BÀI HỌC HẰNG NGÀY

  Thứ Tư, ngày 19 tháng 10, 2022

MÔN HỌC KINH TƯƠNG ƯNG – SAṂYUTTANIKĀYA

CHƯƠNG X. TƯƠNG ƯNG DẠ XOA (S. i, 209).

Bài 5. Kinh Sānu (Sānusuttaṃ) -THƯƠNG CON MUỐN CON KHÔNG CÒN NỊCH ÁI.

 

Tấm lòng của mẹ không những vĩ đại mà đôi khi khó đong đo tất cả chiều kích. Thương con thật nhiều lại muốn con không vương mang ái chấp thường tình. Theo dấu chân con qua bao kiếp trầm luân lại muốn con hướng nẻo xuất thế. Phải nhận rằng ít có bà mẹ nào muốn xa con nhưng ở đây lại là một hình ảnh hiếm hoi: Con về nhà sống với mẹ thì dù sống nhưng xem như đã chết; con lên đường hành trình cuộc tu tuy xa mẹ nhưng lại rất gần. Vì dạ xoa là mẹ nên chỉ mong con được an bình. Vì mẹ dù thương con nhưng muốn con không vướng luỵ trần gian nên khuyên con sống đời sa môn không ái luyến buộc ràng. Mấy ai trong đời hiểu hết trái tim của mẹ.

Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena aññatarissā upāsikāya sānu nāma putto yakkhena gahito hoti. Atha kho sā upāsikā paridevamānā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

Thuở ấy Đức Thế Tôn ngự ở Sāvatthi, tại Jetavana (Kỳ Viên), ngôi già lam do ông Anāthapiṇḍika dâng cúng.

Bấy giờ Sānu, con một nữ cư sĩ bị da xoa nhập. Nữ cư sĩ than khóc nói lên kệ ngôn:

‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
‘‘Uposathaṃ upavasanti, brahmacariyaṃ caranti ye;
Na tehi yakkhā kīḷanti, iti me arahataṃ sutaṃ;
Sā dāni ajja passāmi, yakkhā kīḷanti sānunā’’ti.

Được nghe từ những bậc A la hán
Ma không ám, quỷ không nhập
Với những ai sống phạm hạnh cao quý
Bằng sự hành trì bát quan trai giới

Vào các ngày mười bốn, mười lăm
Và những ngày thứ tám giữa tuần
Hoặc khoảng thời gian đặc biệt
Nhưng hôm nay chính tôi lại mục kích
Dạ xoa nhập vào Sānu

(Dạ xoa đã nhập vào Sānu)

‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ;
Uposathaṃ upavasanti, brahmacariyaṃ caranti ye.
‘‘Na tehi yakkhā kīḷanti, sāhu te arahataṃ sutaṃ;

Sānuṃ pabuddhaṃ vajjāsi, yakkhānaṃ vacanaṃ idaṃ;
Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho.
‘‘Sace ca pāpakaṃ kammaṃ, karissasi karosi vā;
Na te dukkhā pamutyatthi, uppaccāpi palāyato’’ti.

Những gì Người nghe từ các bậc A la hán là đúng
Ma không ám, quỷ không nhập
Với những ai sống phạm hạnh cao quý
Bằng sự hành trì bát quan trai giới

Vào các ngày mười bốn, mười lăm
Và những ngày thứ tám giữa tuần
Hoặc khoảng thời gian đặc biệt
Khi Sānu tỉnh dậy hãy nói với Sānu rằng

Đây là lời của dạ xoa
Đừng làm bất cứ điều ác quấy nào
Dù công khai hay ẩn khuất
Nếu tạo nghiệp bất thiện
Dù sẽ làm hay đang làm
Sẽ không thoát khỏi khổ
Dù bay nhảy trốn thoát

(Sānu sau khi tỉnh lại):

‘‘Mataṃ vā amma rodanti, yo vā jīvaṃ na dissati;
Jīvantaṃ amma passantī, kasmā maṃ amma rodasī’’ti.

Mẹ ơi, người ta khóc
Là khóc vì tử biệt
Hoặc khóc vì sanh ly
Con còn sống đây mà
Mình đang nhìn thấy nhau
Sau mẹ rơi lệ sầu?

(Bà mẹ):

‘‘Mataṃ vā putta rodanti, yo vā jīvaṃ na dissati;
Yo ca kāme cajitvāna, punarāgacchate idha;
Taṃ vāpi putta rodanti, puna jīvaṃ mato hi so.
‘‘Kukkuḷā ubbhato tāta, kukkuḷaṃ patitumicchasi;
Narakā ubbhato tāta, narakaṃ patitumicchasi.
‘‘Abhidhāvatha bhaddante, kassa ujjhāpayāmase;
Ādittā nīhataṃ bhaṇḍaṃ, puna ḍayhitumicchasī’’ti.

