Trong sự nhận thức, cũng như chấp thủ, phàm tâm thường có sự khác biệt giữa chủ thể và khác thể. Cái mình bám chấp có thể vô thường biến đổi nhưng tự thân thì muôn đời vẫn thế. Thực tế thì dù là chủ thể hay khách thể đều hằng chuyển. Cảnh vô thường và các căn cũng vô thường. Nếu nghĩ rằng chỉ có thế giới ngoại tại là biến dịch còn tự thân là bất biến thì giống như câu chuyện người đi trên sông đánh rơi thanh kiếm báu rồi đánh dấu mạn thuyền để biết chỗ dò tìm. Thực tế thì nước chảy, thuyền trôi. Mọi thứ dịch chuyển. Sự vô thường biến đổi có thể lãnh hội được bởi cả hai niềm tin và trí tuệ. Ai thấy được trạng huống sanh diệt người ấy bước vào cảnh giới giải thoát.

302. sāvatthinidānaṃ. “cakkhuṃ, bhikkhave, aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi; sotaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi; ghānaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi; jivhā aniccā vipariṇāmī aññathābhāvī {vipariṇāminī aññathābhāvinī (?)}; kāyo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī; mano anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. yo, bhikkhave, ime dhamme evaṃ saddahati adhimuccati — ayaṃ vuccati saddhānusārī, okkanto sammattaniyāmaṃ, sappurisabhūmiṃ okkanto, vītivatto puthujjanabhūmiṃ; abhabbo taṃ kammaṃ kātuṃ, yaṃ kammaṃ katvā nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā pettivisayaṃ vā upapajjeyya; abhabbo ca {abhabbova (sī. syā. kaṃ.)} tāva kālaṃ kātuṃ yāva na sotāpattiphalaṃ sacchikaroti”.

“yassa kho, bhikkhave, ime dhammā evaṃ paññāya mattaso nijjhānaṃ khamanti, ayaṃ vuccati — ‘dhammānusārī, okkanto sammattaniyāmaṃ, sappurisabhūmiṃ okkanto, vītivatto puthujjanabhūmiṃ; abhabbo taṃ kammaṃ kātuṃ, yaṃ kammaṃ katvā nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā pettivisayaṃ vā upapajjeyya; abhabbo ca tāva kālaṃ kātuṃ yāva na sotāpattiphalaṃ sacchikaroti’. yo, bhikkhave, ime dhamme evaṃ pajānāti evaṃ passati, ayaṃ vuccati — ‘sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano’”ti. paṭhamaṃ.

Nhân duyên tại Sàvatthi...

Này chư Tỳ khưu, mắt là vô thường, biến đổi, trở thành sai khác. Tai là vô thường, biến đổi, trở thành sai khác. Mũi là vô thường, biến đổi, trở thành sai khác.  Lưỡi là vô thường, biến đổi, trở thành sai khác. Thân là vô thường, biến đổi, trở thành sai khác. Ý là vô thường, biến đổi, trở thành sai khác.

Này chư Tỳ khưu, ai có lòng tin, có tín giải đối với những pháp này; vị ấy được gọi là bậc tùy tín hành, đã thể nhập chánh tánh, đã thể nhập chân nhân địa, đã vượt khỏi cảnh giới phàm phu. Vị ấy không có thể làm những hành động gì mà vì lý do ấy phải sanh vào địa ngục, bàng sanh, ngạ quỷ; vị ấy không thể mệnh chung mà không chứng quả nhập lưu.

Này chư Tỳ khưu, ai chấp nhận giáo pháp này sau khi đã suy xét thấu đáo với trí tuệ được gọi là  vị ấy được gọi là tùy pháp hành, đã thể nhập chánh tánh, đã thể nhập chân nhân địa, đã vượt khỏi cảnh giới phàm phu. Vị ấy không có thể làm những hành động gì mà vì lý do ấy phải sanh vào địa ngục, bàng sanh, ngạ quỷ; vị ấy không thể mệnh chung mà không chứng quả nhập lưu.

Này chư Tỳ khưu, đối với những pháp này, biết rõ như vậy, thấy như vậy, vị ấy được gọi là đã chứng quả nhập lưu, không còn bị thối đọa, hành trình đã định hướng, và giác ngộ là điểm đến.

Chú Thích

Bậc tùy tín hành (saddhānusārī) và bậc tuỳ pháp hành (dhammānusārī), được mô tả ngay bên dưới, là hai hạng đệ tử đang thực hành để chứng đắc quả vị Nhập Lưu. Hai hạng này thuộc về cấp bậc thấp nhất trong hệ thống phân loại bảy đệ tử thánh đệ tử, được định nghĩa chính thức tại MN I 477-79. Bảy loại này cũng được định nghĩa, với sự khác biệt nhất định, tại Pp 14-15 (§§30-36) và tại Vism 659-60 (Ppn 21:74-78). Bậc tùy tín hành và bậc tuỳ pháp hành cũng được phân biệt tại 55:24 (V 377,8-24) và 55:25 (V 379,10-21), mặc dù các thuật ngữ đó không được sử dụng trực tiếp.

Bậc tùy tín hành và bậc tuỳ pháp hành ở khác biệt ở cơ địa (ngũ căn: tín, tấn, niệm, định, tuệ). Bậc tuỳ tín hành   dựa vào niềm tin làm phương tiện tiến bộ, trong khi bậc tuỳ pháp hành dựa vào trí tuệ. Khi họ chứng đắc quả vị nhập Lưu, người theo tín tâm trở thành "bậc tín giải (saddhāvimutti)” xem MN I 478,29-34), còn bậc tùy pháp hành trở thành "kiến đắc (diṭṭhippatta)”; xem MN I 478,18-23).

Theo Sớ Giải "chánh tánh" (sammattaniyāma) là thánh đạo (ariyamagga). Về câu "vị ấy không thể mệnh chung mà không chứng quả nhập lưu," có nghĩa là là khi  “đạo đã khởi lên, không có gì ngăn cản được quả”. Và  "Nếu người này đang thực hành để chứng đắc quả vị nhập nưu, và nếu đây là lúc khi kiếp sắp kết thúc, kiếp sẽ không kết thúc cho đến khi người đó chứng đắc quả vị nhập Lưu."