BÀI HỌC HẰNG NGÀY
Thứ Hai, ngày 15 tháng 09, 2025
Bài 501. CÓ NHỮNG ĐIỀU KHÔNG DỄ LÃNH HỘI - Kinh Pāṭaliya (Pāṭaliyasuttaṃ) .
... .
Hiểu biết về nghiệp báo nhân quả không phải là việc đơn gián.
Sống với ý thức nghiệp báo càng tế nhị khúc chiết hơn. Những
quan niệm võ đoán hời hợt thường dẫn đến chấp thủ phiến diện.
Người thật sự hiểu về nghiệp và ứng dụng thực tiễn sẽ chuyển hoá
tâm thức, và từ đó, thay đổi cuộc sống. Vẫn là câu nói muôn
thuở: Những gì biết được về cuộc sống giống nhưng phần nổi của
tảng băng.
Kinh Văn
365. ekaṃ samayaṃ bhagavā koliyesu viharati uttaraṃ nāma
{uttarakaṃ nāma (sī.)} koliyānaṃ nigamo. atha kho pāṭaliyo
gāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ
abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. ekamantaṃ nisinno kho pāṭaliyo
gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca — “sutaṃ metaṃ, bhante — ‘samaṇo
gotamo māyaṃ jānātī’ti. ye te, bhante, evamāhaṃsu — ‘samaṇo
gotamo māyaṃ jānātī’ti, kacci te, bhante, bhagavato vuttavādino,
na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ
byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ
āgacchati? anabbhācikkhitukāmā hi mayaṃ, bhante, bhagavantan”ti.
“ye te, gāmaṇi, evamāhaṃsu — ‘samaṇo gotamo māyaṃ jānātī’ti,
vuttavādino ceva me, te na ca maṃ abhūtena abbhācikkhanti,
dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko
vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatīti, saccaṃyeva kira, bho,
mayaṃ tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ na saddahāma — ‘samaṇo gotamo
māyaṃ jānātīti, samaṇo khalu bho gotamo māyāvī’ti. yo nu kho,
gāmaṇi, evaṃ vadeti — ‘ahaṃ māyaṃ jānāmī’ti, so evaṃ vadeti —
‘ahaṃ māyāvī’ti. tatheva taṃ bhagavā hoti, tatheva taṃ sugata
hotī”ti. tena hi, gāmaṇi, taññevettha paṭipucchissāmi; yathā te
khameyya, tathā taṃ byākareyyāsi —
“taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, jānāsi tvaṃ koliyānaṃ lambacūḷake
bhaṭe”ti? “jānāmahaṃ, bhante, koliyānaṃ lambacūḷake bhaṭe”ti.
“taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, kimatthiyā koliyānaṃ lambacūḷakā
bhaṭā”ti? “ye ca, bhante, koliyānaṃ corā te ca paṭisedhetuṃ,
yāni ca koliyānaṃ dūteyyāni tāni ca vahātuṃ {tāni ca pahātuṃ
(syā. kaṃ.), tāni ca yātuṃ (katthaci), tāni cāvahātuṃ (?)},
etadatthiyā, bhante, koliyānaṃ lambacūḷakā bhaṭā”ti. “taṃ kiṃ
maññasi, gāmaṇi, jānāsi tvaṃ koliyānaṃ lambacūḷake bhaṭe
sīlavante vā te dussīle vā”ti? “jānāmahaṃ, bhante, koliyānaṃ
lambacūḷake bhaṭe dussīle pāpadhamme; ye ca loke dussīlā
pāpadhammā koliyānaṃ lambacūḷakā bhaṭā tesaṃ aññatarā”ti. “yo nu
kho, gāmaṇi, evaṃ vadeyya — ‘pāṭaliyo gāmaṇi jānāti koliyānaṃ
lambacūḷake bhaṭe dussīle pāpadhamme, pāṭaliyopi gāmaṇi dussīlo
pāpadhammo’ti, sammā nu kho so vadamāno vadeyyā”ti? “no hetaṃ,
bhante! aññe, bhante, koliyānaṃ lambacūḷakā bhaṭā, aññohamasmi.
aññathādhammā koliyānaṃ lambacūḷakā bhaṭā,
aññathādhammohamasmī”ti. “tvañhi nāma, gāmaṇi, lacchasi —
‘pāṭaliyo gāmaṇi jānāti koliyānaṃ lambacūḷake bhaṭe dussīle
pāpadhamme, na ca pāṭaliyo gāmaṇi dussīlo pāpadhammo’ti, kasmā
tathāgato na lacchati — ‘tathāgato māyaṃ jānāti, na ca tathāgato
māyāvī’ti? māyaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, māyāya ca vipākaṃ,
yathāpaṭipanno ca māyāvī kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ
duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi”.
“pāṇātipātaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, pāṇātipātassa ca vipākaṃ,
yathāpaṭipanno ca pāṇātipātī kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ
duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi.
adinnādānaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, adinnādānassa ca vipākaṃ,
yathāpaṭipanno ca adinnādāyī kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ
duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi.
kāmesumicchācāraṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, kāmesumicchācārassa
ca vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca kāmesumicchācārī kāyassa bhedā
paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca
pajānāmi. musāvādaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, musāvādassa ca
vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca musāvādī kāyassa bhedā paraṃ maraṇā
apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi.
pisuṇavācaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, pisuṇavācāya ca vipākaṃ,
yathāpaṭipanno ca pisuṇavāco kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ
duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi.
pharusavācaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, pharusavācāya ca vipākaṃ,
yathāpaṭipanno ca pharusavāco kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ
duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi.
samphappalāpaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, samphappalāpassa ca
vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca samphappalāpī kāyassa bhedā paraṃ
maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca
pajānāmi. abhijjhaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, abhijjhāya ca
vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca abhijjhālu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā
apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi.
byāpādapadosaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, byāpādapadosassa ca
vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca byāpannacitto kāyassa bhedā paraṃ
maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca
pajānāmi. micchādiṭṭhiṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, micchādiṭṭhiyā
ca vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca micchādiṭṭhiko kāyassa bhedā paraṃ
maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca
pajānāmi.
“santi hi, gāmaṇi, eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino —
‘yo koci pāṇamatipāteti, sabbo so diṭṭheva dhamme dukkhaṃ
domanassaṃ paṭisaṃvedayati. yo koci adinnaṃ ādiyati, sabbo so
diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedayati. yo koci
kāmesu micchā carati, sabbo so diṭṭheva dhamme dukkhaṃ
domanassaṃ paṭisaṃvedayati. yo koci musā bhaṇati, sabbo so
diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedayatī’”ti.
“dissati kho pana, gāmaṇi, idhekacco mālī kuṇḍalī sunhāto
{sunahāto (sī. syā. kaṃ. pī.)} suvilitto kappitakesamassu
itthikāmehi rājā maññe paricārento. tamenaṃ evamāhaṃsu — ‘ambho!
ayaṃ puriso kiṃ akāsi mālī kuṇḍalī sunhāto suvilitto
kappitakesamassu itthikāmehi rājā maññe paricāretī’ti? tamenaṃ
evamāhaṃsu — ‘ambho! ayaṃ puriso rañño paccatthikaṃ pasayha
jīvitā voropesi. tassa rājā attamano abhihāramadāsi. tenāyaṃ
puriso mālī kuṇḍalī sunhāto suvilitto kappitakesamassu,
itthikāmehi rājā maññe paricāretī’”ti.
“dissati kho, gāmaṇi, idhekacco daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ
gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena
paṇavena rathiyāya rathiyaṃ {rathikāya rathikaṃ (sī.)}
siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā, dakkhiṇena dvārena
nikkhāmetvā, dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chijjamāno. tamenaṃ
evamāhaṃsu — ‘ambho! ayaṃ puriso kiṃ akāsi, daḷhāya rajjuyā
pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā
kharassarena paṇavena rathiyāya rathiyaṃ siṅghāṭakena
siṅghāṭakaṃ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā dakkhiṇato
nagarassa sīsaṃ chindatī’ti {chijjatīti (katthaci)} ? tamenaṃ
evamāhaṃsu — ‘ambho! ayaṃ puriso rājaverī itthiṃ vā purisaṃ vā
jīvitā voropesi, tena naṃ rājāno gahetvā evarūpaṃ kammakāraṇaṃ
kārentī’”ti.
“taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, api nu te evarūpaṃ diṭṭhaṃ vā sutaṃ
vā”ti?
“diṭṭhañca no, bhante, sutañca suyyissati cā”ti. “tatra, gāmaṇi,
ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino — ‘yo koci
pāṇamatipāteti, sabbo so diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ
paṭisaṃvedayatī’ti, saccaṃ vā te āhaṃsu musā vā”ti? “musā,
bhante”. “ye pana te tucchaṃ musā vilapanti, sīlavanto vā te
dussīlā vā”ti? “dussīlā, bhante”. “ye pana te dussīlā pāpadhammā
micchāpaṭipannā vā te sammāpaṭipannā vā”ti? “micchāpaṭipannā,
bhante”. “ye pana te micchāpaṭipannā micchādiṭṭhikā vā te
sammādiṭṭhikā vā”ti? “micchādiṭṭhikā, bhante”. “ye pana te
micchādiṭṭhikā kallaṃ nu tesu pasīditun”ti? “no hetaṃ, bhante”.
“dissati kho pana, gāmaṇi, idhekacco mālī kuṇḍalī ... pe ...
itthikāmehi rājā maññe paricārento. tamenaṃ evamāhaṃsu — ‘ambho!
ayaṃ puriso kiṃ akāsi mālī kuṇḍalī ... pe ... itthikāmehi rājā
maññe paricāretī’ti? tamenaṃ evamāhaṃsu — ‘ambho! ayaṃ puriso
rañño paccatthikassa pasayha ratanaṃ ahāsi {pasayha adinnaṃ
ratanaṃ ādiyi (ka.)}
. tassa rājā attamano abhihāramadāsi. tenāyaṃ puriso mālī
kuṇḍalī ... pe ... itthikāmehi rājā maññe paricāretī’”ti.
“dissati kho, gāmaṇi, idhekacco daḷhāya rajjuyā ... pe ...
dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chijjamāno tamenaṃ evamāhaṃsu —
‘ambho! ayaṃ puriso kiṃ akāsi daḷhāya rajjuyā ... pe ...
dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chindatī’ti? tamenaṃ evamāhaṃsu —
‘ambho! ayaṃ puriso gāmā vā araññā vā adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ
ādiyi. tena naṃ rājāno gahetvā evarūpaṃ kammakāraṇaṃ kārentī’ti.
taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, api nu te evarūpaṃ diṭṭhaṃ vā sutaṃ
vā”ti?
