Kancanakkhandha Jataka (#56)

yo pahaṭṭhena cittena,
pahaṭṭhamanaso naro.
bhāveti kusalaṃ dhammaṃ,
yogakkhemassa pattiyā.
pāpuṇe anupubbena,
sabbasaṃyojanakkhayanti.

Người sống được an vui
Do cõi lòng hoan hỷ
Nhờ vui tu thiện pháp
Mà đạt được giải thoát
Chấm dứt mọi kiết sử

Câu chuyện trong thời của Đức Phật

Thời Đức Phật trụ thế, tại Sāvatthi có một thanh niên con nhà nề nếp được nghe pháp từ Đức Phật phát tâm xuất gia cầu đạo vô thượng. Bước đầu tu tập vị nầy hướng tâm học hỏi giáo pháp. Vị thầy truyền giới và thầy giáo thọ đều dạy nên học về giới. Đề tài được chuyên sâu với bốn thanh tịnh giới của người xuất gia là biệt biệt giải thoát giới, hộ trì căn môn thanh tịnh giới, chánh mạng thanh tịnh giới và quán tưởng thọ dụng thanh tịnh giới. Rồi vị giáo thọ lại phân tích xa hơn với ba loại, bốn loại, năm loại giới… với chủ tâm giảng dạy cặn kẻ cho người học trò hữu tâm của mình.

Một điều mà những vị thầy không để ý tới là sự hướng dẫn sâu xa về pháp học khiến vị tân tỳ khưu khởi lên ý nghĩ: Giới chỉ là bước đầu trong tam học mà quá nhiều điều để học, để nhớ, để hành trì thì đúng là quá khó khăn với mình. Có lẽ nên xả giới trở thành một cư sĩ sống với gia đình rồi làm các công đức như bố thí cúng dường … như vậy sẽ tốt hơn.

Khi vị tu trẻ nói lên ý nghĩ nầy với những vị thầy thì chư vị thấy nên đưa vị tân tỳ khưu đến gặp Bậc Đạo Sư. Đức Phật sau khi nghe xong câu chuyện thì hỏi rằng: “Nếu các học giới quá nhiều để ghi nhớ và hành trì thì chỉ giữ ba điều thôi con có làm được chăng?”. Vị tu sĩ trẻ thưa rằng: “Dạ chắc chắn là được”. Đức Phật dạy: “Vậy hãy gìn giữ thân nghiệp hiền thiện, ngữ nghiệp hiền thiện, ý nghiệp hiền thiện”. “Dạ thưa vâng bạch Đức Thế Tôn”.

Sau khi nghe Đức Phật dạy hành trì ba điều giản dị, vị tỳ khưu trẻ tiếp tục con đường tu tập với sự chuyên tâm thúc liễm ba nghiệp. Với sự nỗ lực nầy dần dà vị nầy nhận ra những gì đang làm tương quan mật thiết với những gì đã được nghe và học trước kia về giới từ các vị thầy. Con số ít hay nhiều tuỳ ở cách thức nhưng thực tế thì giống nhau. Nắm được đầu mối quan trọng, rồi tăng tiến trong sự tu tập, vị nầy mau chóng chứng quả a la hán.

Không lâu sau đó khi chư tỳ khưu được biết về sự thành tựu cao quý của vị tu sĩ trẻ đã phát tâm hoan hỷ khi nói về sự khai thị mầu nhiệm của Đức Điều Ngự. Câu chuyện đến tai Đức Phật. Nhân một buổi giảng Đức Phật cũng dạy thêm trong một kiếp tiền thân Ngài cũng đã khéo léo phân chia và đơn giản hoá sự việc tạo nên lợi lạc cho bản thân và người chung quanh.

Biết đơn giản hoá vấn đề và phân chia hợp lý thường là cách mà bậc trí xử trí trong những tình huống phức tạp.

Câu chuyện xa xưa

Thuở xưa, Bồ tát sanh ra làm người cày ruộng tại một ngôi làng. Ngày kia, Bồ tát đang cày trên một thửa ruộng, thửa ruộng nầy trước đây là một ngôi làng bị bỏ hoang.  Nhiều năm trước đây nầy một vị triệu phú từng sinh sống. Trong lúc đang cày, Bồ tát gặp một chướng ngại vật. Khi đào lên thì khám phá ra một số vàng lớn được chôn trong một cái ghè. Thấy vậy, Ngài chia ra nhiều phần nhỏ rồi tiếp tục cày ruộng. Từ đó đem dần về nhà trọn cả số vàng tìm được.

Với tài sản lớn có được bồ tát chia thành bốn phần: một phụng dưỡng cha mẹ; hai chăm sóc tốt cho vợ con và quyến thuộc; ba là chi tiêu cá nhân; phần còn lại làm các công đức phước thiện. Sau khi mạng chung Ngài đi theo nghiệp riêng tiếp tục huân tu ba la mật hạnh.

Kết thúc câu chuyện, Đức Phật dạy rằng biết phân chia hợp lý là phương thức xử lý những vấn đề lớn của bậc trí. Và tâm hoan hỷ thì cuộc sống thư thái; nhờ đó mà thiện nghiệp được huân tu và hành trình giải thoát được tăng tiến.

Người sống được an vui
Do cõi lòng hoan hỷ
Nhờ vui tu thiện pháp
Mà đạt được giải thoát
Chấm dứt mọi kiết sử