Dhuttā ca soṇḍā akatā,
Bālā sūrā ayogino;
Dhīraṃ maññanti bāloti,
Ye dhammassa akovidā.

Kẻ thiểu trí mê si
Chằng biết rõ đạo lý
Lại chê bai người trí
Do chẳng theo thói đời

Câu chuyện thời Đức Phật

Khi Đức Thế Tôn ngự tại Kỳ Viên Tịnh Xá (Jetavana), Ngài kể lại câu chuyện này liên quan đến một gia chủ (kuṭumbika) ở thành Xá-vệ (Sāvatthī).Vị ấy có một người em trai qua đời. Từ đó, ông buồn khổ triền miên, không tắm rửa, không ăn uống, không bôi dầu lên thân, mỗi sáng đều đến nghĩa địa than khóc.

Đức Phật, vào buổi sớm khi quán sát thế gian bằng Phật nhãn, thấy rằng người này có căn duyên đắc quả dự lưu, nhưng hiện đang bị sầu khổ che lấp. Ngài nghĩ:

“Ngoài ta ra, không ai đủ khả năng làm vơi sầu não này và giúp ông chứng đạt Dự lưu quả.”

Thế nên hôm sau, sau buổi khất thực, Đức Phật cùng tôn giả Ananda đến nhà người gia chủ ấy. Nghe tin “Đức Thế Tôn đến,” gia chủ vội trải chỗ ngồi, đảnh lễ và thỉnh Ngài an tọa.

Đức Phật hỏi:

“Này gia chủ, ông đang suy nghĩ gì mà trông buồn bã thế?”

Ông đáp:

“Bạch Thế Tôn, con luôn nghĩ về người em trai đã mất, nên sầu não không nguôi.”

Đức Phật dạy:

“Này gia chủ, tất cả pháp hữu vi đều vô thường. Cái gì đã sinh thì phải hoại. Than khóc chẳng ích gì. Các bậc hiền trí thời xưa, dù anh em qua đời, cũng không than khóc, vì họ hiểu:
‘Cái gì có bản chất hoại diệt thì tự nhiên hoại diệt.’”

Và theo lời thỉnh cầu của ông, Đức Phật kể lại chuyện xưa.

Chuyện quá khứ

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì tại Ba-la-nại (Bārāṇasī), Bồ-tát sinh ra trong một gia đình thương gia giàu có, tài sản đến tám mươi triệu. Khi cha mẹ mất, Bồ-tát sống nương theo người em trai — người quản lý tài sản trong nhà.

Về sau, người em ấy lâm bệnh nặng rồi qua đời.Thân quyến, bạn bè, hàng xóm kéo đến đấm ngực, kêu khóc thảm thiết, không ai tự chủ được.

Riêng Bồ-tát bình thản, không rơi lệ.  Dân chúng xầm xì:

“Kìa xem! Em trai chết mà y chẳng nhăn mặt. Chắc trong lòng mừng thầm, nghĩ rằng sẽ hưởng hết phần gia sản chăng!”

Người thân cũng trách móc:

“Anh không khóc em sao?”

Nghe thế, Bồ-tát ôn tồn nói:

“Các người mù quáng, dại dột, chẳng hiểu tám pháp thế gian (aṭṭha lokadhamma).
Các người than khóc vì người chết, nhưng rồi chính các người cũng sẽ chết.
Sao không than cho chính mình? Mọi hành pháp đều vô thường, không một pháp nào có thể trường tồn. Người trí hiểu điều ấy, há lại khóc than sao?”

Rồi Ngài nói lên những kệ ngôn:

Mataṃ mataṃ eva rodatha,
Na hi taṃ rodatha yo marissati.
Sabbepi sarīradhārino,
Anupubbena jahanti jīvitaṃ.

“Khóc cho người đã chết,
Đâu khóc người sẽ chết?
Ai vốn mang thân này,
Rồi cũng lìa mạng sống.”

Devamanussā catuppadā,
Pakkhigaṇā uragā ca bhogino;
Samhi sarīre anissarā,
Ramamānāva jahanti jīvitaṃ.

“Chư thiên và loài người,
Những thượng cầm hạ thú
Hữu tình mang thân nầy
Có sanh ắt có tử

Evaṃ calitaṃ asaṇṭhitaṃ,
Sukhadukkhaṃ manujesvapekkhiya;
Kandita-ruditaṃ niratthakaṃ,
Kiṃ vo sokagaṇābhikīrare.

Cuộc sống vốn vô thường
Có vui thì có khổ
Khóc than vốn vô bổ
Dù nước mắt tuôn tràn

Dhuttā ca soṇḍā akatā,
Bālā sūrā ayogino;
Dhīraṃ maññanti bāloti,
Ye dhammassa akovidā.

Kẻ thiểu trí mê si
Chằng biết rõ đạo lý
Lại chê bai người trí
Do chẳng theo thói đời

Sau khi thuyết pháp, Bồ-tát làm cho mọi người lìa sầu.

Đức Phật, khi kể lại câu chuyện, rồi giảng tứ diệu đế và dạy thêm: “Vào thời đó, vị hiền trí khiến mọi người dứt sầu kia — chính là Ta hôm nay.”

Người gia chủ ấy, nghe xong, tâm giải thoát sầu khổ, chứng đắc quả Dự lưu