“diṭṭhañca no, bhante, sutañca suyyissati cā”ti. “tatra, gāmaṇi,
ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino — ‘yo koci adinnaṃ
ādiyati, sabbo so diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ
paṭisaṃvedayatī’ti, saccaṃ vā te āhaṃsu musā vāti ... pe ...
kallaṃ nu tesu pasīditun”ti? “no hetaṃ, bhante”.
“dissati kho pana, gāmaṇi, idhekacco mālī kuṇḍalī ... pe ...
itthikāmehi rājā maññe paricārento. tamenaṃ evamāhaṃsu — ‘ambho!
ayaṃ puriso kiṃ akāsi mālī kuṇḍalī ... pe ... itthikāmehi rājā
maññe paricāretī’ti? tamenaṃ evamāhaṃsu — ‘ambho! ayaṃ puriso
rañño paccatthikassa dāresu cārittaṃ āpajji. tassa rājā attamano
abhihāramadāsi. tenāyaṃ puriso mālī kuṇḍalī ... pe ...
itthikāmehi rājā maññe paricāretī’”ti.
“dissati kho, gāmaṇi, idhekacco daḷhāya rajjuyā ... pe ...
dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chijjamāno. tamenaṃ evamāhaṃsu —
‘ambho! ayaṃ puriso kiṃ akāsi daḷhāya rajjuyā ... pe ...
dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chindatī’ti? tamenaṃ evamāhaṃsu —
‘ambho! ayaṃ puriso kulitthīsu kulakumārīsu cārittaṃ āpajji,
tena naṃ rājāno gahetvā evarūpaṃ kammakāraṇaṃ kārentī’ti. taṃ
kiṃ maññasi, gāmaṇi, api nu te evarūpaṃ diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā”ti?
“diṭṭhañca no, bhante, sutañca suyyissati cā”ti. “tatra, gāmaṇi,
ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino — ‘yo koci kāmesu
micchā carati, sabbo so diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ
paṭisaṃvedayatī’ti, saccaṃ vā te āhaṃsu musā vāti ... pe ...
kallaṃ nu tesu pasīditun”ti? “no hetaṃ, bhante”.
“dissati kho pana, gāmaṇi, idhekacco mālī kuṇḍalī sunhāto
suvilitto kappitakesamassu itthikāmehi rājā maññe paricārento.
tamenaṃ evamāhaṃsu — ‘ambho! ayaṃ puriso kiṃ akāsi mālī kuṇḍalī
sunhāto suvilitto kappitakesamassu itthikāmehi rājā maññe
paricāretī’ti? tamenaṃ evamāhaṃsu — ‘ambho! ayaṃ puriso rājānaṃ
musāvādena hāsesi. tassa rājā attamano abhihāramadāsi. tenāyaṃ
puriso mālī kuṇḍalī sunhāto suvilitto kappitakesamassu
itthikāmehi rājā maññe paricāretī’”ti.
“dissati kho, gāmaṇi, idhekacco daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ
gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena
paṇavena rathiyāya rathiyaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā
dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ
chijjamāno. tamenaṃ evamāhaṃsu — ‘ambho! ayaṃ puriso kiṃ akāsi
daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ
karitvā kharassarena paṇavena rathiyāya rathiyaṃ siṅghāṭakena
siṅghāṭakaṃ parinetvā, dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā,
dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chindatī’ti? tamenaṃ evamāhaṃsu —
‘ambho! ayaṃ puriso gahapatissa vā gahapatiputtassa vā
musāvādena atthaṃ bhañji, tena naṃ rājāno gahetvā evarūpaṃ
kammakāraṇaṃ kārentī’ti. taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, api nu te
evarūpaṃ diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā”ti? “diṭṭhañca no, bhante, sutañca
suyyissati cā”ti. “tatra, gāmaṇi, ye te samaṇabrāhmaṇā
evaṃvādino evaṃdiṭṭhino — ‘yo koci musā bhaṇati, sabbo so
diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedayatī’ti, saccaṃ vā
te āhaṃsu musā vā”ti? “musā, bhante”. “ye pana te tucchaṃ musā
vilapanti sīlavanto vā te dussīlā vā”ti? “dussīlā, bhante”. “ye
pana te dussīlā pāpadhammā micchāpaṭipannā vā te sammāpaṭipannā
vā”ti? “micchāpaṭipannā, bhante”. “ye pana te micchāpaṭipannā
micchādiṭṭhikā vā te sammādiṭṭhikā vā”ti? “micchādiṭṭhikā,
bhante”. “ye pana te micchādiṭṭhikā kallaṃ nu tesu pasīditun”ti?
“no hetaṃ, bhante”.
“acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! atthi me, bhante,
āvasathāgāraṃ. tattha atthi mañcakāni, atthi āsanāni, atthi
udakamaṇiko, atthi telappadīpo. tattha yo samaṇo vā brāhmaṇo vā
vāsaṃ upeti, tenāhaṃ yathāsatti yathābalaṃ saṃvibhajāmi.
bhūtapubbaṃ, bhante, cattāro satthāro nānādiṭṭhikā nānākhantikā
nānārucikā, tasmiṃ āvasathāgāre vāsaṃ upagacchuṃ”.
“eko satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi — ‘natthi dinnaṃ, natthi
yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ
vipāko. natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi
pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā
sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ
abhiññā sacchikatvā pavedentī’”ti.
“eko satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi — ‘atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭhaṃ,
atthi hutaṃ, atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko,
atthi ayaṃ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi
sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā
sammāpaṭipannā, ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā
sacchikatvā pavedentī’”ti.
“eko satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi — ‘karoto kārayato, chindato
chedāpayato, pacato pācāpayato, socayato socāpayato, kilamato
kilamāpayato, phandato phandāpayato, pāṇamatipātayato, adinnaṃ
ādiyato, sandhiṃ chindato, nillopaṃ harato, ekāgārikaṃ karoto,
paripanthe tiṭṭhato, paradāraṃ gacchato, musā bhaṇato, karoto na
karīyati pāpaṃ. khurapariyantena cepi cakkena yo imissā
pathaviyā pāṇe ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kareyya, natthi
tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo. dakkhiṇaṃ cepi gaṅgāya
tīraṃ gaccheyya hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto
pācāpento, natthi tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo.
uttaraṃ cepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya dadanto dāpento yajanto
yajāpento, natthi tatonidānaṃ puññaṃ, natthi puññassa āgamo.
dānena damena saṃyamena saccavajjena natthi puññaṃ, natthi
puññassa āgamo’”ti.
“eko satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi — ‘karoto kārayato, chindato
chedāpayato, pacato pācāpayato, socayato socāpayato, kilamato
kilamāpayato, phandato phandāpayato, pāṇamatipātayato, adinnaṃ
ādiyato, sandhiṃ chindato, nillopaṃ harato, ekāgārikaṃ karoto,
paripanthe tiṭṭhato, paradāraṃ gacchato, musā bhaṇato, karoto
karīyati pāpaṃ. khurapariyantena cepi cakkena yo imissā
pathaviyā pāṇe ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kareyya, atthi
tatonidānaṃ pāpaṃ, atthi pāpassa āgamo. dakkhiṇaṃ cepi gaṅgāya
tīraṃ gaccheyya hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto
pācāpento, atthi tatonidānaṃ pāpaṃ, atthi pāpassa āgamo. uttaraṃ
cepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya dadanto dāpento, yajanto yajāpento,
atthi tatonidānaṃ puññaṃ, atthi puññassa āgamo. dānena damena
saṃyamena saccavajjena atthi puññaṃ, atthi puññassa āgamo’”ti.
“tassa mayhaṃ, bhante, ahudeva kaṅkhā, ahu vicikicchā — ‘kosu
nāma imesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ saccaṃ āha, ko musā’”ti?
“alañhi te, gāmaṇi, kaṅkhituṃ, alaṃ vicikicchituṃ. kaṅkhanīye ca
pana te ṭhāne vicikicchā uppannā”ti. “evaṃ pasannohaṃ, bhante,
bhagavati. pahoti me bhagavā tathā dhammaṃ desetuṃ yathāhaṃ imaṃ
kaṅkhādhammaṃ pajaheyyan”ti.
“atthi, gāmaṇi, dhammasamādhi. tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ
paṭilabheyyāsi. evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi. katamo
ca, gāmaṇi, dhammasamādhi? idha, gāmaṇi, ariyasāvako pāṇātipātaṃ
pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānaṃ pahāya adinnādānā
paṭivirato hoti, kāmesumicchācāraṃ pahāya kāmesumicchācārā
paṭivirato hoti, musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti,
pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, pharusaṃ
vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti, samphappalāpaṃ
pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti, abhijjhaṃ pahāya
anabhijjhālu hoti, byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto hoti,
micchādiṭṭhiṃ pahāya sammādiṭṭhiko hoti.
“sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo
asammūḷho sampajāno paṭissato mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ
pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā
catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya
sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. so iti
paṭisañcikkhati — ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi — natthi
dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ
kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko,
natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke
samaṇabrāhmaṇā, sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ
parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti.
‘sace tassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ,
yvāhaṃ {yohaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)} na kiñci {kañci (?)}
byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā? ubhayamettha {ubhayattha me (?)
ma. ni. 2.95 pāḷiyā saṃsandetabbaṃ} kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena
saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ
maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmī’ti {paraṃ maraṇā na
upapajjissāmīti (?)} . tassa pāmojjaṃ jāyati. pamuditassa pīti
jāyati. pītimanassa kāyo passambhati. passaddhakāyo sukhaṃ
vedayati. sukhino cittaṃ samādhiyati. ayaṃ kho, gāmaṇi,
dhammasamādhi. tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, evaṃ
tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi.
“sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo
asammūḷho sampajāno paṭissato mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ
pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā
catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya
sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. so iti
paṭisañcikkhati — ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi — atthi
dinnaṃ, atthi yiṭṭhaṃ, atthi hutaṃ, atthi sukatadukkaṭānaṃ
kammānaṃ phalaṃ vipāko, atthi ayaṃ loko, atthi paro loko, atthi
mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke
samaṇabrāhmaṇā, sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ
parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti. ‘sace
tassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ, yvāhaṃ
na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā? ubhayamettha
kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā
saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ
upapajjissāmī’ti. tassa pāmojjaṃ jāyati. pamuditassa pīti
jāyati. pītimanassa kāyo passambhati. passaddhakāyo sukhaṃ
vedayati. sukhino cittaṃ samādhiyati. ayaṃ kho, gāmaṇi,
dhammasamādhi. tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, evaṃ
tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi.
“sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo
asammūḷho sampajāno paṭissato mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ
pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā
catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya
sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. so iti
paṭisañcikkhati — ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi — karoto
kārayato, chindato chedāpayato, pacato pācāpayato, socayato
socāpayato, kilamato kilamāpayato, phandato phandāpayato,
pāṇamatipātayato, adinnaṃ ādiyato, sandhiṃ chindato, nillopaṃ
harato, ekāgārikaṃ karoto, paripanthe tiṭṭhato, paradāraṃ
gacchato, musā bhaṇato, karoto na karīyati pāpaṃ.
khurapariyantena cepi cakkena yo imissā pathaviyā pāṇe ekaṃ
maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kareyya, natthi tatonidānaṃ pāpaṃ,
natthi pāpassa āgamo. dakkhiṇañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya
hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto pācāpento, natthi
tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo. uttarañcepi gaṅgāya
tīraṃ gaccheyya dadanto dāpento, yajanto yajāpento, natthi
tatonidānaṃ puññaṃ, natthi puññassa āgamo. dānena damena
saṃyamena saccavajjena natthi puññaṃ, natthi puññassa āgamo’ti.
‘sace tassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ,
yvāhaṃ na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā? ubhayamettha
kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā
saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ
upapajjissāmī’ti {paraṃ maraṇā na upapajjissāmīti (?)} . tassa
pāmojjaṃ jāyati. pamuditassa pīti jāyati. pītimanassa kāyo
passambhati. passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. sukhino cittaṃ
samādhiyati. ayaṃ kho, gāmaṇi, dhammasamādhi tatra ce tvaṃ
cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ
pajaheyyāsi.
“sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo
asammūḷho sampajāno paṭissato mettāsahagate cetasā ekaṃ disaṃ
pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā
catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya
sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. so iti
paṭisañcikkhati — ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi — karoto
kārayato, chindato chedāpayato, pacato pācāpayato, socayato
socāpayato, kilamato kilamāpayato, phandato phandāpayato,
pāṇamatipātayato, adinnaṃ ādiyato, sandhiṃ chindato, nillopaṃ
harato, ekāgārikaṃ karoto, paripanthe tiṭṭhato, paradāraṃ
gacchato, musā bhaṇato, karoto karīyati pāpaṃ. khurapariyantena
cepi cakkena yo imissā pathaviyā pāṇe ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ
maṃsapuñjaṃ kareyya, atthi tatonidānaṃ pāpaṃ, atthi pāpassa
āgamo. dakkhiṇañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya hananto ghātento
chindanto chedāpento pacanto pācāpento, atthi tatonidānaṃ pāpaṃ,
atthi pāpassa āgamo. uttarañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya dadanto
dāpento, yajanto yajāpento, atthi tatonidānaṃ puññaṃ, atthi
puññassa āgamo. dānena damena saṃyamena saccavajjena atthi
puññaṃ atthi puññassa āgamoti. sace tassa bhoto satthuno saccaṃ
vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ, yvāhaṃ na kiñci byābādhemi tasaṃ
vā thāvaraṃ vā? ubhayamettha kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena saṃvuto
vācāya saṃvuto manasā saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā
sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmī’ti. tassa pāmojjaṃ jāyati.
pamuditassa pīti jāyati. pītimanassa kāyo passambhati.
passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. sukhino cittaṃ samādhiyati. ayaṃ
kho, gāmaṇi, dhammasamādhi. tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ
paṭilabheyyāsi, evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi.
“sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo
asammūḷho sampajāno paṭissato karuṇāsahagate cetasā ekaṃ disaṃ
pharitvā viharati ... pe ... muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ
pharitvā viharati ... pe ....
“sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo
asammūḷho sampajāno paṭissato upekkhāsahagate cetasā ekaṃ disaṃ
pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā
catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya
sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. so iti
paṭisañcikkhati — ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi — natthi
dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ
kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko natthi paro loko,
natthi mātā natthi pitā natthi sattā opapātikā, natthi loke
samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca
lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti. sace tassa bhoto
satthuno saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ, yvāhaṃ na kiñci
byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā? ubhayamettha kaṭaggāho, yaṃ
camhi kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto, yañca
kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ
upapajjissāmī’ti. tassa pāmojjaṃ jāyati. pamuditassa pīti
jāyati. pītimanassa kāyo passambhati. passaddhakāyo sukhaṃ
vedayati. sukhino cittaṃ samādhiyati. ayaṃ kho, gāmaṇi,
dhammasamādhi. tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, evaṃ
tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi.
“sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo
asammūḷho sampajāno paṭissato upekkhāsahagate cetasā ekaṃ disaṃ
pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā
catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya
sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. so iti
paṭisañcikkhati — ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi — atthi
dinnaṃ, atthi yiṭṭhaṃ, atthi hutaṃ, atthi sukatadukkaṭānaṃ
kammānaṃ phalaṃ vipāko, atthi ayaṃ loko atthi paro loko, atthi
mātā atthi pitā atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā
sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ
abhiññā sacchikatvā pavedentīti. sace tassa bhoto satthuno
saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ, yvāhaṃ na kiñci byābādhemi
tasaṃ vā thāvaraṃ vā? ubhayamettha kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena
saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ
maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmī’ti. tassa pāmojjaṃ
jāyati. pamuditassa pīti jāyati. pītimanassa kāyo passambhati.
passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. sukhino cittaṃ samādhiyati. ayaṃ
kho, gāmaṇi, dhammasamādhi. tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ
paṭilabheyyāsi, evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi.
“sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo
asammūḷho sampajāno paṭissato upekkhāsahagate cetasā ekaṃ disaṃ
pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā
catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya
sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. so iti
paṭisañcikkhati — ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi — karoto
kārayato, chedato chedāpayato, pacato pācāpayato, socayato
socāpayato, kilamato kilamāpayato, phandato phandāpayato,
pāṇamatipātayato, adinnaṃ ādiyato, sandhiṃ chindato, nillopaṃ
harato, ekāgārikaṃ karoto, paripanthe tiṭṭhato, paradāraṃ
gacchato, musā bhaṇato, karoto na karīyati pāpaṃ.
khurapariyantena cepi cakkena yo imissā pathaviyā pāṇe ekaṃ
maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kareyya, natthi tatonidānaṃ pāpaṃ,
natthi pāpassa āgamo. dakkhiṇañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya
hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto pācāpento, natthi
tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo. uttarañcepi gaṅgāya
tīraṃ gaccheyya dadanto dāpento, yajanto yajāpento, natthi
tatonidānaṃ puññaṃ, natthi puññassa āgamo. dānena damena
saṃyamena saccavajjena natthi puññaṃ, natthi puññassa āgamo’ti.
‘sace tassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ,
yvāhaṃ na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā? ubhayamettha
kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā
saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ
upapajjissāmī’ti. tassa pāmojjaṃ jāyati. pamuditassa pīti
jāyati. pītimanassa kāyo passambhati. passaddhakāyo sukhaṃ
vedayati. sukhino cittaṃ samādhiyati. ayaṃ kho, gāmaṇi,
dhammasamādhi. tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, evaṃ
tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi.
“sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo
asammūḷho sampajāno paṭissato upekkhāsahagate cetasā ekaṃ disaṃ
pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā
catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya
sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. so iti
paṭisañcikkhati — ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi — karoto
kārayato, chindato chedāpayato, pacato pācāpayato, socayato
socāpayato, kilamato kilamāpayato, phandato phandāpayato,
pāṇamatipātayato, adinnaṃ ādiyato, sandhiṃ chindato, nillopaṃ
harato, ekāgārikaṃ karoto, paripanthe tiṭṭhato, paradāraṃ
gacchato, musā bhaṇato, karoto karīyati pāpaṃ. khurapariyantena
cepi cakkena yo imissā pathaviyā pāṇe ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ
maṃsapuñjaṃ kareyya, atthi tatonidānaṃ pāpaṃ, atthi pāpassa
āgamo. dakkhiṇañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya hananto ghātento
chindanto chedāpento pacanto pācāpento, atthi tatonidānaṃ pāpaṃ,
atthi pāpassa āgamo. uttarañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya dadanto
dāpento, yajanto yajāpento, atthi tatonidānaṃ puññaṃ, atthi
puññassa āgamo. dānena damena saṃyamena saccavajjena atthi
puññaṃ, atthi puññassa āgamo’ti. ‘sace tassa bhoto satthuno
saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ, yvāhaṃ na kiñci byābādhemi
tasaṃ vā thāvaraṃ vā? ubhayamettha kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena
saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ
maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmī’ti. tassa pāmojjaṃ
jāyati. pamuditassa pīti jāyati. pītimanassa kāyo passambhati.
passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. sukhino cittaṃ samādhiyati. ayaṃ
kho, gāmaṇi, dhammasamādhi. tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ
paṭilabheyyāsi, evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsī”ti.
evaṃ vutte, pāṭaliyo gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca —
“abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante ... pe ... ajjatagge
pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan”ti. terasamaṃ.
1. Một thuở Đức Thế Tôn ngự
tại một ngôi làng của người Koliyā tên là Uttara.
Bấy giờ, thôn trưởng Pāṭaliya đến gần Thế Tôn, đảnh lễ Ngài, rồi
ngồi xuống một bên và bạch rằng:
2. “Bạch Thế Tôn, con có nghe người ta nói rằng: ‘Sa môn Gotama
biết phép thuật.’ Con mong rằng, bạch Thế Tôn, những người nói
rằng ‘Sa môn Gotama biết phép thuật’ là đang lặp lại đúng lời
của Thế Tôn và không xuyên tạc Ngài bằng điều gì sai sự thật;
rằng họ giảng giải đúng theo Chánh pháp và lời họ nói không đưa
đến hậu quả nào đáng bị chỉ trích. Vì, bạch Thế Tôn, chúng con
không muốn xuyên tạc lời của Thế Tôn.”
3. “Này thôn trưởng, những ai nói rằng: ‘Sa môn Gotama biết phép
thuật’ thực sự đã nói đúng lời Ta, không xuyên tạc Ta bằng điều
gì trái sự thật; họ giảng giải đúng theo Chánh pháp, và lời nói
của họ không đưa đến hậu quả nào đáng bị chỉ trích.”
