Tập II – Thiên Nhân Duyên. Chương IV. Tương Ưng Vô Thỉ – Phẩm Thứ Nhất (S.ii, 185).

Bài 133. ĐỐNG XƯƠNG MUÔN KIẾP ĐÃ CAO- Kinh Kiếp Người (Puggalasuttaṃ) .

Có hai cách nhìn về sự luân hồi diệu vợi. Một là dòng thời gian vô cùng tận không thể đo đếm bằng con số. Hai là những gì đã kinh qua trong cuộc tử sanh: có thể là nước mắt vì sinh ly tử biệt; có thể là sữa mẹ đã uống khi mới chào đời; hoặc, như trong bài kinh nầy, là xương tàn bỏ lại sau mỗi kiếp nhân sinh. Nước mắt và sữa mẹ sánh với nước đại dương. Con xương tàn nếu gom lại thì chất cao như núi. Những hình ảnh đó gợi nhắc điều gì về bản chất của kiếp phù sinh? Tất cả cuối cùng đều đi theo định luật vô thường. Có đến thì có đi. Có sanh thì có diệt.

Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

‘‘Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro...pe... ekapuggalassa, bhikkhave, kappaṃ sandhāvato saṃsarato siyā evaṃ mahā aṭṭhikaṅkalo aṭṭhipuñjo aṭṭhirāsi yathāyaṃ vepullo pabbato, sace saṃhārako assa, sambhatañca na vinasseyya. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro...pe... alaṃ vimuccitu’’nti.

Một thuở Đức Thế Tôn ngự ở núi Gijjhakūta (Linh Thứu), tại Rājagaha (Vương Xá).

Tại đấy Đức Thế Tôn gọi các tỳ khưu: “Này chư Tỳ khưu”. Chư tỳ khưu trả lời: “Dạ, bạch Đức Thế Tôn”. Rồi Đức Thế Tôn dạy như sau:

-- Này chư Tỳ khưu, cuộc trầm luân là vô thủy. Không thể nêu rõ khởi điểm đối với luân hồi sanh tử đối với chúng sanh bị vô minh bao phủ, ái dục buộc ràng.

Nếu xương một người trong vòng luân hồi dài do vô minh bao phủ, ái dục buộc ràng không hư hoại được gom lại thành một khối xương, một đống xương, một núi xương chất cao như núi Vepulla.  Tại sao? Vì cuộc trầm luân là vô thủy. Không thể nêu rõ khởi điểm đối với luân hồi sanh tử đối với chúng sanh bị vô minh bao phủ, ái dục buộc ràng.

Này chư Tỳ khưu, diệu vợi là luân hồi. Các Thầy đã chịu không biết bao nhiêu là khổ đau, hiểm nạn, rồi những mộ phần mỗi lúc nhiều thêm. Đã quá đủ để nhàm chán, quá đủ để buông bỏ, quá đủ để giải thoát khỏi pháp hữu vi.

Đức Thế Tôn dạy như vậy. Đấng Thiện Thệ, bậc Ðạo Sư, huấn thị xong lại nói thêm:

Chỉ riêng một đại kiếp
Gom hết xương một người
Chất cao như hòn núi
Bậc Đại Sĩ nói vậy.

Đống xương thật to lớn
Được sánh Vepulla
Phía bắc Linh Thứu Sơn
Trong rặng Magadha

Ai thấy với chánh trí
(Bốn) sự thật vi diệu
Khổ và nhân sanh khổ,
Sự tận diệt khổ đau

Và con đường diệt khổ
Thánh đạo tám chi phần
Người ấy nếu luân hồi
Tối đa là bảy kiếp
Sẽ đoạn mọi thằng thúc
Diệt tận được khổ đau.

Chú Thích

Tên kinh puggala có nghĩa là người. Ở đây dịch thoát là “kiếp người” dựa trên ý kinh nói về thân nhân loại khi chết đi còn lại là mớ xương khô. Nếu gom lại trong thời gian một đại kiếp có thể chất cao như núi.

Núi Vepulla nằm trong rặng Magadha bao bọc quanh Vương Xá như một pháo đài thiên nhiên. Ngọn núi nằm ở phía bắc đồi Linh Thứu. Vepulla được nhắc nhiều trong kinh điển. Đức Phật đã từng nói về ngọn núi nầy trãi qua nhiều thời kỳ của chư Phật Phật quá khứ với chiều kích và tên gọi khác nhau. Có những thời kỳ Vepulla là nơi ẩn cư của chư Phật Độc Giác.

Xương người còn được xem là thiền án để tu tập, đặc biệt là pháp tu tứ niệm xứ. Trong cái nhìn bình thường thì mớ xương tàn là một chung cuộc tẻ nhạt của kiếp nhân sinh. Con người đã sanh ra với bao phấn đấu nhục vinh để rồi cuối cùng còn lại “mớ xương trắng bồ câu”. Không phải một kiếp mà vô lượng kiếp. Không phải một mớ xương mà nếu gom lại được tất cả thì chất cao như núi. Đó là điều đáng suy gẫm cho bất cứ ai ngụp lặn trong buồn vui thương ghét giữa dòng đời.

Khi phần cuối của kệ ngôn Đức Phật dạy người thành tụu được tuệ giác nếu còn luân hồi thì tối đa bảy kiếp cần được hiểu chính xác là chứng thánh trí tu đà huờn nếu còn sanh lại kiếp người (với xương trắng bỏ lại sau khi chết) thì cũng không quá bảy lần. Bậc nhập lưu chắc chắn sẽ đoạn tận phiền não, giải thoát mọi khổ đau sau nầy.

Tỳ kheo Giác Đẳng soạn dịch.