Khi đề cập đến nhân duyên thọ sanh, Đức Phật dạy rõ về sở hành, ước muốn, và cảnh giới tái sanh. Đây là những điểm mà một người tin nghiệp báo, luân hồi cần chiêm nghiệm. Ước muốn vô chừng; hạnh nghiệp bất định là nguyên nhân khiến dòng luân hồi khó biết. Có khi sự ước muốn chỉ là bản năng không thuộc lý tính mà sở hành thì không phân định nên pha tạp. Những ai hiểu rõ sự liên hệ mật thiết giữa ước muốn, hạnh nghiệp, và cảnh giới thọ sanh sẽ có lập tâm tốt cho cuộc sống hằng ngày.

 439. sāvatthinidānaṃ. ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca — “ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo, yena midhekacco kāyassa bhedā paraṃ maraṇā gandhabbakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī”ti? “idha, bhikkhu, ekacco kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. tassa sutaṃ hoti — ‘gandhabbakāyikā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’ti. tassa evaṃ hoti — ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā gandhabbakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyyan’ti. so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā gandhabbakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. ayaṃ kho, bhikkhu, hetu, ayaṃ paccayo, yena midhekacco kāyassa bhedā paraṃ maraṇā gandhabbakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī”ti. dutiyaṃ.

Nhân duyên ở Sàvatthi...

…..Khi đã ngồi xuống một bên, vị tỳ khưu ấy bạch Đức Thế Tôn rằng:

“Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì mà ở đây một số người sau khi thân hoại mạng chung thọ sanh cộng trú với chư thiên càn thát bà?”

[Đức Thế Tôn đáp:]

“Này Tỳ khưu, ở đây có người tạo tác thân thiện hạnh, tạo tác ngữ thiện hạnh, tạo tác ý thiện hạnh. Họ nghe nói như sau: "Chư thiên càn thát bà được thọ mạng lâu dài, dung sắc thù thắng, hưởng thọ nhiều lạc thú". Người ấy khởi niệm mong ước: ‘Nguyện sau khi thân hoại mạng chung, ta sẽ tái sinh cộng trú với chư thiên càn thát bà’. Vì vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy đã tái sinh cộng trú với chư thiên càn thát bà.

Này Tỳ khưu, đây chính là nhân, đây chính là duyên khiến một số người sau khi thân hoại mạng chung lại thọ sanh làm chư thiên càn thát bà”.

Chú Thích

Bài kinh nầy có phần tương tự về nhân và duyên tái sanh như đề cập trong phẩm long chủng và kim sí điểu. Chỉ khác là chư thiên càn thát bà là chúng sanh trong cõi an lạc nên không có sự pha trộn giữa hai nghiệp thiện và bất thiện mà chỉ có “nghiệp trắng kết quả trắng”

Nếu so sánh thì theo một số câu chuyện trong kinh, loài long chủng có tu tập trai giới và hành trì thiện pháp hơn là chư thiên càn thát bà có lẽ vì cuộc sống có khổ vui lẫn lộn.

Chúng sanh tạo thiện nghiệp dẫn đến nhiều quả báo. Quả dị thục thấp nhất là những quả báo sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, xúc lạc. Càn thát bà với ngoại hình đẹp đẽ, ưa thích hương thơm, sống vui với âm nhạc được ghi nhận là chư thiên thấp nhất trong thiên giới. Đối với loài người cuộc sống của loài hoá sanh như thế có thể là đã quá đủ để hạnh phúc. Kỳ thật thì thú vui dục lạc, dù là thiên lạc, cũng phù du và dù trọn kiếp hưởng thụ cũng không là điều kiện tốt để nếm trãi hương vị của thiện pháp dẫn tới giác ngộ, giải thoát.