Tâm nương vật bất định chỉ là tâm nương ý vật; Những tâm nầy khi hiện khởi trong cõi ngũ uẩn thì nương ý vật, nếu hiện khởi trong cõi tứ uẩn (cõi vô sắc) thì không nương ý vật chỉ nương theo ý môn mà sanh.

·    Tâm không nương vật

Có 4 tâm không nương vật, đó là 4 tâm quả vô sắc.

Bốn tâm quả vô sắc chắc chắn không nương vật vì chỉ hiện khởi trong cõi vô sắc, và 4 tâm nầy cũng chắc chắn không nương môn vì là tâm hữu phần.

[Chấm dứt phần TOÁT YẾU CÁC KHÍA CẠNH TÂM SANH]

Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu

KHÔNG VUI NHƯNG NÊN HỌC

LẠI MỘT THUẬT NGỮ PHIỀN PHỨC

Đề tài về sáu vật (vatthu) thoạt nghe rất giản dị nhưng kỳ thật có nhiều rối rắm.

Vatthu là một danh từ có nhiều nghĩa trong Phạm ngữ Pāli. Để hiểu rõ ý nghĩa nầy cần xem xét ngữ cảnh cũng như Sớ gỉải. Vatthu có nghĩa là nền tảng, cơ sở; vật thể, đối tượng; thực chất, thực thể; câu chuyện, giai thoạị; và còn nhiều ý nghĩa khác nữa. Sáu vật trong Thắng Pháp có thể hiểu là sáu cơ sở cho tâm thức nương gá như mắt là chỗ nương của nhãn thức.. Ý nghĩa nầy rất dễ hiểu đối với nhãn vật, nhĩ vật, tỷ vật, thiệt vật, thân vật nhưng đối với ý vật thì lại là điều rắc rối.

Ý vật chỉ cho cái không ai biết là gì. Trong chánh tạng không chỉ đích xác cái gì thuộc châu thân là nơi nương của ý. Một số ý kiến sau nầy cho là chính là trái tim, hay chi tiết hơn là máu trong tim (…). Cũng có ý kiến ảnh hưởng quan niệm phổ thông ngày nay là não bộ (óc). Mặc dù trong hầu hết các trường hợp khác thì Thắng Pháp nêu đích xác riêng ý vật thì là một ngoại lệ. Ngay cả khi định nghĩa vật là chỗ trú của tâm thì cũng không áp dụng hoàn toàn với ý vật.

Có khi có cũng được không có cũng không sao. Đó là câu nói có thể áp dụng đối với ý vật. Trong lúc năm giác quan thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác, xúc giác đòi hỏi có các căn tương đồng như là điều bắt buộc phải có thì các tâm khác không nhất thiết phải có ý vật. Theo Phật học thì có những cảnh giới không có vật chất (vô sắc). Ở đó tâm thức tồn tại mà không nương gá vật thể. Như vậy tâm thức có thể tồn tại không lệ thuộc vật chất.

Người ta nói học không có thầy dạy là học mò; thế nhưng ngay cả có sách hay có thầy thì vẫn học mò vì đề tài là vậy thôi thì đành vậy.