... .

Kinh Văn

 186. sāvatthinidānaṃ. atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami ... pe ... ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca — “‘bojjhaṅgā, bojjhaṅgā’ti, bhante, vuccanti. kittāvatā nu kho, bhante, ‘bojjhaṅgā’ti vuccantī”ti? “bodhāya saṃvattantīti kho, bhikkhu, tasmā ‘bojjhaṅgā’ti vuccanti. idha, bhikkhu, satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ ... pe ... upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. tassime satta bojjhaṅge bhāvayato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati. vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. bodhāya saṃvattantīti, bhikkhu, tasmā ‘bojjhaṅgā’ti vuccantī”ti. pañcamaṃ.

Nhân duyên ở Sāvatthī.
Bấy giờ một vị Tỳ-khưu đi đến Thế Tôn … đảnh lễ, ngồi xuống một bên và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, người ta nói: ‘giác chi, giác chi’. Theo nghĩa nào mà chúng được gọi là giác chi?”

[Đức Phật dạy:]
“Này Tỳ-khưu, vì chúng dẫn đến giác ngộ, nên được gọi là giác chi. Ở đây, này Tỳ-khưu, vị Tỳ-khưu tu tập niệm giác chi, lấy viễn ly làm căn bản, lấy ly tham làm căn bản, lấy diệt làm căn bản, hướng đến trưởng thành trong giải thoát… Vị ấy tu tập xả giác chi, lấy viễn ly làm căn bản, ly tham làm căn bản, diệt làm căn bản, hướng đến trưởng thành trong giải thoát.

Khi vị ấy đang tu tập bảy giác chi này, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, khỏi hữu lậu, khỏi vô minh lậu. Khi tâm được giải thoát, liền có tri kiến: ‘Tâm đã giải thoát.’
Vị ấy hiểu như sau: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm xong, không còn trở lui trạng thái nầy nữa.’

Này Tỳ-khưu, vì chúng dẫn đến giác ngộ, nên được gọi là bảy giác chi.”

Chú Thích

Trong bài kinh nầy, “giác chi” là những yếu tố đưa tâm đến giác ngộ, không phải là “trạng thái giác ngộ” mà là con đường bên trong đưa đến tuệ giải thoát. Các giác chi vừa là hành trạng của tâm, vừa là tiêu chuẩn tiến triển của thiền minh sát.

Đoạn kinh đặc biệt vì vị Tỳ-khưu hỏi một vấn đề ngôn ngữ và bản chất: “Theo nghĩa nào mà chúng được gọi là giác chi?” Đây là câu hỏi về nguyên nhân, ý nghĩa, bản chất, không phải về liệt kê danh sách.
Đức Phật trả lời rất ngắn gọn nhưng sâu sắc: “Vì chúng dẫn đến giác ngộ, nên gọi là giác chi.” Đây là định nghĩa theo đích điểm hướng tới: Giác chi là những yếu tố có khả năng đưa đến giác ngộ. Không phải hành động, không phải lễ nghi, không phải niềm tin, mà chính là các trạng thái tâm được phát triển đúng cách.

Mỗi giác chi phải được nuôi dưỡng dựa trên ba điều kiện:

1. Viễn ly (Viveka) Là sự thoát khỏi: môi trường ồn náo, dục vọng. Viễn ly không chỉ là không gian vắng vẻ mà còn là sự tách rời khỏi tâm nhiễm ô. Viễn ly là cửa ngõ để tâm có thể khởi lên các trạng thái vi tế.

2. Ly tham (Virāga) Là làm mát tâm, xả ly, buông bỏ đắm nhiễm. Ly tham xuất hiện khi tâm không còn bị cuốn hút bởi các hành, các cảm thọ, các tưởng.

3. Tịch tịnh (Nirodha) Là sự tắt lặng của: bất thiện tâm, sự dao động,sự kích thích của năm triền cái.Diệt là điều kiện cho các giác chi chín muồi.

Từ ba nền tảng này ➜ tâm đi vào giải thoát (vossagga).

Bảy giác chi không được tu tập đồng loạt mà được điều chỉnh theo trạng thái của tâm:

1. Khi tâm hôn trầm, buồn ngủ, uể oải

Cần phát triển các giác chi mang tính năng động:

• Trạch pháp giác chi (dhamma-vicaya): phân tích, quán chiếu rõ ràng
• Tinh tấn giác chi
• Hỷ giác chi

Ba giác chi này khơi dậy ánh sáng và sức sống của tâm.

2. Khi tâm quá phấn khích, dao động, bất an

Cần phát triển các giác chi mang tính định tĩnh:

• Tịnh tĩnh giác chi (passaddhi)
• Định giác chi
• Xả giác chi

Ba giác chi này làm tâm lắng xuống, vững vàng.

3. Niệm giác chi giữ vai trò trung tâm

Niệm không nghiêng về hưng phấn hay lắng dịu.
Niệm chỉ chiếu sáng.
Niệm quan sát điều chỉnh các giác chi còn lại.

Sớ Giải

 186. pañcame bodhāya saṃvattantīti bujjhanatthāya saṃvattanti. kiṃ bujjhanatthāya? maggena asaṅkhataṃ nibbānaṃ, paccavekkhaṇāya katakiccataṃ, maggena vā kilesaniddāto pabujjhanatthāya, phalena pabujjhanabhāvatthāyātipi vuttaṃ hoti. tenevettha nibbānasacchikiriyā kilesapahānapaccavekkhaṇāti sabbaṃ dassitaṃ.

186. Trong bài kinh số năm: “Chúng dẫn đến giác ngộ” nghĩa là “chúng hướng đến sự giác tỉnh.” Giác tỉnh điều gì? Giác tỉnh Niết-bàn vô vi nhờ đạo;
Giác tỉnh sự hoàn tất những việc cần làm nhờ sự quán xét lại; Hoặc là giác tỉnh ra khỏi giấc ngủ mê của phiền não nhờ đạo; Hoặc là giác tỉnh nhờ quả với ý nghĩa một trạng thái đã thức dậy. Do vậy, ở đây, tất cả đều đã được chỉ rõ:
Chứng đắc Niết-bàn và quán sát sự đoạn trừ phiền não.

 Bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu

[46] Chương II

Tương Ưng Giác Chi (a)

-ooOoo-

5.V. Vị Tỷ-Kheo (S.v,72)

1) ...

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn, sau khi đến... ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn :

--"Giác chi, giác chi", bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, được gọi là giác chi?

-- Này Tỷ-kheo, chúng đưa đến giác ngộ, do vậy, chúng được gọi là các giác chi.

3) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

4) Do vị ấy tu tập bảy giác chi này, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Trong sự giải thoát, trí khởi lên : "Ta đã được giải thoát". Vị ấy biết rõ : "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

5) Chúng đưa đến giác ngộ, này Tỷ-kheo, nên chúng được gọi là giác chi.

ooOoo