4. “Vậy thì, bạch Thế Tôn, chúng con đã không tin lời khẳng định
đơn giản ấy từ những sa môn và bà-la-môn khác khi họ nói rằng:
‘Sa môn Gotama biết phép thuật.’ Quả thật, bạch Thế Tôn, sa môn
Gotama đúng là một người biết phép thuật!”
5. “Này thôn trưởng, một người tuyên bố rằng: ‘Tôi biết phép
thuật’, có nhất thiết phải khẳng định rằng: ‘Tôi là một phương
sĩ’ không?”
6. “Thưa vâng, bạch Thế Tôn! Quả đúng như vậy!”
7. “Vậy thì, này thôn trưởng, Ta sẽ hỏi ông về chính điều này.
Hãy trả lời tùy theo ông thấy thích hợp.”
I. (i)
8. “Này thôn trưởng, ông có biết những người làm thuê của bộ tộc
Koliyā, đội khăn trùm đầu rủ xuống không?”
9. “Con có biết, bạch Thế Tôn.”
10. “Này thôn trưởng, công việc của họ là gì?”
11. “Bạch Thế Tôn, công việc của họ là bắt trộm cho người Koliyā
và chuyển các thông điệp cho họ.”
12. “Này thôn trưởng, ông có biết rằng những người làm thuê đó
có giới hạnh hay không?”
13. “Bạch Thế Tôn, con biết họ là những người vô đạo đức, có
hạnh kiểm xấu. Họ thuộc loại người xấu trong đời.”
14. “Vậy nếu có người nói rằng: ‘Thôn trưởng Pāṭaliya biết những
người làm thuê của Koliyā, họ là những kẻ vô đạo đức, có hạnh
kiểm xấu. Vậy thì thôn trưởng Pāṭaliya cũng là người vô đạo đức,
có hạnh kiểm xấu’, thì lời nói đó có đúng không?”
15. “Không đúng, bạch Thế Tôn. Con hoàn toàn khác với những
người làm thuê đó. Tánh tình của con hoàn toàn khác họ.”
16. “Nếu người ta có thể nói về ông như vậy: ‘Thôn trưởng
Pāṭaliya biết những người làm thuê của Koliyā là những người vô
đạo đức, nhưng ông ấy không phải là người vô đạo đức’, thì tại
sao người ta không thể nói về Như Lai rằng: ‘Như Lai biết về
phép thuật, nhưng Ngài không phải là pháp sư’? Này thôn trưởng,
Ta hiểu phép thuật, hiểu hậu quả của phép thuật, và Ta biết cách
một người hành nghề pháp thuật, sau khi thân hoại mạng chung,
tái sinh vào cõi khổ, ác thú, địa ngục.”
I. (ii)
17. “Này thôn trưởng, Ta hiểu rõ việc sát sinh và hậu quả của
việc sát sinh; Ta hiểu rõ làm thế nào người sát sinh, khi thân
hoại mạng chung, sẽ tái sinh vào cõi khổ, ác thú, địa ngục.
18. Ta hiểu rõ việc lấy của không cho... tà hạnh trong dục...
nói dối... nói hai lưỡi... nói lời thô ác... [343]... nói lời
phù phiếm... tham dục... sân hận... tà kiến, và hậu quả của tà
kiến; Ta hiểu rõ người có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung,
sẽ tái sinh vào cõi khổ, ác thú, địa ngục.”
[II. Các quan điểm sai lạc về nghiệp báo hiện tại]
19. “Này thôn trưởng, có một số sa môn và bà-la-môn có chủ
trương và kiến giải như sau: ‘Bất cứ ai sát sinh đều sẽ cảm nhận
đau khổ và buồn rầu ngay trong đời này. Ai trộm cắp... tà dâm...
nói dối cũng sẽ cảm nhận đau khổ ngay trong hiện tại.’”
[(i) Trường hợp kẻ giết người được thưởng]
20. “Này thôn trưởng, có người được thấy đang đeo vòng hoa,
trang sức lộng lẫy, mới tắm gội sạch sẽ, cạo râu tóc gọn gàng,
đang hưởng thụ dục lạc cùng phụ nữ như một vị vua. Có người hỏi
về người ấy: ‘Người này đã làm gì để được như thế?’ Và họ đáp:
‘Người này đã giết kẻ thù của vua, nên được vua hài lòng và ban
thưởng. Vì vậy người này được đeo vòng hoa, trang sức, và hưởng
thụ như vua.’”
[(ii) Trường hợp kẻ giết người bị xử tử]
21. “Rồi, này thôn trưởng, có người bị trói chặt hai tay phía
sau bằng dây thừng cứng, đầu bị cạo trọc, bị dẫn đi khắp phố
cùng với tiếng trống báo hiệu, và sau đó bị dẫn ra cổng nam và
chém đầu ngoài thành. Người ta hỏi: ‘Người này đã làm gì mà bị
như vậy?’ Họ trả lời: ‘Người này là kẻ thù của vua, đã giết một
người nam hay nữ. Vì vậy quan chức bắt giữ và kết án tử hình.’”
22. “Này thôn trưởng, ông đã từng thấy hoặc nghe chuyện như vậy
chưa?”
23. “Con đã thấy, bạch Thế Tôn, đã nghe rồi, và chắc chắn sẽ còn
nghe nữa.”
24. “Vậy thì, này thôn trưởng, khi những sa môn, bà-la-môn nói
rằng: ‘Bất kỳ ai sát sinh đều sẽ chịu đau khổ và buồn rầu ngay
trong đời này,’ họ nói đúng hay sai?”
25. “Họ nói sai, bạch Thế Tôn.”
26. “Những người nói lời sai sự thật như vậy là người đạo đức
hay vô đạo đức?”
27. “Vô đạo đức, bạch Thế Tôn.”
28. “Người vô đạo đức là người thực hành đúng hay sai?”
29. “Là người thực hành sai, bạch Thế Tôn.”
30. “Người thực hành sai là người có tà kiến hay chánh kiến?”
31. “Tà kiến, bạch Thế Tôn.”
32. “Có nên đặt niềm tin vào người có tà kiến không?”
33. “Không nên, bạch Thế Tôn.”
[(iii) – (viii): Các ví dụ tương tự về trộm cắp, tà dâm, nói dối
Tiếp theo, Đức Phật đưa ra các ví dụ tương tự:
-
(iii–iv): Một người trộm báu vật cho vua thì được thưởng,
nhưng người khác trộm của dân làng thì bị xử tử.
-
(v–vi): Một người dụ dỗ vợ kẻ thù của vua thì được thưởng,
người khác thì bị tử hình.
-
(vii–viii): Một người dùng lời dối trá mua vui cho vua thì
được thưởng, người khác làm hại người dân bằng lời dối trá
thì bị xử tử.]
44–45. Trong tất cả các trường hợp, Đức Phật hỏi: “Khi các sa
môn, bà-la-môn nói rằng ‘bất kỳ ai làm ác đều khổ ngay đời này,’
thì họ nói đúng hay sai?” — “Sai, bạch Thế Tôn.”
“Có nên đặt niềm tin vào người có tà kiến không?” — “Không, bạch
Thế Tôn.”
[III. Bốn đạo sư và sự hoang mang của thôn trưởng]
52. “Thật là kỳ diệu, bạch Thế Tôn! Thật là hy hữu, bạch Thế
Tôn! Con có một nhà nghỉ, bên trong có giường, ghế, vò nước và
đèn dầu. Khi có bất kỳ vị sa môn hay bà-la-môn nào đến trú ngụ,
con chia sẻ nơi ấy với họ theo khả năng và phương tiện của mình.
53. Trong quá khứ, bạch Thế Tôn, đã có bốn vị đạo sư — mỗi vị có
quan điểm, tín ngưỡng và sở thích khác nhau — đến trú trong nhà
nghỉ đó.
[(i) Quan điểm phủ nhận toàn bộ nghiệp và quả]
54. Một vị dạy rằng: ‘Không có gì là bố thí, không có gì là cúng
dường, không có gì là hành động thiện; không có quả báo cho hành
động tốt hay xấu; không có đời này, không có đời sau; không có
mẹ, không có cha; không có chúng sinh tái sinh do nghiệp; không
có sa môn hay bà-la-môn nào thực hành đúng, chứng ngộ đời này và
đời sau bằng trí tuệ trực tiếp, rồi giảng dạy cho người khác.’
[(ii) Quan điểm khẳng định nghiệp và quả]
55. Vị thứ hai dạy:‘Có bố thí, có cúng dường, có hành động
thiện; có quả báo của hành động tốt và xấu; có đời này và đời
sau; có mẹ và cha; có chúng sinh tái sinh do nghiệp; có những vị
sa môn và bà-la-môn thực hành đúng, chứng ngộ đời này và đời sau
bằng trí tuệ trực tiếp, rồi giảng dạy cho người khác.’
[(iii) Quan điểm phủ nhận thiện ác]
56. Vị thứ ba dạy: ‘Dù có giết, làm tổn thương, tra tấn, hoặc
sai người khác làm các điều đó, dù có ăn trộm, cướp bóc, dụ dỗ
vợ người, nói dối... — cũng chẳng có gì là ác. Ngay cả nếu ai đó
dùng bánh xe bén như dao cạo để cắt hết chúng sinh trên đất này
thành đống thịt — cũng chẳng gây tội.Cũng vậy, nếu có người đi
dọc bờ nam sông Hằng mà giết chóc, tra tấn, tàn sát — cũng chẳng
tạo ác nghiệp.
Còn nếu người ấy đi dọc bờ bắc sông Hằng mà bố thí, cúng dường,
nói thật, tu hành... — cũng chẳng tạo công đức gì.Tóm lại, không
có thiện, không có ác, không có quả báo.’
[(iv) Quan điểm khẳng định thiện ác]
57. Vị thứ tư dạy:
‘Nếu ai đó giết hại, tra tấn, ăn trộm… thì đã tạo ác nghiệp và
sẽ chịu hậu quả.
Nếu ai đó bố thí, tự chế, giữ giới, nói lời chân thật… thì tạo
thiện nghiệp và sẽ nhận quả báo tốt.’
([Hoang mang)]
8. “Bạch Thế Tôn, khi nghe bốn quan điểm trái ngược nhau như
vậy, trong con khởi lên sự hoang mang và nghi ngờ: ‘Ai trong số
những vị này nói đúng? Ai nói sai?’”
59. “Này thôn trưởng, chính đáng thay khi ông nghi ngờ. Sự nghi
ngờ đã khởi lên về một vấn đề đáng nghi.”