Đúng vậy, hỡi nầy con
Người khóc vì tử biệt
hoặc khóc vì sinh ly
Nhưng cũng có trường hợp
Người từ bỏ dục lạc
Rồi hoàn tục bỏ tu

Cũng khóc cho người ấy
Vì sống như đã chết
Đã ra khỏi than hừng
Lại ước muốn nhảy vào

Con đã thoát địa ngục
Giờ lại muốn trở vô?
Cứu ra từ đống lửa
Muốn bị ném trở lại?
Này con hãy lên đường
Mong con được may mắn.

‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ =
yā ca pakkhassa aṭṭhamī =
Pāṭihāriyapakkhañca =
aṭṭhaṅgasusamāgataṃ =
‘‘Uposathaṃ upavasanti =
brahmacariyaṃ caranti ye =
Na tehi yakkhā kīḷanti =
iti me arahataṃ sutaṃ =
Sā dāni ajja passāmi =
yakkhā kīḷanti sānunā’’ti =
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ =
yā ca pakkhassa aṭṭhamī =
Pāṭihāriyapakkhañca =
aṭṭhaṅgasusamāgataṃ =
Uposathaṃ upavasanti =
brahmacariyaṃ caranti ye =
‘‘Na tehi yakkhā kīḷanti =
sāhu te arahataṃ sutaṃ =
Sānuṃ pabuddhaṃ vajjāsi =
yakkhānaṃ vacanaṃ idaṃ =
Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ =
āvi vā yadi vā raho =
‘‘Sace ca pāpakaṃ kammaṃ =
karissasi karosi vā =
Na te dukkhā pamutyatthi =
uppaccāpi palāyato’’ti =
‘‘Mataṃ vā amma rodanti =
yo vā jīvaṃ na dissati =
Jīvantaṃ amma passantī =
kasmā maṃ amma rodasī’’ti =
‘‘Mataṃ vā putta rodanti =
yo vā jīvaṃ na dissati =
Yo ca kāme cajitvāna =
punarāgacchate idha =
Taṃ vāpi putta rodanti =
puna jīvaṃ mato hi so =
‘‘Kukkuḷā ubbhato tāta =
kukkuḷaṃ patitumicchasi =
Narakā ubbhato tāta =
narakaṃ patitumicchasi =
‘‘Abhidhāvatha bhaddante =
kassa ujjhāpayāmase =
Ādittā nīhataṃ bhaṇḍaṃ =
puna ḍayhitumicchasī’’ti =

Bài kinh nầy chỉ ghi lại những lời thoại nếu không nghe chi tiết câu chuyện thì khó hiểu. Sānu là một sa di vào chùa hồi còn thơ ấu. Lại là một sa di rất ngoan và giỏi. Tới tuổi trưởng thành (hai mươi tuổi) thì lại bị xáo trộn tinh thần muốn rời bỏ cuộc tu trở về đời sống cư sĩ. Sānu về nhà mẹ của mình với trình bày ước muốn về tương lai.

Bấy giờ một dạ xoa, vốn là mẹ của Sānu trong kiếp trước, muốn khuyên cản Sānu đừng hoàn tục. Da xoa đã nhập vào Sānu mắt trợn ngược, sùi bọt mép, giãy giụa. Bà mẹ Sānu thấy vậy than khóc rằng: vốn được nghe những người tu, dù là tu bát quan trai, thì ma quỷ không bao giờ nhập nhưng hôm nay lại tận mắt thấy một người tu (sa di giới cao hơn bát quan trai giới) lại bị ma quỷ nhập.

Lúc ấy dạ xoa, qua thân xác của Sānu, đã nói với bà mẹ là những gì được nghe vốn không sai. Người tu bát quan trai thì không bị ma nhập quỷ ám. Nhưng trường hợp nầy là một biệt lệ. Dạ xoa chỉ muốn nhập vào để cảnh tỉnh Sānu mong là khi Sānu tình lại bà mẹ hãy chuyển lời: những nghiệp bất thiện lớn nhỏ, người đời có thấy được hay không thấy đều mang lại đau khổ. Ý nói về những hệ luỵ của đời sống thế tục.

Dạ xoa xuất ra và Sānu tỉnh dậy. Thấy mẹ đang khóc, sa di Sānu hỏi: thường thì mẹ khóc con là do sanh ly hoặc tử biệt. Bây giờ còn thấy nhau cớ gì phải khóc?.

Bà mẹ trả lời Sānu nói đúng. Nhưng với một người đi tu mà hoàn tục thì kể như đã chết. Vì biết được con muốn rời bỏ đời sống phạm hạnh nên bà không thể không đau khổ.

Được mẹ khuyên nhắc, sa di Sānu bỏ ý định hoàn tục trở về chùa Kỳ Viên đảnh lễ Phật. Với sự khai thị của Đức Điều Ngự, Sadi Sānu chứng thánh quả và thọ đại giới. Vị nầy cũng trở thành một pháp sư lỗi lạc với quảng đời dài cho đến 120 tuổi.

 

Chuyển dịch và biên soạn Giáo trình: Tỳ kheo Giác Đẳng