Mudulakkhana (Jātaka #66)

ekā icchā pure āsi,
aladdhā mudulakkhaṇaṃ.
yato laddhā aḷārakkhī,
icchā icchaṃ vijāyathāti.
Trước chưa có, muốn có
Muốn có được Khả Ái
Một khi đã được rồi
Ham muốn tăng ham muốn
Câu chuyện xa xưa

Ngày xưa tại vương quốc Kāsi có một thanh niên xuất thân từ gia đình giàu có cao sang. Mặc dù sống trong nhung lụa nhưng người nầy lại nhận thức được sự phù du ảo hoá của đời sống thế tục. Rồi một nầy thanh niên ấy quyết tâm bỏ lại tất của tài sản, điạ vị lên núi Tuyết Sơn chuyên tâm sống cho sự tu dưỡng nội tại. Do căn tánh sâu dày, chỉ thời gian ngắn vị ẩn sĩ chứng tứ thiền và thần thông. Đời sống tinh thần sung mãn đã khiến vị nầy có đời sống độc cư thật an lạc.

Rồi một ngày kia, vị ẩn sĩ thấy cần muối và vài thứ nhu yếu nên xuống kinh đô khất thực. Phong thái thoát tục thanh tịnh của vị ẩn sĩ khiến nhiều người kính mộ. Nhà vua tìm đến và phát tâm hoan hỷ cầu được học đạo lý thâm sâu. Vị ẩn sĩ với từ tâm đã bằng lòng ở lại thêm ít lâu để hướng dẫn tinh thần cho đức vua, hoàng tộc, và những ai mộ đạo. Ngự viên được biến thành đạo tràng. Một tịnh thất được dựng lên để vị ẩn sĩ sử dụng. Rất nhiều người được hưởng lợi lạc từ sự minh triết cao quý của vị ẩn sĩ.

Rồi một ngày kia biên thuỳ có loạn lạc. Nhà vua tự thấy phải tự mình thân chinh dẹp loạn. Trước khi rời kinh đô, điều nhà vua bận tâm nhất là làm thế nào vị ẩn sĩ được hộ độ đúng mức và có thể lưu lại càng lâu càng tốt ở kinh thành. Nhà vua sau khi liệu toan đã quyết định giao hộ trì vị ẩn sĩ cho hoàng hậu  Mudulakkhana, một nữ lưu tài mạo vẹn toàn vốn rất khéo léo trong cách xử lý công việc.

Đúng như nhà vua mong muốn, hoàng hậu đã làm rất tốt việc được giao phó từ thực phẩm hằng ngày cho vị ẩn sĩ cao quý cũng như sắp xếp những sinh hoạt thích hợp. Có một ngày vì nhập thiền khá lâu nên khi xả thiền thấy thì giờ không đủ để đến hoàng cung bằng cách đi đi bộ như bình thường, vị ẩn sĩ quyết định phi hành bằng thần lực. Lúc bấy giờ hoàng hậu thấy đã quá giờ mà vị ẩn sĩ không đến nên quyết định đi tắm. Hình ảnh của hoàng hậu với tâm thân tuyệt mỹ đã khơi dậy dục vọng, một thứ bản năng từ vô lượng kiếp, trong lòng vị ẩn sĩ. Phiền não dục đã áp đảo được tam muội định của vị nầy. Ẩn sĩ hoại thiền mất hết thần lực và tâm trạng giao động mạnh nên lập tức đi bộ trở về tịnh thất.

Không lâu sau, nhà vua hồi trào sau khi đã dẹp loạn ở biên thuỳ. Nhà vua được báo là có gì bất ổn về tình trạng sức khoẻ của vị ẩn sĩ nên lập tức tới ngự viên thăm hỏi. Vị ẩn sĩ nói một cách thành thật với nhà vua là thân thể không bệnh tật gì chỉ có tâm thức bị chi phối bởi dục vọng khi mục kích thân thể mỹ miều của hoàng hậu. Đức vua vốn là bậc thiện trí nên nghe chuyện chỉ hiểu và thương chứ không lấy đó để thịnh nộ. Nhà vua cũng muốn giúp vị ẩn sĩ nên đem chuyện nầy bàn với hoàng hậu và rồi cả hai đến gặp vị ẩn sĩ với đề xuất là từ nay hoàng hậu sẽ thuộc về vị ẩn sĩ. Cả hai có thể rời kinh thành tìm đến phương trời xa lạ để chung sống quảng đời còn lại.

Rời kinh thành không xa, cả hai đã dừng lại tại một mảnh đất vô chủ với căn nhà hoang phế. Hoàng hậu nói với vị ẩn sĩ là cần dọn dẹp và xây dựng lại căn nhà thành một mái ấm uyên ương. Cũng đề nghị thêm là vị ẩn sĩ nên trở lại hoàng cung gặp nhà vua để xin những vật liệu cần thiết sửa sang căn nhà. Vị ẩn sĩ vì yêu thương hoàng hậu đã làm tất cả để cuối ngôi nhà được hoàn thành một cách khang trang sau bao nhiêu công khó. Trên chiếc giường được tạo dựng cho hai người chung sống, hoàng hậu nhìn vị ẩn sĩ hỏi rằng: “Chàng có nhớ gì về quảng thời gian là một ẩn sĩ thanh tịnh cao quý trước đây?” Câu hỏi như thao nước dập tắt dục vọng trong lòng con người vốn đã nếm trãi thiền định. Vị ẩn sĩ lập tức đưa hoàng hậu hồi cung. Chính thật thì mọi việc đã có sự trù tính của nhà vua và hoàng hậu khi cả hai hiểu ra đó là phương thuốc trị căn bệnh phiền não cho vị ẩn sĩ.

Sau đó vị ẩn sĩ đã từ giả nhà vua và hoàng hậu để trở về am tranh thanh tịnh chốn non cao. Tự mình cũng đã học được một điều về bản thân, về hệ luỵ nhân gian, và về thiền định. Trước khi cất bước, vị ẩn sĩ đã nói lên kệ ngôn:

Trước chưa có, muốn có
Muốn có được Khả Ái
Một khi đã được rồi
Ham muốn tăng ham muốn

Nói xong lên đường không bao giờ trở lại.

Mới hay khả tính thối thất là điều không thể lơ là đối với người theo đuổi lẽ sống tinh thần.

Câu chuyện trong thời của Đức Phật

Một tỳ khưu đệ tử của Đức Phật, trong khi đi khất thực buổi sáng,nhìn thấy một người phụ nữ đẹp đến mức yêu từ cái nhìn đầu tiên. Sau đó, vị nầy không còn thấy vui trong trong sự tu học và trở nên suy sụp đến mức bỏ bê việc chăm sóc bản thân. Đức Phật kể cho vị đệ tử câu chuyện này để nhắc nhở rằng việc kiểm soát các dục vọng tự nhiên đòi hỏi sự nỗ lực lớn lao, ngay cả với những người đã đạt được sự thanh tịnh thiền định.

Rồi bậc Đạo Sư dạy thêm: Vào thời ấy Ànanda là nhà vua, Uppalavannà (Liên Hoa Sắc) là hoàng hậu  Mudulakkhana và Ta là ẩn sĩ ấy.