Macchānaṃ bhojanaṃ datvā,
Mama dakkhiṇamādisi.
Taṃ dakkhiṇaṃ sarantiyā,
Kataṃ apacitiṃ tayā.

Khi lợi đắc, danh vọng
Phát sanh trái lẽ đạo
Ấy là đường đoạ lạc
Đáng trách, hỡi Phạm chí

Câu chuyện thời Phật
Đức Phật đang trú ở Jetavana.
Một số Tỳ khưu thuộc nhóm chabbaggiya (Nhóm Sáu Tỳ khưu) đã ngồi trên chỗ thấp và dạy pháp cho người ngồi trên chỗ cao, biểu hiện sự bất kính đối với Pháp. Đức Phật khiển trách họ và kể lại một câu chuyện tiền thân để nhắc họ về sự quan trọng của tôn kính Pháp và người dạy Pháp.

Câu chuyện tiền thân

Ngày xưa, ở vương quốc Bārāṇasī giàu có, có một chàng trai sinh ra trong gia đình nghèo hèn, thuộc tầng lớp thấp nhất trong xã hội. Tuy nghèo nhưng chàng là người có tâm hiền lành, trí sáng và đặc biệt thương yêu vợ mình hết mực.

Một hôm, vợ chàng mang thai và lên cơn thèm kỳ lạ: nàng chỉ muốn ăn một trái xoài chín. Trớ trêu thay, đó là mùa không có xoài. Chàng tìm khắp nơi không được, cuối cùng nhớ ra trong vườn thượng uyển của nhà vua có một cây xoài ra trái quanh năm.

Vì thương vợ, chàng lén vào vườn lúc đêm khuya, leo lên cây xoài để hái trái. Nhưng khi chưa kịp lấy quả nào, trời đã sáng. Chàng sợ bị bắt nhầm là kẻ trộm nên trốn vào tán lá, nằm im chờ đêm xuống.

Sáng hôm đó, nhà vua đến vườn để học kinh điển với vị đại pháp sư. Lạ thay, vua ngồi lên chiếc ghế cao nhất, còn vị đạo sư phải ngồi ghế thấp hơn rất nhiều. Chàng trai trên cây nhìn thấy liền nghĩ:

“Nhà vua thật không hiểu rõ đạo lý, ngồi trên cao mà bắt thầy  ngồi dưới thấp.
Vị đạo sư cũng sai, chịu để mình bị xem thường. Còn ta cũng chẳng phải tốt, vì đã để tâm chạy theo cơn thèm của vợ mà làm việc nguy hiểm thế này.”

Khi hai thầy trò nhà vua vừa bắt đầu buổi giảng, chàng trai bất ngờ đu xuống một nhánh cây, rơi ngay giữa mặt vua và đạo sư. Chàng nói lớn:

“Tâu Đại vương, ta là kẻ thấp kém, ngài là người ngu dại, còn vị đạo sư thì xem như đã chết!”

Cả hai kinh hoảng. Vua hỏi:
“Vì sao ngươi dám nói vậy?”

Chàng nghiêm trang đáp:

“Vì ngài ngồi ghế cao mà học, còn thầy lại chịu ngồi ở ghế thấp mà dạy.
Người xưa biết tôn sư, trọng đạo. Hai vị đã quên mất điều ấy.”

Nghe vậy, vị đạo sư xấu hổ và nói:

“Tâu Đại vương, vì ta được ăn cơm ngon, thịt béo từ hoàng cung nên ta đã yếu lòng, không giữ đúng bổn phận người thầy.”

Chàng trai nói tiếp:

“Của ngon vật lạ không nên đổi lấy sự xem thường đạo đức. Ai làm vậy chẳng khác gì chiếc bình đất bị đá đập bể. Giàu sang mà không có chính trực thì không có giá trị gì!”

Nhà vua nghe xong vô cùng hối hận. Ngài liền nói với chàng trai:

“Ngươi thật trí tuệ. Nếu ngươi sinh ra trong gia đình cao quý, ta đã nhường cả ngai vàng cho ngươi. Từ hôm nay, ta làm vua ban ngày, còn ngươi ban đêm cai quản thành này.”

Vua lấy vòng hoa trên cổ mình đeo lên cổ chàng, phong chàng làm tổng trấn với quyền hành cao nhất trong kinh đô. Từ đó, thành Bārāṇasī truyền thống rằng người thị trưởng đều mang vòng hoa đỏ trên cổ.

Nhà vua cũng thay đổi hoàn toàn: ông tôn trọng thầy, khiêm nhường học hỏi, và không bao giờ ngồi ghế cao hơn vị đạo sư nữa.

Tỳ khưu Giác Đẳng phóng tác từ Kinh Bổn Sanh