MÔN HỌC KINH TƯƠNG ƯNG – SAṂYUTTANIKĀYA
Tập V–Chương 45, Tương Ưng Đạo. Phẩm Sông Hằng Trùng Thuyết. SN 45.91 đến 138
Bài 531. LOẠT KINH “NHẤT HƯỚNG GIẢI THOÁT” - .
... .
Trong cuộc hành trình, chỉ đi chưa đủ mà còn phải biết rõ đi đâu, về đâu. Điểm đến tối hậu của người tu Phật là giác ngộ, giải thoát mà niết bàn là cứu cánh tối hậu. Chỉ có bát chánh đạo là con đường nhất hướng giải thoát. Và ngược lại, Niết bàn là mục tiêu tối hậu duy nhất của sự tu tập bát chánh đạo. Không nhất hướng giác ngộ giải thoát thì tất cả hành trì đều là phù phiếm.

Kinh Văn

SÔNG HẰNG TRÙNG THUYẾT – PHẦN THỨ I

(i) Phần Viễn Ly

91. Nghiêng Về Phương Đông (1)

Nhân duyên tại Sāvatthī.

Đức Phật dạy:
“Này các Tỳ khưu, ví như con sông Hằng nghiêng về, chảy về, và xuôi về hướng đông;
cũng vậy, một Tỳ khưu tu tập và phát triển Thánh Đạo Tám Chi Phần sẽ nghiêng về, chảy về, và xuôi về hướng Niết-bàn.

Và này các Tỳ khưu, thế nào là vị Tỳ khưu tu tập và phát triển Thánh Đạo Tám Chi Phần
để vị ấy nghiêng về, chảy về, và xuôi về hướng Niết-bàn? Ở đây, này các Tỳ khưu, vị ấy tu tập chánh kiến, được dựa trên viễn ly, ly tham, tịch tịnh, hướng đến giải thoát.

Vị ấy tu tập chánh tư duy dựa trên viễn ly, ly tham, tịch tịnh, hướng đến giải thoát

Vị ấy tu tập chánh ngữ dựa trên viễn ly, ly tham, tịch tịnh, hướng đến giải thoát

Vị ấy tu tập chánh nghiệp dựa trên viễn ly, ly tham, tịch tịnh, hướng đến giải thoát

Vị ấy tu tập chánh tinh tấn dựa trên viễn ly, ly tham, tịch tịnh, hướng đến giải thoát

Vị ấy tu tập chánh niệm dựa trên viễn ly, ly tham, tịch tịnh, hướng đến giải thoát

Vị ấy tu tập chánh định, dựa trên viễn ly, ly tham, tịch tịnh, hướng đến giải thoát.

Này các Tỳ khưu, chính bằng cách ấy, vị Tỳ khưu tu tập và phát triển Thánh Đạo Tám Chi Phần sẽ nghiêng chảy, và xuôi về hướng Niết-bàn.”

92–96. Nghiêng Về Phương Đông (2–6)

“Này các Tỳ khưu, ví như sông Yamunā, sông Aciravatī, sông Sarabhu, sông Mahī, và tất cả các con sông lớn — như sông Hằng, Yamunā, Aciravatī, Sarabhu, Mahī — đều nghiêng về, chảy về, và xuôi về hướng đông; cũng vậy, một Tỳ khưu tu tập và phát triển Thánh Đạo Tám Chi Phần sẽ nghiêng về, chảy về, và xuôi về hướng Niết-bàn.”

(Phần kinh văn còn lại giống như §91.)

97–102. Đổ Ra Biển

“Này các Tỳ khưu, ví như sông Hằng… cùng các con sông lớn khác,
tất cả đều nghiêng về, chảy về, và xuôi về biển cả; cũng vậy, một Tỳ khưu tu tập và phát triển Thánh Đạo Tám Chi Phần sẽ nghiêng về, chảy về, và xuôi về hướng Niết-bàn.”

(Phần kinh văn còn lại giống như §§91–96.)

SÔNG HẰNG TRÙNG THUYẾT – PHẦN THỨ II

(ii) Phân đoạn “Nhằm Mục Tiêu Đoạn Tận Ái Dục”

103–108. Nghiêng Về Phương Đông

109–114. Đổ Ra Biển

(Trong phần này, §§103–108 hoàn toàn giống §§91–96,
và §§109–114 hoàn toàn giống §§97–102,
ngoại trừ phần thay đổi sau đây:)

“Ở đây, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu tu tập và phát triển chánh kiến … chánh định, với mục tiêu tối hậu là đoạn tận tham ái, đoạn tận sân hận, và đoạn tận si mê.”

SÔNG HẰNG TRÙNG THUYẾT – PHẦN THỨ III

(iii) Phân đoạn “Lấy Bất Tử làm Nền Tảng”

115–120. Nghiêng Về Phương Đông

121–126. Đổ Ra Biển

(Trong Phân đoạn này, các đoạn §115–120 hoàn toàn giống với §§91–96,
và §§121–126 hoàn toàn giống §§97–102, ngoại trừ phần thay đổi sau đây:)

“Ở đây, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu tu tập và phát triển chánh kiến … chánh định, mà lấy bất tử làm nền tảng, lấy bất tử làm đích đến, và bất tử làm mục tiêu tối hậu.”