60. “Bạch Thế Tôn, con đặt niềm tin vào Thế Tôn như sau:
‘Thế Tôn có khả năng giảng dạy Pháp cho con theo cách giúp con
vượt qua tình trạng hoang mang này.’”
[IV. Huân tu bằng thiện pháp (Dhammādhitthāna-samādhi)]
61. “Này thôn trưởng, có cách huân tu bằng thiện pháp. Nếu ông
tu tập pháp ấy, ông có thể vượt qua sự hoang mang.
62. Và này thôn trưởng, thế nào là huân tu bằng thiện pháp?
[(i) Người đệ tử cao quý thực hành giới đức]
63. Vị đệ tử cao quý từ bỏ sát sinh, không trộm cắp, không tà
dâm, không nói dối, không nói lời chia rẽ, không nói lời thô ác,
không nói lời vô ích.
Vị ấy không tham lam, không sân hận, không có tà kiến.
64. Vị ấy với tâm không tham, không sân, tỉnh giác, sáng suốt,
luôn chánh niệm, tu tập tâm Từ khắp phương đông, tây, nam, bắc,
trên, dưới — khắp mọi nơi và đến mọi loài như chính mình — với
tâm bao la, cao thượng, vô lượng, không oán thù, không sân hận.
65. Vị ấy suy nghĩ: ‘Nếu lời của vị thầy phủ nhận nghiệp và quả
là đúng, thì ta cũng không làm hại ai, không ai có thể trách ta.
Nếu lời ấy sai, thì do ta sống chánh trực, khi thân hoại mạng
chung, ta sẽ sanh vào cõi lành.’ Dù thế nào, ta cũng được một cú
ném may mắn (được lợi cả hai đường).
66. Khi suy nghĩ vậy, hỷ lạc phát sinh. Khi có hỷ lạc, tâm hân
hoan. Khi tâm hân hoan, thân an tịnh. Khi thân an tịnh, cảm nhận
lạc thọ. Tâm có lạc thọ thì an trú trong định.
(ii) – (iv)
Tương tự, vị đệ tử ấy tiếp tục quán tưởng với lòng từ:
-
Nếu lời các vị thầy tin có nghiệp và quả là đúng, ta vẫn
không làm hại ai.
-
Nếu lời các vị thầy phủ nhận thiện ác là đúng, ta cũng không
có lỗi.
-
Nếu lời các vị thầy tin có thiện ác là đúng, ta đã sống đúng
đắn và sẽ sanh vào cõi lành.
Trong tất cả các trường hợp, vị ấy suy nghĩ hợp lý, hỷ lạc sinh
khởi, và tâm an trú trong định.
[V. Tâm từ – bi – hỷ – xả với tất cả]
73. Rồi, này thôn trưởng, vị đệ tử cao quý ấy khởi tâm Bi, rồi
Hỷ, rồi Xả — bao trùm khắp mọi phương, không oán thù, không sân
hận.
74–78. Vị ấy lại quán chiếu các quan điểm khác nhau như trước:
-
Dù vị thầy nói gì, ta sống không hại ai.
-
Ta đã gieo nhân lành, dù có đời sau hay không, ta vẫn được
an ổn, hỷ lạc, định tâm.
“Này thôn trưởng, đó gọi là huân tu bằng thiện pháp. Nếu ông
huân tu bằng thiện pháp này, ông sẽ vượt qua sự hoang mang.”
Khi nghe xong, thôn trưởng Pāṭaliya thưa với Thế Tôn:
“Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! … Từ nay xin Thế Tôn nhận biết
con là một cư sĩ trọn đời quy ngưỡng.”
Chú Thích
Đây là bài kinh dài. Cần nắm rõ bố cục để có thể một cách liền
mạch. Nội dung chính có thể tóm tắt ba điểm sau:
-
Đức Phật phản bác quan điểm sai lầm rằng Ngài là "phương sĩ
- māyāvī" dùng phép thuật để thu hút đệ tử.
-
Làm rõ giới–định–tuệ, nghiệp và quả của nghiệp là nền tảng
tu hành chân chính.
-
Đưa ra phương pháp thực hành "pháp tôi luyện tâm ý"
(dhammasamādhi) để vượt qua hoài nghi.
Đức Phật là người biết rõ về “phép thuật” nhưng không phải là
một phương sĩ. Biết về một pháp
không có nghĩa là đồng hoá với pháp ấy. Ví dụ: biết về
kẻ ác không khiến mình trở thành kẻ ác.
Liên quan tới nghiệp và quả nghiệp có những điểm cần phân rõ:
Không phải ai làm ác cũng khổ ngay đời này. Thí dụ: Kẻ giết
người có thể được vua ban thưởng. Người phạm tội cũng có thể bị
tử hình. Nói cách khác: Không thể dựa vào kết quả hiện tại mà
đánh giá đúng–sai; phải hiểu qua nghiệp báo dài hạn.
Đối với những đạo sư ngoại giáo mà giáo thuyết y cứ trên những
luận điểm như: Phủ nhận thiện ác, phủ nhận nhân quả, phủ
nhận có đời sau. Ở đây Đức Phật không trực tiếp đưa ra luận điểm
phản bác mà Ngài dạy về sự tu tập tâm ý dẫn đên an lạc. Dù "đời
sau" có thật hay không, người sống thiện vẫn thắng cả hai đường.
Hai cách nhận thức apannakata (áp đảo, chắc thắng) và kataggaha
(cú ném may mắn) đều không quan trọng ở đây như cách lý luận
Pascal’s Wager.
Thuật ngữ samādhi thường được dịch là “định” hay “tam muội định”
có nghĩa là phương pháp tôi luyện tâm ý. Có hai lãnh vực cần
được hiểu về samādhi:
a.
Chuyển hoá tâm ý bằng thiện pháp
(Dhammasamādhi) là tu tập thập thiện nghiệp và bốn phạm
trú từ, bi, hỷ, xả.
Theo Sớ Giải thì phương pháp nầy dẫn tới pháp hỷ, an
tịnh, lạc thọ, định tâm
b.
Chuyển hoá tâm ý bằng tu tập nội tâm
(Cittasamādhi) qua sự huân tu chánh niệm và định tâm.
Theo Sớ Giải thì phương pháp nầy dẫn tới sự thành tựu giác ngộ
giải thoát với bốn thánh quả.
Cả hai cách chuyển hoá đều xoá được nghi hoặc. Trong phương pháp
huân tu thiện pháp thì: Dù "đời sau" có thật hay không, người
sống thiện vẫn thắng cả hai đường. Trong cách thứ hai thì thành
tựu đạo quả tự nhiên đoạn tận nghi hoặc.
Cụm từ “Lambacūlakā bhatā” – Lính đội khăn trùm đầu Koliyā. Đây
là những người lính hoặc người hầu đặc biệt của tộc Koliyā, đội
mũ trùm đầu rũ xuống (có thể là đồng phục). Theo học giả Rhys
Davids đây là một lực lượng cảnh vệ trung ương, chuyên bắt trộm,
giữ trật tự vốn có tiếng xấu vì hành vi bạo lực, lạm quyền và
tham nhũng Đức Phật dùng hình ảnh này để phản biện logic: “Biết
người xấu không có nghĩa là trở thành người xấu” – cũng như
“biết phép thuật không có nghĩa là làm pháp sư”.
Sớ Giải
365. terasame dūteyyānīti dūtakammāni paṇṇāni
ceva mukhasāsanāni ca. pāṇātipātañcāhanti
idaṃ
kasmā āraddhaṃ?
na kevalaṃ
ahaṃ
māyaṃ
jānāmi, aññampi idañcidañca jānāmīti sabbaññubhāvadassanatthaṃ
āraddhaṃ.
santi hi, gāmaṇi,
eke samaṇabrāhmaṇāti
idaṃ
sesasamaṇabrāhmaṇānaṃ
laddhiṃ
dassetvā tassā pajahāpanatthaṃ
āraddhaṃ.
♦
mālī
kuṇḍalīti
mālāya mālī, kuṇḍalehi
kuṇḍalī.
itthikāmehīti itthīhi saddhiṃ
kāmā itthikāmā, tehi itthikāmehi. āvasathāgāranti kulagharassa
ekasmiṃ
ṭhāne
ekekasseva sukhanivāsatthāya kataṃ
vāsāgāraṃ.
tenāhaṃ
yathāsatti yathābalaṃ
saṃvibhajāmīti
tassāhaṃ
attano sattianurūpena ceva balānurūpena ca saṃvibhāgaṃ
karomi. alanti yuttaṃ.
kaṅkhaniye
ṭhāneti
kaṅkhitabbe
kāraṇe.
cittasamādhinti tasmiṃ
dhammasamādhismiṃ
ṭhito
tvaṃ
saha vipassanāya catunnaṃ
maggānaṃ
vasena cittasamādhiṃ
sace paṭilabheyyāsīti
dasseti. apaṇṇakatāya
mayhanti ayaṃ
paṭipadā
mayhaṃ
apaṇṇakatāya
anaparādhakatāya eva saṃvattatīti
attho. kaṭaggāhoti
jayaggāho.
♦
ayaṃ
kho, gāmaṇi,
dhammasamādhi, tatra ce tvaṃ
cittasamādhiṃ
paṭilabheyyāsīti
ettha dhammasamādhīti dasakusalakammapathadhammā, cittasamādhīti
saha vipassanāya cattāro maggā. atha vā “pāmojjaṃ
jāyati, pamuditassa pīti jāyatī”ti (a. ni. 5.26) evaṃ
vuttā pāmojjapītipassaddhisukhasamādhisaṅkhātā
pañca dhammā dhammasamādhi nāma, cittasamādhi pana saha
vipassanāya cattāro maggāva. atha vā dasakusalakammapathā
cattāro brahmavihārā cāti ayaṃ
dhammasamādhi nāma, taṃ
dhammasamādhiṃ
pūrentassa uppannā cittekaggatā cittasamādhi nāma. evaṃ
tvaṃ
imaṃ
kaṅkhādhammaṃ
pajaheyyāsīti evaṃ
tvaṃ
imasmiṃ
vuttappabhede dhammasamādhismiṃ
ṭhito
sace evaṃ
cittasamādhiṃ
paṭilabheyyāsi,
ekaṃsenetaṃ
kaṅkhaṃ
pajaheyyāsīti attho. sesaṃ
sabbattha vuttanayamevāti.
365.
Trong bài kinh thứ mười ba, câu “dūteyyāni” (việc làm sứ
giả) có nghĩa là các nhiệm vụ sứ giả bao gồm cả việc chuyển thư
viết (paṇṇāni) và lời nhắn miệng (mukhasāsanāni).
