Nói đến thiện ác, khổ vui người ta thường nói theo cách phân định rạch ròi. Thực tế cho thấy trong cuộc sống thường là có những pha trộn cả hai đen trắng như Phật ngôn “nghiệp trắng lẫn đen tạo quả đen lẫn trắng”. Tâm thức chúng sanh chứa đầy những phức cảm. Sự hiểu biết hạn chế cũng đưa đến nhân quả ô hợp khó lường. Sự mâu thuẫn nội tại tạo thành hành động pha lẫn tốt xấu và tạo thành quả dị thục hỗn hợp. Với người không nhận rõ nghiệp báo chỉ biết than “Con Tạo trớ trêu”.

Kinh Văn:

348. sāvatthinidānaṃ. ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca — “ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo, yena midhekacco kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aṇḍajānaṃ nāgānaṃ sahabyataṃ upapajjatī”ti?

 “idha, bhikkhu, ekacco kāyena dvayakārī hoti, vācāya dvayakārī hoti, manasā dvayakārī hoti. tassa sutaṃ hoti — ‘aṇḍajā nāgā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’ti. tassa evaṃ hoti — ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aṇḍajānaṃ nāgānaṃ sahabyataṃ upapajjeyyan’ti. so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aṇḍajānaṃ nāgānaṃ sahabyataṃ upapajjati. ayaṃ kho, bhikkhu, hetu, ayaṃ paccayo, yena midhekacco kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aṇḍajānaṃ nāgānaṃ sahabyataṃ upapajjatī”ti. sattamaṃ.

Một thuở, Đức Thế Tôn ngự ở Sāvatthi, tại Jetavana (Kỳ Viên), ngôi già lam do ông Anāthapiṇḍika dâng cúng. Khi ấy, có một vị tỳ khưu đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ Ngài, rồi ngồi xuống một bên. Khi đã ngồi xuống một bên, vị tỳ kheo ấy bạch Đức Thế Tôn rằng:

“Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì mà ở đây một số người sau khi thân hoại mạng chung thọ sanh làm long chủng noãn sanh?”

[Đức Thế Tôn đáp:]

“Này Tỳ khưu, ở đây có người làm hai loại nghiệp (thiện ác) bằng thân, hai loại nghiệp (thiện ác) bằng lời nói, và hai loại nghiệp (thiện ác) bằng ý nghĩ. Người ấy đã nghe rằng “Long chủng noãn sanh là loài có tuổi thọ dài, xinh đẹp, và sống an lạc”. Người ấy khởi niệm mong ước: ‘Nguyện sau khi thân hoại mạng chung, ta sẽ tái sinh làm long chủng noãn sanh.’ Vì vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy đã tái sinh làm long chủng noãn sanh.

Này Tỳ khưu, đây chính là nhân, đây chính là duyên khiến một số người sau khi thân hoại mạng chung lại thọ sanh làm long chủng noãn sanh.”

KINH ĐƯỢC NGHE II

Giống kinh trên chỉ đổi “noãn sanh” thành “thai sanh”

KINH ĐƯỢC NGHE III

Giống kinh trên chỉ đổi “noãn sanh” thành “thấp sanh”

KINH ĐƯỢC NGHE IV

Giống kinh trên chỉ đổi “noãn sanh” thành “hoá sanh”

Chú Thích

Chữ dvayakārī  thường được dịch “cả hai hành động” trong nhiều bản dịch. Sớ Giải nêu rõ là “thiện ác lẫn lộn - dvayakārinoti duvidhakārino kusalākusalakārinoti attho”. Ngài Bodhi dịch một cách thú vị là “someone acts ambivalently in body, speech, and mind - một người hành động mâu thuẫn trong thân, ngữ và ý”. Có thể hiểu là hạnh nghiệp có tốt có xấu.

“Người ấy được nghe” có nghĩa là nghe ai đó nói nhưng cả người nói và người nghe đều không thật sự biết đích xác.

Bài kinh nầy nêu rõ vai trò của ý nguyện đối với cảnh giới sanh tử.