SÔNG HẰNG TRÙNG THUYẾT – PHẦN THỨ IV

(iv) Phân đoạn Nghiêng Về Niết-bàn

127–132. Nghiêng Về Phương Đông

133–138. Đổ Ra Biển

(Trong Phân đoạn này, §§127–132 hoàn toàn giống §§91–96,
và §§133–138 giống §§97–102, ngoại trừ phần thay đổi sau đây:)

“Ở đây, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu tu tập và phát triển chánh kiến … chánh định, nghiêng về, chảy về, và xuôi về  Niết-bàn.”

Chú Thích

Phần “Sông Hằng Trùng Thuyết” (Gaṅgāpeyyāla) dùng hình ảnh dòng sông vùng Trung Ấn  chảy về biển đông (Vịnh Bengal - Banga-samudda)  ̣̣̣̣̣̣̣̣̣̣̣ để chỉ hướng đi tự nhiên của tâm người hành đạo. Cũng như mọi con sông, dù bắt nguồn từ đâu, cuối cùng đều chảy về biển, khi hành giả tu tập đúng theo Thánh Đạo Tám Chi Phần —với nền tảng viễn ly, ly tham, hướng đến tịch tịnh, tâm ấy tự nhiên xuôi về Niết-bàn.

Những dòng chảy như sông Yamunā, sông Aciravatī, sông Sarabhu, sông Mahī đều là chi lưu đều nằm trong châu thổ sông Hằng về mặt địa lý.

Trong hai phân đoạn:

• “Dựa trên viễn ly” (viveka-nissita) diễn tả pháp hành thiền chỉ samatha — buông dần các triền cái, an trú trong ly dục.
• “Đoạn tận ái dục” (rāgakkhaya-pariyosāna) diễn tả pháp hành thiền quán vipassana — hướng đến đoạn trừ tận gốc tham, sân, si.

Trong mỗi bài kinh cả hai phân đoạn, được thay đổi với một pháp:

• Thiện hữu tri thức (kalyāṇamittatā)
• Thành tựu giới (sīlasampadā)
• Thành tựu sự tha thiết (chandasampadā)
• Thành tựu tự thân (attasampadā)
• Thành tựu chánh kiến (diṭṭhisampadā)
• Thành tựu tinh tấn (vīriyasampadā)
• Thành tựu như lý tác ý (yonisomanasikārasampadā)

Thuật ng̣ữ Amata – bất tử - là tên khác của Niết-bàn, nghĩa đen là “không chết,” hay “thoát khỏi sinh tử.”

Ở đây, Đức Phật nhấn mạnh rằng toàn bộ Thánh Đạo Tám Chi Phần (Ariya Aṭṭhaṅgika Magga) — từ chánh kiến đến chánh định — đều phải được xây dựng trên nền tảng của Bất Tử, tức là tâm hướng đến Niết-bàn ngay từ khởi đầu, chứ không vì mục đích thế gian.

Sớ Giải

63–138. Ekadhammapeyyālopi gaṅgāpeyyālopi pāṭiyekkaṃ puggalajjhāsayavaseneva tathā tathā vutte bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena kathito.

“Từ kinh số 63 đến 138, cả phần ‘Một Pháp Trùng Thuyết’ ’ (ekadhammapeyyāla) và ‘Sông Hằng Trùng Thuyết’ (gaṅgāpeyyāla), đều được thuyết riêng biệt (pāṭiyekkaṃ) theo khuynh hướng tâm lý của từng cá nhân (puggalajjhāsaya), được trình bày tùy theo khuynh hướng của người có khả năng hiểu biết (bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena kathito).”

 Bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu

Hằng Hà Lược Thuyết

Tất cả đều nhân duyên ở Sàvatthi...

I. Liên Hệ Ðến Viễn Ly

91.I. Phương Ðông (1) (S.v,38)

1) ...

2) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, sông Hằng thiên về hướng Ðông, hướng về hướng Ðông, xuôi về hướng Ðông. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo làm cho sung mãn Thánh đạo Tám Chi Phần, thiên về Niết-bàn, hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn. Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám Chi Phần, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám Chi Phần, thiên về Niết-bàn, hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn?

3) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ... tu tập chánh định liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám Chi Phần, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám Chi Phần, thiên về Niết-bàn, hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn.

92-96.II-VI. Hướng Ðông (2-6) (S.v,38-39)

(Như kinh 91, chỉ khác tên các con sông Yamunà, Aciiravatii, Sarabuu, Mahii, các sông lớn như các sông Hằng, Yamunà, Aciiravattii, Sarabhuu, Mahii...)

97-102.VII-XII. Biển (1-6) (S.v,39-40)

(Như các kinh 91-96, chỉ khác, ở đây là hướng về biển, không phải hướng về hướng Ðông).

II. Nhiếp Phục Tham

103-108.I-VI. Hướng Ðông (1-6) (S.v,40)

109-114.VII-XII. Biển (1-6) (S.v,40)

1-2) ...

3) -- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến với cứu cánh là nhiếp phục tham, với cứu cánh là nhiếp phục sân, với cứu cánh là nhiếp phục si... (như trên với những thay đổi cần thiết) ...

III. Nhập Vào Bất Tử (Amatogadha)

115-120.I-VI. Hướng Ðông (1-6) (S.v,41)

121-126.VII-XII. Biển (1-6) (S.v,41)

1-2) ...

3)-- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến, nhập vào bất tử, hướng về bất tử, cứu cánh là bất tử.

ooOoo