“Pāṇātipātañcāhaṃ ti”—
“Ta biết việc sát sinh,” – tại sao đoạn này được mở ra?
Điều này được nêu ra không chỉ để nói rằng: “Ta biết phép
thuật,” mà còn nhằm chỉ rằng: “Ta biết cái này, cái kia, v.v.” –
để hiển thị trí tuệ toàn tri (sabbaññubhāva) của Như Lai.
“Santi hi, gāmaṇi, eke samaṇabrāhmaṇā”
– “Này thôn trưởng, có những sa môn và bà-la-môn khác...” Câu
này được nói ra để chỉ ra tà kiến (laddhi) của các sa môn,
bà-la-môn khác, và để dẫn đến việc từ bỏ các tà kiến ấy.
Giải nghĩa các từ riêng lẻ:
-
Mālī, Kuṇḍalī:
Mālī nghĩa là người đeo vòng hoa.
Kuṇḍalī nghĩa là người đeo khuyên tai. -
Itthikāmehi:
Những người có dục vọng với phụ nữ – tức là “kẻ đắm chìm trong ái dục nữ nhân.” -
Āvasathāgāra:
Một nơi cư trú được xây dựng trong nhà cư sĩ, tại một vị trí nhất định, để làm nơi ở thoải mái cho mỗi người – gọi là “nhà nghỉ.” -
“Tenāhaṃ yathāsatti yathābalaṃ saṃvibhajāmī” ti:
“Vì thế, tôi chia sẻ [nhà nghỉ đó] theo đúng khả năng và sức lực của mình.”
Nghĩa là: tôi phân chia, chia sẻ theo sức lực và năng lực thực tế của tôi.
Alaṃ nghĩa là "thích hợp", "đầy đủ".
🔸
Các khái niệm tâm linh – thiền định
-
Kaṅkhaniye ṭhāne:
"Trong các vấn đề đáng nghi", nghĩa là trong những chỗ cần hoài nghi, cần khảo xét. -
Cittasamādhiṃ… dasseti:
Đây là nói đến cittasamādhi (chuyển hoá nội tại hay tu tâm): nếu ông, khi đứng vững trong dhammasamādhi (huân tu thiện pháp hay dưỡng tánh), cùng với tuệ quán (vipassanā), có thể đạt được định tâm trong bốn Thánh đạo (catunnaṃ maggānaṃ), thì điều đó sẽ được thể hiện như sau. -
Apaṇṇakatāya mayhaṃ:
“Con đường tu tập này dẫn đến sự chắc chắn (apaṇṇakatā) và không sai lầm (anaparādhakatā) đối với tôi.” -
Kaṭaggāho:
“Cú ném thắng” – tức là cú ném xúc xắc may mắn, trúng đích, thắng lợi (jayaggāho).
Trái nghĩa là kaliggāho – cú ném thất bại, thua cuộc.
Định nghĩa chi tiết về Dhammasamādhi & Cittasamādhi
“Ayaṃ kho, gāmaṇi, dhammasamādhi…”
"Này thôn trưởng, đây là định của Pháp (dhammasamādhi).
Nếu ông có thể đạt được định tâm (cittasamādhi) trong
pháp này..."
Có 3 cách hiểu về các khái niệm này:
Cách hiểu 1:
-
Dhammasamādhi
= 10 pháp thiện nghiệp (dasakusalakammapatha)
-
Cittasamādhi
= Bốn Thánh đạo (bốn maggā) cùng với vipassanā
(tuệ quán)
Cách hiểu 2:
-
Dựa trên câu trong Tăng Chi Bộ (Aṅguttara Nikāya 5.26):
"Pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyatī" –
"Hoan hỷ sinh khởi, từ hoan hỷ sinh hỷ lạc…"
-
Năm yếu tố đó là:
1.
Hoan hỷ (pāmojja)
2.
Hỷ lạc (pīti)
3.
An tịnh (passaddhi)
4.
Lạc thọ (sukha)
5.
Định (samādhi)
⟶
Năm yếu tố này được gọi là
dhammasamādhi
⟶
Cittasamādhi
vẫn là bốn Thánh đạo + tuệ quán.
Cách hiểu 3:
-
Dhammasamādhi
= 10 nghiệp thiện + 4 tâm vô lượng (brahmavihāra)
-
Cittasamādhi
= trạng thái nhất tâm (ekaggatā) khởi lên nơi người đã thành
tựu dhammasamādhi.
"Như vậy, nếu ông đứng vững trong các hình thái dhammasamādhi đã
được nêu ở trên, và có thể đạt được cittasamādhi, thì ông sẽ
đoạn trừ toàn bộ hoài nghi."
Tỳ khưu Giác Đẳng dịch và biên soạn giáo trình
XIII. Pàtali (Khả
ý) (S.iv,340)
1) Một thời Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Koliya, tại thị trấn
của dân chúng Koliya tên là Uttara.
2) Rồi thôn trưởng Pàtaliya đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ
Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
Ngồi một bên, thôn trưởng Pàtaliya bạch Thế Tôn:
-- Con được nghe rằng, bạch Thế Tôn, Sa-môn Gotama biết huyễn
thuật. Bạch Thế Tôn, những ai nói rằng Sa-môn Gotama biết huyễn
thuật; những người ấy, bạch Thế Tôn, có nói đúng với lời Thế Tôn
hay không? Họ không xuyên tạc Thế Tôn với điều không thật, họ
trả lời đúng pháp, tùy pháp? Và những ai nói lời tương ứng đúng
pháp không có lý do gì để chỉ trích. Bạch Thế Tôn, chúng con
không muốn chống báng Thế Tôn (abbhakkhàti).
3) -- Những ai nói rằng, này Thôn trưởng, Sa-môn Gotama biết
huyễn thuật, những người ấy nói đúng lời nói của Ta. Họ không
xuyên tạc Ta với điều không thật. Họ nói lời đúng pháp, tùy
pháp. Và những ai nói lời tương ứng đúng pháp không có lý do để
chỉ trích.
4) -- Như vậy là đúng sự thật, bạch Thế Tôn tuy rằng con không
tin các vị Sa-môn, Bà-La-Môn ấy, nói rằng Sa-môn Gotama biết
huyễn thuật. Như vậy, bạch Thế Tôn, cuối cùng Sa-môn Gotama là
người sống theo huyễn thuật.
-- Ai nói rằng: "Như Lai biết huyễn thuật", người ấy có nói rằng
Như Lai là người sống theo huyễn thuật, nói rằng như vậy là Thế
Tôn, như vậy là Thiện Thệ? Vậy này Thôn trưởng, về vấn đề này Ta
sẽ hỏi Ông. Nếu có thể kham nhẫn, Ông có thể trả lời.
I
I.(i)
5)-- Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có biết, này Thôn
trưởng, các người làm thuê của dân chúng Kosala có búi tóc thòng
xuống?
-- Con có biết, bạch Thế Tôn, các người làm thuê của dân chúng
Kosala có búi tóc thòng xuống.
6) -- Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Dùng vào mục đích gì mà
những người làm thuê của dân chúng Kosala có búi tóc thòng
xuống?
-- Những người làm thuê có búi tóc thòng xuống của dân chúng
Kosala được dùng để chế ngự các người ăn trộm và để mang đi các
tin tức cho dân chúng Kosala. Ðược dùng vào mục đích ấy, bạch
Thế Tôn, là những người làm thuê có búi tóc thòng xuống của dân
chúng Kosala.
7) -- Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có biết những người
làm thuê có búi tóc thòng xuống của dân chúng Kosala là những
người trì giới hay là những người ác giới?
-- Con được biết, bạch Thế Tôn, những người làm thuê có búi tóc
thòng xuống của dân chúng Kosala là những người ác giới, theo ác
pháp. Nếu có những người theo ác giới, theo ác pháp ở đời, chính
là những người làm thuê có búi tóc thòng xuống của dân chúng
Kosala, không có ai khác.
8) -- Này Thôn trưởng, nếu có ai nói rằng: "Thôn trưởng Pàlaliya
biết được các người làm thuê có búi tóc thòng xuống của dân
chúng Kosala là người ác giới, theo ác pháp, thời thôn trưởng
Pàtaliya cũng là người theo ác giới, theo ác pháp", người nói
như vậy có nói một cách chân chánh không?
-- Thưa không, bạch Thế Tôn. Những người làm thuê có búi tóc
thòng xuống của các dân chúng Kosala là khác. Còn con là khác.
Tự tánh của những người làm thuê có búi tóc thòng xuống của dân
chúng Kosala là khác. Tự tánh của con là khác.
9) -- Này Thôn trưởng, Ông sẽ được tiếng như sau: "Thôn trưởng
Pataliya biết rằng, các người làm thuê có búi tóc thòng xuống
của dân chúng Kosala là những người ác giới, theo ác pháp. Nhưng
thôn trưởng Pataliya không phải là người có ác giới, theo ác
pháp". Như vậy, tại sao Như Lai lại không được tiếng rằng Như
Lai là người biết huyễn thuật, nhưng Như Lai không phải là người
sống theo huyễn thuật? Này Thôn trưởng, Ta rõ biết huyễn thuật
và quả dị thục của huyễn thuật. Và thực hành như thế nào mà một
người làm huyễn thuật, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Ta rõ biết như vậy.
II.(ii)
10) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết sát sanh và quả dị thục của sát
sanh. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành như thế nào mà một người
sát sanh, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục.
11) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết lấy của không cho và quả dị thục
của lấy của không cho. Ta cũng rõ biết sự thực hành như thế nào
mà một người lấy của không cho, sau khi thân hoại mạng chung,
phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
12) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết sự sống tà hạnh trong các dục và
quả dị thục của sự sống theo tà hạnh trong các dục. Và Ta cũng
rõ biết sự thực hành như thế nào mà một người sống tà hạnh trong
các dục, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục.
13) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết nói láo và quả dị thục của nói
láo. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành như thế nào mà một người
nói láo, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục.
14) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết nói hai lưỡi và quả dị thục của
nói hai lưỡi. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành như thế nào mà một
người nói hai lưỡi sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
15) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết nói lời độc ác và quả dị thục
của nói lời độc ác. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành như thế nào
mà một người nói lời độc ác, sau khi thân hoại mạng chung, phải
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
16) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết nói lời phù phiếm và quả dị thục
của nói lời phù phiếm. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành như thế
nào mà một người nói lời phù phiếm, sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
17) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết lòng tham dục và quả dị thục của
lòng tham dục. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành như thế nào mà
một người có lòng tham dục, sau khi thân hoại mạng chung, phải
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
18) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết lòng sân hận và quả dị thục của
lòng sân hận. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành như thế nào mà một
người có lòng sân hận, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, đọa ngục.
19) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết tà kiến và quả dị thục của tà
kiến. Và Ta cũng rõ biết một người có tà kiến, sau khi thân hoại
mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
20) Này Thôn trưởng, có một số Sa-môn, Bà-la-môn nói như sau,
thấy như sau: "Ai sát hại sanh mạng; tất cả, ngay trong hiện
tại, cảm thọ khổ ưu. Ai lấy của không cho; tất cả, ngay trong
hiện tại, cảm thọ khổ ưu. Ai sống tà hạnh trong các dục; tất cả,
ngay trong hiện tại, cảm thọ khổ ưu. Ai nói láo; tất cả, ngay
trong hiện tại, cảm thọ khổ ưu".
II.(i)
21) Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người đeo
vòng hoa, đeo bông tai, khéo tắm, khéo thoa dầu sáp, tóc râu
chải chuốt, được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua.
Về người này, họ hỏi:
-- "Này Bạn, người này đã làm gì mà được đeo vòng hoa, đeo bông
tai, được khéo tắm, tóc râu chải chuốt, được nữ nhân phục vụ các
dục chẳng khác vị vua?"
Các Ông trả lời về người ấy như sau:
-- "Này Bạn, người này đã đập tan kẻ thù nghịch của vua và đoạt
mạng sống của kẻ đó. Nhà vua hoan hỷ đối với người ấy, nên đã
thưởng cho người ấy. Do vậy, người này được đeo vòng hoa, được
đeo bông tai, được khéo tắm, râu tóc chải chuốt, được các nữ
nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua".
II.(ii)
22) Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người hai tay
bị trói chặt ra đằng sau bởi một sợi dây thật chắc, đầu cạo
trọc, với tiếng trống chát tai, được dẫn đi từ đường này qua
đường khác, từ ngã tư đường này qua ngã tư đường khác, rồi được
dắt ra khỏi cửa thành phía Nam, và bị chặt đầu tại cửa thành
phía Nam. Về người này, họ hỏi:
"-- Này Bạn, người này đã làm gì mà hai tay bị trói chặt ra đằng
sau bởi một sợi dây thật chắc, đầu cạo trọc, với tiếng trống
chát tai, được dẫn đi từ đường này qua đường khác, từ ngã tư
đường này qua ngã tư đường khác, rồi được dắt ra khỏi cửa thành
phía Nam, và bị chặt đầu tại cửa thành phía Nam?"
Các Ông trả lời về người ấy như sau:
"-- Này Bạn, người này là kẻ thù của vua. Người này đã đoạt mạng
sống một người đàn bà hay một người đàn ông. Do vậy, người của
vua bắt người này và đối xử như vậy với người này".
23) Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có bao giờ thấy hay
nghe một người như vậy chăng?
-- Bạch Thế Tôn, con từng thấy và nghe một người như vậy, và sẽ
được nghe trong tương lai.
24) -- Ở đây, này Thôn trưởng, những người Sa-môn hay Bà-la-môn
nào nói như sau: "Ai sát hại sanh mạng; tất cả, ngay trong hiện
tại, cảm thọ khổ ưu". Họ nói đúng sự thật hay nói láo?
-- Bạch Thế Tôn, họ nói láo.
-- Và những người nói lời hư ngụy, nói láo, họ là người trì giới
hay ác giới.
-- Là người ác giới, bạch Thế Tôn.
-- Những người ác giới, theo ác pháp là tà hạnh hay chánh hạnh?
-- Là tà hạnh, bạch Thế Tôn.
-- Những người tà hạnh là những người có tà kiến hay có chánh
kiến?
-- Là những người có tà kiến, bạch Thế Tôn.
-- Và những người có tà kiến, có hợp lý chăng khi đặt tin tưởng
vào họ?
-- Thưa không, bạch Thế Tôn.
II.(iii)
25) -- Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người đeo
vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng
khác vị vua. Về người này, họ hỏi:
"-- Người này đã làm gì mà được đeo vòng hoa, đeo bông tai...
được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua?"
Các Ông trả lời về người ấy như sau:
"--Này Bạn, người này đã đập tan kẻ thù nghịch của vua và đem về
châu báu. Nhà vua hoan hỷ với người ấy nên đã thưởng người ấy.
Do vậy, người này được đeo vòng hoa, được đeo bông tai... được
các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua".
II.(iv)
26) Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người hai tay
bị trói chặt ra đằng sau... và bị chặt đầu tại cửa thành phía
Nam. Về người này, họ hỏi:
"-- Này Bạn, người này đã làm gì mà hai tay bị trói chặt ra đằng
sau... tại cửa thành phía Nam?"
Các Ông trả lời về người ấy như sau:
"-- Này Bạn, người này đã từ làng hay từ ngôi rừng lấy những vật
không cho, được gọi là ăn trộm. Do vậy, những người của nhà vua
bắt người này và đối xử như vậy với người này".
27) Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có bao giờ thấy hay
nghe một người như vậy chăng?
-- Bạch Thế Tôn, con từng thấy và nghe một người như vậy, và sẽ
được nghe trong tương lai.
28)-- Ở đây, này Thôn trưởng, những người Sa-môn, hay Bà-la-môn
nào nói như vậy, thấy như sau: "Ai lấy của không cho; tất cả,
ngay trong hiện tại, cảm thọ khổ ưu". Họ nói đúng sự thật hay họ
nói láo?... (như trên số 24)... Và những người có tà kiến, có
hợp lý chăng khi đặt tin tưởng vào họ?
-- Thưa không, bạch Thế Tôn.
II.(v)
29) -- Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người đeo
vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng
khác vị vua. Về người này, họ nói:
-- "Người này đã làm gì mà được đeo vòng hoa, đeo bông tai...
được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua?"
Các Ông trả lời về người ấy như sau:
--"Này Bạn, người này có tà hạnh với những người vợ của kẻ thù
nghịch của vua. Nhà vua hoan hỷ với người ấy nên đã thưởng người
ấy. Do vậy, người ấy được đeo vòng hoa, được đeo bông tai...
được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua".
II.(vi)
30)-- Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người hai
tay bị trói chặt... và bị chặt đầu tại cửa thành phía Nam. Về
người này, họ nói:
--"Này Bạn, người này đã làm gì mà hai tay bị trói chặt ra đằng
sau... tại cửa thành phía Nam?"
Các Ông trả lời về người ấy như sau:
--"Này Bạn, người ấy đã phạm tà hạnh với các phụ nữ và các con
gái các gia đình. Do vậy, các người của nhà vua bắt người ấy và
đối xử như vậy với người ấy".
31) Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có bao giờ thấy hay
nghe một người như vậy chăng?
-- Bạch Thế Tôn, con từng thấy và nghe một người như vậy, và sẽ
được nghe trong tương lai.
32) -- Ở đây, này Thôn trưởng, những người Sa-môn, Bà-la-môn nào
nói như sau, thấy như sau: "Ai có tà hạnh trong các dục; tất cả,
ngay trong hiện tại, cảm thọ khổ ưu" Họ nói đúng sự thật hay họ
nói láo?... (như trên số 24)... Và những người có tà kiến, có
hợp lý chăng khi đặt tin tưởng vào họ?
-- Thưa không, bạch Thế Tôn.
33) -- Nhưng ở đây, này Thôn trưởng, chúng ta thấy có người đeo
vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng
khác vị vua. Về người ấy, họ nỏi:
--"Người này đã làm gì mà được đeo vòng hoa, đeo bông tai...
được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua?"
Các Ông trả lời về người ấy như sau:
--"Này Bạn, người này làm cho vua cười với lời nói láo. Nhà vua
hoan hỷ với người ấy nên đã thưởng người ấy. Do vậy, người ấy
được đeo vòng hoa, được đeo bông tai... được các nữ nhân phục vụ
các dục chẳng khác vị vua".
II.(viii)
34) -- Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người hai
tay bị trói chặt... và bị chặt đầu tại cửa thành phía Nam. Về
người này, họ hỏi:
--"Này Bạn, người này đã làm gì mà hai tay bị trói chặt ra đàng
sau... tại cửa thành phía Nam?"
Các Ông trả lời về người ấy như sau:
--"Này Bạn, người ấy do nói láo, đã phá hại tài sản của người
gia chủ hay con của người gia chủ. Do vậy, các người của nhà vua
bắt người ấy và đối xử như vậy với người ấy".
35) Này Thôn trưởng, Ông nghĩ thế nào? Ông có bao giờ thấy hay
nghe một người như vậy chăng?
-- Bạch Thế Tôn, con từng thấy và nghe một người như vậy, và sẽ
được nghe trong tương lai.
36) Ở đây, này Thôn trưởng, những Sa-môn, Bà-la-môn nào nói như
sau, thấy như sau: "Ai nói láo; tất cả, ngay trong hiện tại, cảm
thọ khổ ưu". Họ nói đúng sự thật hay nói láo... (như trên số
24)... Và những người có tà kiến, có hợp lý chăng khi đặt tin
tưởng vào họ?
-- Thưa không, bạch Thế Tôn.
III
37) Thật là vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật là hy hữu, bạch Thế Tôn!
Con có một ngôi nhà nghỉ mát, tại đấy có những giường, có những
chỗ ngồi, có những đèn dầu. Có vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào đến
trú ngụ tại đấy, tùy theo khả năng, tùy theo sức lực, con chia
sẻ với các vị ấy. Thuở trước, bạch Thế Tôn, có bốn vị Ðạo sư có
quan điểm khác nhau, có kham nhẫn khác nhau, có sở thích khác
nhau đến trú ngụ tại ngôi nhà nghĩ mát ấy.
III.(i)
38) Một vị Ðạo sư nói như sau, thấy như sau: "Không có bố thí,
không có lễ hy sinh, không có tế tự, không có quả dị thục các
nghiệp thiện ác, không có đời này, không có đời sau, không có
cha, không có mẹ, không có loại hóa sanh ; ở đời, không có những
vị Sa-môn, những vị Bà-la-môn chánh hướng chánh hạnh, đã tự mình
chứng tri, chứng ngộ đời này đời khác, và truyền dạy lại".
III.(ii)
39) Một vị Ðạo sư nói như sau, thấy như sau: "Có bố thí, có lễ
hy sinh, có tế tự, có quả dị thục các nghiệp thiện ác, có đời
này, có đời sau, có cha, có mẹ, có loại hóa sanh ; ở đời, có
những vị Sa-môn, Bà-la-môn chánh hướng, chánh hạnh, đã tự mình
chứng tri, chứng ngộ đời này đời khác, và truyền dạy lại".
