MÔN HỌC KINH TƯƠNG ƯNG – SAṂYUTTANIKĀYA
Tập V–Chương 45, Tương Ưng Đạo. Phẩm Tầm Cầu. SN 45.162
Bài 536. NHÂN NGÃ BỈ THỬ- Kinh Mạn Chấp (Vidhāsuttaṃ) .
... .
So đo giữa cá nhân với cá nhân là một ảo tưởng. Chấp thủ vào đó dù cho rằng mình ưu thắng, đồng đẳng, hay hạ liệt đều là mạn chấp. Giống một người có bàn tay năm ngón mà có sự phân biệt ngón nào tốt hơn, bằng nhau, hay thua kém là thái độ vô nghĩa, nông nổi. Mạn chấp vốn là sợ dây trói buộc tế nhị chỉ có bậc giải thoát viên giác tứ quả mới đoạn tận. Mới hay sự chấp thủ "Nhân ngã bỉ thử" không đơn giản để diệt trừ.Kinh Văn

162. “tisso imā, bhikkhave, vidhā. katamā tisso? ‘seyyohamasmī’ti vidhā, ‘sadisohamasmī’ti vidhā, ‘hīnohamasmī’ti vidhā — imā kho, bhikkhave, tisso vidhā. imāsaṃ kho, bhikkhave, tissannaṃ vidhānaṃ abhiññāya pariññāya parikkhayāya pahānāya ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvetabbo. katamo ariyo aṭṭhaṅgiko maggo? idha, bhikkhave, bhikkhu sammādiṭṭhiṃ bhāveti ... pe ... sammāsamādhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ ... pe ... imāsaṃ kho, bhikkhave tissannaṃ vidhānaṃ abhiññāya pariññāya parikkhayāya pahānāya ayaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvetabbo”ti. (yathā esanā, evaṃ vitthāretabbaṃ). dutiyaṃ.

Nhân duyên tại Sāvatthī.

“Này các Tỳ khưu, có ba mạn chấp này. Thế nào là ba? Mạn  chấp cho rằng: ‘Ta là hơn người’; mạn chấp cho rằng: ‘Ta là bằng người’; mạn chấp cho rằng: ‘Ta là kém người’ Này các Tỳ khưu, đó là ba  mạn chấp.

Bát Thánh Đạo cần được tu tập để có tri kiến trực tiếp về ba mạn chấp này,
để hoàn toàn hiểu rõ chúng, để đoạn tận chúng, để từ bỏ chúng.

“Và thế nào là Bát Thánh Đạo?  Ở đây, này các Tỳ khưu, một vị Tỳ khưu tu tập chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

Này các Tỳ khưu, đây gọi là Bát Thánh Đạo, được tu tập với nền tảng là viễn ly, ly tham, tịch tịnh, và chín muồi trong giải thoát. Chính Bát Thánh Đạo này cần được tu tập để có tri kiến trực tiếp về ba sự mạn chấp, để hiểu rõ chúng, để đoạn trừ và từ bỏ chúng hoàn toàn.”

Chú Thích

Ba ý niệm “ta hơn, ta bằng, ta kém” là các phần hoặc sự thể hiện khác nhau của chấp thủ "Nhân ngã bỉ thử". Ở đây, Sớ giải cho thấy rằng dù ngôn từ thay đổi ("ta hơn người" hay "người không bằng ta"), thì cả hai đều là biểu hiện của ngã mạn dưới nhiều hình thức khác nhau – đôi khi là thô thiển, đôi khi là vi tế. vì nó đè nén, kìm hãm người bị dính mắc vào nó, nên gọi là nīghā, tức là khổ đau, áp lực nội tâm.

Nên lưu ý trong tiếng Việt chữ “kiêu mạn hay ngã mạn” thường được hiểu là thái độ tự thị cho là mình hơn người. Trong Phật học, mạn chấp bao gồm cả ba sự so đo ưu thắng, đồng đẳng, và hạ liệt giữa bản thân và người khác.

Sớ Giải

162-171. vidhāti mānakoṭṭhāsā mānaṭhapanā vā. seyyohamasmīti vidhāti ahamasmi seyyoti evaṃ mānakoṭṭhāso mānaṭhapanā vā. nīghāti dukkhā. vacanattho panettha yassa uppajjanti, taṃ purisaṃ nīhanantīti nīghā. sesamettha uttānamevāti.

1. vidhāti mānakoṭṭhāsā mānaṭhapanā vā.

"Các hình thức phân biệt hay định đặt (vidhāti) ngã mạn chấp (māna) – được gọi là các phần của ngã mạn (mānakoṭṭhāsā), hoặc là sự biểu hiện mạn (mānaṭhapanā)."

2. seyyohamasmīti vidhāti, ahamasmi seyyoti – evaṃ mānakoṭṭhāso mānaṭhapanā vā.

"'Ta hơn người' – đó là một dạng định đặt phân biệt. ‘Ta là người hơn’ – đó cũng là một thành phần của ngã mạn hoặc là hình thức biểu hiện ngã mạn."

3. nīghāti dukkhā.

"Nīghā có nghĩa là đau khổ."

4. vacanattho panettha: yassa uppajjanti, taṃ purisaṃ nīhanantīti nīghā.

"Về mặt ý nghĩa từ ngữ (vacanattho), thì: Đối với người nào mà những loại ngã mạn này khởi lên, chúng làm suy giảm (nīhananti) người ấy — do đó gọi là nīghā."

5. sesamettha uttānameva.

"Phần còn lại ở đây thì đã rõ ràng, hiển nhiên rồi."

(Những bài kinh từ số 163 đến 171 không có thêm chú thích vì dễ híểu)

 Bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu

VII. Phẩm Tầm Cầu (Esanavaggo)

162.II. Kiêu Mạn (Vidhà) (I-IV) (S.v,56)

1) ... Sàvatthi...

2-33) -- Này các Tỷ-kheo, có ba kiêu mạn. Thế nào là ba? Kiêu mạn: "Tôi hơn"; kiêu mạn: "Tôi bằng"; kiêu mạn: "Tôi thua". Này các Tỷ-kheo, đó là ba kiêu mạn này. Chính vì mục đích thắng tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận ba kiêu mạn này mà Thánh đạo Tám ngành được tu tập. Thế nào là Thánh đạo Tám ngành được tu tập?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến... tu tập chánh định liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Chính vì mục đích thắng tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận ba kiêu mạn này mà Thánh đạo Tám ngành này cần phải tu tập.

ooOoo