế, hạ liệt hay thù thắng,  xa hay gần, nhận biết với chánh trí đối với các sắc ấy: "Cái này không phải của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải tự ngã của ta". Vị ấy giải thoát bởi không chấp thủ. Đối với bất cứ  thọ nào... Đối với bất cứ  tưởng nào... Đối với bất cứ  hành nào... Đối với bất cứ  thức nào dù quá khứ, vị lai, hiện tại, bên trong, bên ngoài,  thô hay tế, hạ liệt hay thù thắng,  xa hay gần, nhận biết với chánh trí đối với các sắc ấy: "Cái này không phải của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải tự ngã của ta". Vị ấy giải thoát bởi không chấp thủ.

Này Rāhula, do biết như vậy, do thấy như vậy, đối với thân cùng tâm thức  và tất cả tướng bên ngoài thì loại bỏ ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn, vượt thoát kỳ thị, an tịnh, khéo giải thoát.

Chú Thích

Bài kinh nầy thoạt nghe giống như ý nghĩa bài kinh trước (Kinh Tuỳ Miên) nhưng ỏ đây có sự khác biệt là thay vì nói về sự quán chiếu thế nào để chấp thủ chưa sanh không sanh khởi thì bái kin nầy nói về cách đọan trự chấp thủ đang hiện hữu.

Theo Sớ Giải thì cụm từ “vidhā samatikkantaṃ - vuọt khỏi phân biệt kỳ thị” chỉ cho sự vượt khỏi những thứ kiêu mạn ; chữ “santaṃ - an tịnh chỉ cho sự lắng dịu phiền não; chữ “khéo giải thoát - suvimuttaṃ” chỉ cho sựgiải thoát hoàn toàn các phiền não..

Tỳ kheo Giác Đẳng soạn dịch.