Sacepi santo vivadanti, khippaṃ santīyare puna;
Bālā pattāva bhijjanti, na te samathamajjhagū.
“Người hiền nếu tranh cãi,
nhanh chóng hòa hợp lại.
Kẻ ngu như bát đất,
Khi nứt thì vỡ mất.”

Câu chuyện thời Đức Phật

Tại thành Sāvatthī, có một thiện nam tử thấy rõ sự nguy hiểm của dục lạc nên đến với bậc Đạo Sư mà xuất gia. Nhờ tinh cần tu tập thiền quán, chẳng bao lâu vị nầy chứng quả A-la-hán.

Thời gian dài sau đó mẹ của vị A la hán qua đời. Vị nầy liền khuyên người cha và em nhỏ của mình cùng xuất gia, rồi cả ba cùng sống tại Kỳ Viên. Đến mùa an cư, biết một ngôi làng có điều kiện thích hợp cho sự hành trì, họ cùng đến đó an cư ba tháng. Khi mãn hạ, cả ba quay trở về Kỳ Viên.

Vi A-la-hán nói với người em bây giờ là một sa di:
Hãy đưa Sư cụ (tức người cha) đi từ từ cho khỏe, ta sẽ đi trước dọn dẹp chỗ ở.

Thế là vị tỳ khưu già đi chậm rãi, còn chú sa-di thì nôn nóng, cứ thúc giục:
– Đi nhanh lên, bạch thầy, đi nhanh lên!

Chú còn lấy đầu thúc vào, kéo thầy già đi. Sư cụ không chịu, nghĩ rằng:
– Ngươi muốn bắt ta đi theo ý ngươi vậy thì ta sẽ không làm.

Ông liền quay lại, trở về từ chỗ ban đầu. Cả hai cứ cãi nhau, đi không tới đâu. Trời tối dần, mặt trời đã lặn, bóng đêm phủ xuống.

Vị A la hán quay lại tìm, cầm đuốc soi mới thấy họ còn đang cãi vã trên đường. Ngài không trách, chỉ nhẹ nhàng dìu hai người về tịnh xá. Nhưng vì thế hôm ấy cả ba không kịp đến hầu Phật. Sáng hôm sau, khi vào hầu, Đức Thế Tôn hỏi lý do. Sau khi nghe xong, Ngài dạy:

– Không phải chỉ nay ông ấy mới làm như vậy. Thuở xưa, ông cũng đã làm phiền đến các bậc trí giả rồi.

Rồi, theo lời thỉnh cầu, Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Câu chuyện tiền thân

Ngày xửa ngày xưa, có ba cha con một gia đình sống trong một túp lều nhỏ ở rừng sâu. Người cha đã già, đi đứng chậm chạp. Người anh cả hiền lành, thông minh. Người em nhỏ thì lanh chanh, hay giục giã.

Một hôm, cả ba cùng đi xa, đến tối mới trở về. Người em sốt ruột, cứ kéo tay cha:

– Nhanh lên cha ơi! Sao cha đi chậm thế?

Cậu còn lấy đầu húc vào hông cha để cha bước nhanh hơn. Ông lão thì bực mình, dừng lại nói:

– Ta không thích bị kéo lê thế này!

Thế là ông quay lại, đi ngược từ đầu. Hai cha con cứ cãi nhau, đi mãi mà chưa tới lều.

Người anh cả về trước, quét dọn nhà, nhóm lửa chờ mãi không thấy. Anh cầm đuốc đi tìm, thấy hai cha con đang cãi vã. Anh không mắng, chỉ mỉm cười rồi dìu cha về.

Về đến nơi, anh rửa chân, chải tóc, xức dầu cho cha rồi ngồi xuống nói nhẹ nhàng:

– Cha ơi, trẻ con giống như cái bình đất mỏng manh, dễ vỡ. Chúng nóng nảy, sai lầm, thì người lớn nên nhẫn nhịn và tha thứ.

Rồi nói lên kệ ngôn:

“Người hiền nếu tranh cãi,
nhanh chóng hòa hợp lại.
Kẻ ngu như bát đất,
Khi nứt thì vỡ mất.”

Ông lão nghe xong gật đầu, từ đó trở nên hiền hòa, không còn giận dữ vì chuyện nhỏ nữa.

Đức Phật kể xong, kết luận:

Khi ấy, sư cụ nay chính là người cha ẩn sĩ. Sa di chính là người em nhỏ. Còn Bồ-tát – người khuyên cha – chính là Ta.