evaṃ so nihato seti,
yo apūjaṃ pasaṃsati.
yathāhamajja pahato,
hato meṇḍena dummatī”ti.
Khen ngợi cái không đáng
Hậu quả thật ê chề
Giống như tôi lầm mê
Bị dê húc mất mạng
Câu chuyện thời Phật

Thuở ấy Đức Phật đang ngự ở tinh xá Kỳ Viên. Bấy giờ có một du sĩ ngoại đạo có biệt danh là Cammasāṭaka – tức “người khoác áo da” vì vị nầy rất chuộng mặc áo da thú. Một hôm, ông rời tu viện của ngoại đạo và lang thang vào thành Sāvatthī để khất thực. Trên đường, ông tình cờ đi ngang qua một nơi mà người ta thường cho dê đực đấu nhau.

Lúc đó, có một con dê to tướng đang đứng nhìn ông chằm chằm. Nó hơi lùi lại, dường như đang chuẩn bị lao tới. Nhưng vị du sĩ ngây ngô lại tưởng con dê đang tỏ lòng kính trọng mình, liền đứng yên, không tránh, còn chắp tay cúi đầu, nói với vẻ xúc động:

“Coi kìa! Một con thú bốn chân mà đẹp đẽ, lịch thiệp, và tử tế đến thế! Nó biết kính trọng thiện trí như ta!”

Chưa nói hết câu, "RẦM!" – con dê như tia chớp lao tới, húc trúng đùi ông một cú chí mạng, khiến ông ngã lăn ra đất đau đớn.

Chuyện ông bị thương lan khắp thành, và các vị Tỳ-kheo trong giảng đường bàn tán chuyện nầy

“Này các pháp hữu, cái ông Cammasāṭaka hôm qua bị dê húc gãy cả đùi đó, chính là vì không biết cảnh giác. Cứ thấy con gì nhìn chăm chăm là tưởng nó quý mình!”

Khi Đức Phật đến và nghe câu chuyện, Ngài dạy:

“Này các Tỳ-kheo, không phải chỉ bây giờ ông ta mới khờ dại như thế đâu. Trong quá khứ, ông ấy cũng từng vì ngu xuẩn mà bị dê húc gãy chân như vậy.”

Rồi Đức Phật kể lại câu chuyện xa xưa.

Câu chuyện tiền thân

Ngày xửa ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ Tát là một nhà buôn thông thái, sống trong kinh thành. Lúc đó cũng có một vị du sĩ ngoại đạo khoác áo da lang thang khất thực, và một ngày nọ, ông ta đi ngang qua nơi dê đực thường đấu nhau.

Ông ta thấy một con dê đang lùi lại – chuẩn bị húc – nhưng ông ta tưởng là nó kính trọng mình. Đứng giữa bao người, ông du sĩ chắp tay cúi đầu, nói với giọng tự hào:

“Con vật bốn chân này thật tuyệt vời! Vẻ ngoài đẹp đẽ, tâm tính hiền lành, biết kính trọng người tu hành như ta!”

Một người đứng gần đó là một thương nhân có hiểu bết thấy vậy liền ngăn lại và cảnh báo:

“Này hiền giả, đừng dại mà nghĩ vậy ! Con vật kia chuẩn bị húc mạnh đấy, nó sẽ không nương tay đâu!”

Nhưng chưa kịp dứt lời… "BỐP!" – con dê lao tới như một cơn giông và húc văng ông du sĩ, khiến ông ngã sõng soài, gãy cả chân, hành trang văng tứ tung.

Ông ta đau đớn rên rỉ, gào lên giữa đám đông:

“Mau cứu tôi với! Người tu hành bị nạn rồi! Huhu...!”

Rồi trong tiếng sự đau đớn, ông du sĩ nói nên điều như một bài học cuối đời:

Khen ngợi cái không đáng
Hậu quả thật ê chề
Giống như tôi lầm mê
Bị dê húc mất mạng

Ông ta vừa nói vừa rên rỉ, và chẳng bao lâu sau qua đời ngay tại chỗ vì vết thương quá nặng.

Sau khi kể xong, Đức Phật cho biết: “Người khoác áo da hồi xưa ấy chính là Cammasāṭaka bây giờ. Còn người thương buôn hiểu biết khuyên can ông ta, chính là Ta đây.”