III.(iii)
40) Một vị Ðạo sư nói như sau, thấy như sau: "Tự làm, hay khiến
người làm, chém giết, hay tự mình chém giết, đốt nấu, hay khiến
người đốt nấu, gây phiền muộn, hay khiến người gây phiền muộn,
gây ảo não, hay khiến người gây ảo não, tự mình gây sợ hãi, hay
khiến người gây sợ hãi, sát sanh, lấy của không cho, phá cửa nhà
mà vào, cướp bóc, đánh cướp một nhà lẻ loi, chận đường cướp
giựt, tư thông vợ người, nói láo. Do duyên như vậy, không có tội
ác, không có đi đến tội ác. Nếu lấy một bánh xe sắc bén, giết
hại tất cả chúng sanh trên cõi đất thành một đống thịt, thành
một chồng thịt; do duyên ấy, cũng không có tội ác, không đi đến
tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Nam sông Hằng giết hại, tàn
sát, chém giết, khiến người chém giết, đốt nấu, khiến người đốt
nấu; do duyên ấy cũng không có tội ác, không đi đến tội ác. Nếu
có người đi trên bờ phía Bắc sông Hằng bố thí, khiến người bố
thí, tế lễ, khiến người tế lễ; do duyên ấy, không có công đức,
không đi đến công đức".
III.(iv)
41) Một vị Ðạo sư nói như sau, thấy như sau: "Tự mình làm hay
khiến người làm, chém giết, hay tự mình chém giết, đốt nấu, hay
khiến người đốt nấu, gây phiền muộn, hay khiến người gây phiền
muộn, gây ảo não, hay khiến người gây ảo não, tự mình gây sợ
hãi, hay khiến người gây sợ hãi, sát sanh, lấy của không cho,
phá cửa nhà mà vào, cướp bóc, đánh cướp một nhà lẻ loi, chận
đường cướp giựt, tư thông vợ người, nói láo. Hành động như vậy
có tội ác, có đi đến tội ác. Nếu lấy một bánh xe sắc bén, giết
hại tất cả chúng sanh trên cõi đất thành một đống thịt, thành
một chồng thịt; vì vậy có tội ác, có đi đến tội ác. Nếu có người
đi đến bờ phía Nam sông Hằng giết hại, tàn sát, chém giết, khiến
người chém giết, đốt nấu, khiến người đốt nấu, có tội ác; do
duyên như vậy, có đi đến tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía
Bắc sông Hằng bố thí, khiến người bố thí, tế lễ, khiến người tế
lễ; do duyên như vậy, có công đức, có đi đến công đức".
III.(v)
42) -- Về vấn đề này, bạch Thế Tôn, con có phân vân, con có nghi
ngờ. Giữa những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn này ; ai là người nói
sự thật, ai là người nói láo?
-- Thôi vừa rồi, này Thôn trưởng, là sự phân vân của Ông. Thôi
vừa rồi, là sự nghi ngờ của Ông. Chính do ở điểm phân vân mà
nghi ngờ khởi lên.
-- Bạch Thế Tôn, nhưng con có lòng tín thành như vậy đối với Thế
Tôn. Thế Tôn có thể thuyết pháp cho con để sự phân vân này có
thể đoạn diệt.
IV
43)-- Này Thôn trưởng, có pháp Thiền định (Dhammasamàdhi). Ở
đây, nếu Ông chứng được tâm định (cittasamàdhi), thời Ông có thể
đoạn diệt sự phân vân này của Ông. Và này Thôn trưởng, thế nào
là pháp Thiền định?
IV.(i)
44) Ở đây, này Thôn trưởng, vị Thánh đệ tử sau khi đoạn tận sát
sanh, sống từ bỏ sát sanh. Sau khi đoạn tận lấy của không cho,
vị ấy sống từ bỏ lấy của không cho. Sau khi đoạn tận tà hạnh
trong các dục, vị ấy sống từ bỏ tà hạnh trong các dục. Sau khi
đoạn tận nói láo, vị ấy sống từ bỏ nói láo. Sau khi đoạn tận nói
hai lưỡi, vị ấy sống từ bỏ nói hai lưỡi. Sau khi đoạn tận nói
lời độc ác, vị ấy sống từ bỏ nói lời độc ác. Sau khi đoạn tận
nói lời phù phiếm, vị ấy sống từ bỏ nói lời phù phiếm. Sau khi
đoạn tận tham dục, vị ấy sống từ bỏ lòng tham. Sau khi đoạn tận
lòng sân, vị ấy sống từ bỏ lòng sân. Sau khi từ bỏ tà kiến, vị
ấy sống theo chánh kiến.
Vị Thánh đệ tử ấy, này Thôn trưởng, với lòng tham từ bỏ như vậy,
với lòng sân từ bỏ như vậy, không có lòng si, tỉnh giác, chánh
niệm, sống biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ; cũng vậy,
phương từ hai; cũng vậy, phương thứ ba; cũng vậy, phương thứ tư;
như vậy, cùng khắp thế giới, trên dưới, bề ngang, hết thảy
phương xứ cùng khắp vô biên giới. Vị ấy an trú với tâm câu hữu
với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Vị ấy suy tư
như sau: "Vị Ðạo sư nói như sau, thấy như sau: 'Không có bố thí,
không có lễ hy sinh, không có tế tự, không có quả dị thục các
nghiệp thiện ác, không có đời này, không có đời sau, không có
cha, không có mẹ, không có loại hóa sanh. Ở đời không có những
vị Sa-môn, Bà-la-môn chánh hướng, chánh hạnh, đã tự mình chứng
tri, chứng ngộ đời này, đời khác, và truyền dạy lại". Nếu vị Tôn
giả Ðạo sư này nói đúng sự thật, ta cũng không có tội lỗi gì. Vì
ta không có hại một ai, kẻ yếu hay kẻ mạnh, ở đây cả hai phương
diện, ta là kẻ gieo quẻ gặp may. Thân ta được hộ trì, lời nói
được hộ trì, ý được hộ trì. Và sau khi thân hoại mạng chung, ta
sẽ được sanh thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Với vị ấy, hân
hoan sanh khởi; do hân hoan, hỷ sanh khởi; do hỷ, thân được
khinh an; do thân khinh an, lạc thọ được cảm giác; với người cảm
giác lạc thọ, tâm được định tĩnh. Này Thôn trưởng, đây là pháp
Thiền định. Ở đây, nếu Ông được tâm định như vậy, sự phân vân
của Ông được đoạn diệt.
IV.(ii)
45) Vị Thánh đệ tử ấy, này Thôn trưởng, với lòng tham được từ bỏ
như vậy, với lòng sân được từ bỏ như vậy, không có lòng si, sống
tỉnh giác, chánh niệm, biến mãn một phương với tâm câu hữu với
từ; cũng vậy, phương thứ hai; cũng vậy, phương thứ ba; cũng vậy,
phương thứ tư; như vậy, cùng khắp thế giới, trên dưới bề ngang,
hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới. Vị ấy an trú biến
mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại vô biên, không hận, không
sân. Vị ấy suy tư như sau: "Vị Ðạo sư nói như sau, thấy như sau:
'Có bố thí, có lễ hy sinh, có tế tự, có quả dị thục các nghiệp
thiện ác, có đời này, có đời sau, có cha, có mẹ, có các loại hóa
sanh. Ở đời, có những vị Sa-môn, Bà-la-môn chánh hướng, chánh
hạnh, đã tự mình chứng tri, chứng ngộ đời này, đời khác và
truyền dạy lại". Nếu vị Tôn giả Ðạo sư này nói đúng sự thật, ta
cũng không có tội lỗi gì, vì ta không hại một ai, kẻ yếu hay kẻ
mạnh. Ở đây, cả hai phương diện, ta là kẻ gieo quẻ gặp may. Thân
ta được hộ trì. Lời nói ta được hộ trì. Ý ta được hộ trì. Và sau
khi thân hoại mạng chung, ta sẽ được sanh thiện thú, Thiên giới,
cõi đời này". Với vị ấy hân hoan sanh khởi... (như trên, số
44)... như vậy, sự phân vân của Ông được đoạn diệt.
IV.(iii)
46) Vị Thánh đệ tử, này Thôn trưởng, với lòng tham được từ bỏ
như vậy... biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ... không
hận, không sân. Vị ấy suy tư như sau: "Vị Ðạo sư nói như sau,
thấy như sau: 'Tự làm hay khiến người làm... (như trên, số
40)... hành động như vậy không có tội ác gì'. Nếu vị Tôn giả Ðạo
sư này nói đúng sự thật, ta cũng không có tội lỗi gì..". (như
trên, số 44)... như vậy, sự phân vân của Ông được đoạn diệt.
IV.(iv)
47) Vị Thánh đệ tử, này Thôn trưởng, với lòng tham được từ bỏ
như vậy... biến mãn một phương tâm câu hữu với từ... không hận,
không sân. Vị ấy suy tư như sau: "Vị Ðạo sư nói như sau, thấy
như sau: 'Tự làm hay khiến người khác làm... (như trên, số
41)... do duyên ấy, có tội ác, có đi đến tội ác... do nhân duyên
ấy, có công đức, có đi đến công đức". Nếu Tôn giả Ðạo sư này nói
đúng sự thật, ta cũng không có tội lỗi gì..". (như trên, số
44)... như vậy, sự phân vân của Ông được đoạn diệt.
V
V.(i)
48) Vị Thánh đệ tử, này Thôn trưởng... (hoàn toàn giống như đoạn
(i) số 44, chỉ khác, trước là tâm câu hữu với từ, nay là tâm câu
hữu với bi. .. tâm câu hữu với hỷ. .. tâm câu hữu với xả).
V.(ii)
49)... (giống như đoạn (ii) số 45, chỉ khác, đây với tâm câu hữu
với bi. .. tâm câu hữu với hỷ... tâm câu hữu với xả).
V.(iii)
50)... (giống như đoạn (iii) số 46, chỉ khác, đây với tâm câu
hữu với bi... tâm câu hữu với hỷ... tâm câu hữu với xả).
V.(iv)
51)... (giống như đoạn (iv) số 47, chỉ khác, ở đây với tâm câu
hữu với bi... tâm câu hữu với hỷ... tâm câu hữu với xả).
52) Khi được nói vậy, thôn trưởng Pàtaliya bạch Thế Tôn:
-- Thật là vi diệu, bạch Thế Tôn, thật là vi diệu, bạch Thế
Tôn!... Từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.
-oo0oo-