Carañce nādhigaccheyya
seyyaṃ sadisamattano,
Ekacariyaṃ daḷhaṃ kayirā,
natthi bāle sahāyatā.

Nếu không người đồng hành,
Bằng mình hay hơn mình,
Thà hành trình đơn độc,
Tiểu nhân chẳng nghĩa tình.

Pháp cú (Dhammapada 61):
Câu chuyện thời Phật

Ngày ấy, Ngài Đại Trưởng lão  Ca-diếp an cư tại hang Pipphali, trong vùng núi gần thành Vương Xá. Ngài sống với hạnh đầu đà, chỉ có hai sa di theo hầu. Một người siêng năng, trung thực, người kia lười biếng, hay ganh ghét, lại muốn lập công bằng miệng.

Mỗi khi sa di siêng năng quét dọn hay đun nước tắm cho Thầy xong, sa di lười liền chạy đi báo:

“Bạch Thầy, con đã chuẩn bị xong nước tắm rồi ạ!”

Cứ thế, ngày này qua ngày khác, sa di lười hưởng công người mà tưởng là công mình.

Vị sa di chân thật thấy thế bèn nghĩ cách cho vị kia một bài học. Một buổi trưa, sau khi ăn xong, khi sa di lười đang ngủ say, sa di chăm chỉ đun nước cho Thầy như thường lệ, nhưng chỉ đổ nước nóng vào vại sau nhà, để lại trong nồi một chút nước cạn sôi sùng sục.

Khi thức dậy, sa di lười nhìn thấy nồi đang bốc khói, liền hí hửng chạy đi:

“Bạch Thầy, nước tắm con đã chuẩn bị xong rồi!”

Trưởng lão bước vào phòng tắm — trống trơn! Ngài nhìn quanh, chẳng thấy nước đâu, chỉ thấy vị đệ tử bối rối cầm vá chạy đi, quậy trong nồi thì thấy đáy đã khô rang. Xấu hổ và tức giận, sa di lười la lên: “Đồ bạn xấu tính, chơi khăm ta à!”

Nhưng Thầy chỉ lặng lẽ nói: “Này con, một người tu không được nói ‘ta làm’ khi không chính mình làm. Hành động như thế là dối trá, không hợp với người tu.”

Nghe vậy, đệ tử ấy ôm lòng oán hận: “Chỉ vì chút nước mà Thầy mắng ta thế ư? Ta sẽ không hầu hạ nữa!”

Hôm sau, sa di lười không đi khất thực cùng Thầy, mà đi đến nhà thí chủ quen của Trưởng lão.
Hắn nói dối: “Thầy con bệnh, hôm nay không đi bát được, xin quý vị cúng dường thức ăn để con mang về.”

Người cư sĩ thành tâm dâng cúng. Nhưng trên đường về, sa di ăn sạch một mình.

Ngày hôm sau, khi Trưởng lão đến nhà ấy, cư sĩ vui mừng:

“Thưa ngài, hôm qua con có gửi thức ăn cho ngài qua vị sa-di…”

Trưởng lão hiểu ngay, chỉ lặng thinh. Về tinh xá, Ngài gọi đệ tử đến, nhẹ nhàng bảo:

“Hành động hôm qua của con không hợp đạo. Người xuất gia không được dùng lời gian dối để xin vật cúng dường.”

Nhưng người đệ tử ấy lại càng oán hận hơn, nghĩ: “Vì vài giọt nước, vì một nắm cơm, mà thầy mắng ta. Thầy thiên vị huynh kia, còn ban cho y phục. Thầy thật bất công!”

Một hôm, chờ khi Trưởng lão đi khất thực, hắn lẩm bẩm:

“Ta sẽ cho thầy biết tay!”

Rồi lấy gậy đập  vật dụng, châm lửa đốt luôn căn cốc lá của Trưởng lão. Khi lửa cháy bừng bừng, rồi cười lớn và bỏ trốn vào rừng. Không lâu sau, nghiệp ác trổ quả, vị đó đau đớn, thân tàn, mạng chung, đọa vào địa ngục A-tỳ – bị thiêu đốt không ngừng nghỉ.

Câu chuyện tiền kiếp

Sau nầy câu chuyện được trình lên Đức Phật, Bậc Đạo Sư dạy:

“Không chỉ trong đời này, người ấy mới phá nhà của bậc hiền. Trong quá khứ xa xưa, cũng từng như thế.”

Ngày xưa, ở núi Tuyết Hy-mã-lạp-sơn, có một con chim Singila khéo léo làm tổ kín đáo, khô ráo. Một ngày mưa gió, một con khỉ lang thang tìm chỗ trú, ướt sũng và run cầm cập. Chim thấy vậy để khỉ tạm trú phía dưới chỗ khô ráo.  Sau nầy, vì nộ khí nhất thời con khỉ đã leo lên phá nát tổ chim. Chim Singila kịp thời bay thoát lên trời, nhìn lại, ngao ngán “Đối với kẻ ngu, lòng thương chỉ khiến họ thêm oán.”

Kể xong, Đức Thế Tôn kết luận:

“Con khỉ phá tổ ngày ấy chính là sa-di đốt cốc ngày nay. Còn chim Singila hiền trí ấy – chính là Đại Ca-diếp.”

Và Ngài đọc bài kệ Pháp cú (Dhammapada 61):

Nếu tìm không gặp bạn,
Hơn mình hay ngang mình,
Thà quyết sống một mình,
Chớ thân cận kẻ ngu.