Dụ Ngôn

Ngày xưa, có một đoàn xiếc rong thường đi từ làng này sang làng khác biểu diễn. Họ chẳng có sân khấu nguy nga, cũng chẳng có ánh đèn rực rỡ. Chỉ cần một khoảng đất trống giữa làng, một cây sào tre thật cao, vài tiếng trống vang lên là người lớn trẻ nhỏ đã kéo đến đứng kín chung quanh.

Trong đoàn có một người làm xiếc rất tài giỏi. Ông có một người phụ tá trẻ Medakathālikā.

Hôm ấy, giữa tiếng reo hò của đám đông, người thầy dựng cây sào tre thật chắc xuống đất rồi ngước nhìn cô học trò:

— Nào con, leo lên đây. Đứng trên vai ta!

Cô học trò đáp:

— Dạ, thưa thầy.

Rồi cô thoăn thoắt trèo lên cây sào. Càng lên cao, tiếng nói cười phía dưới càng nhỏ lại. Cuối cùng, cô đứng thăng bằng trên đôi vai người thầy, giữa khoảng không chênh vênh.

Không có dây bảo hiểm. Không có tấm lưới phía dưới. Chỉ một bước hụt chân, một thoáng mất thăng bằng, cả hai có thể rơi xuống đất.

Người thầy khẽ nói:

— Con hãy để ý giữ thầy, còn thầy sẽ để ý giữ con. Hai thầy trò mình chăm sóc lẫn nhau như vậy thì sẽ biểu diễn thật hay, nhận được tiền thưởng, rồi cùng xuống đất an toàn.

Nghe xong, cô học trò im lặng một chút rồi nói:

— Thưa thầy, con nghĩ làm như vậy chưa đúng.

Người thầy ngạc nhiên:

— Vậy theo con phải làm sao?

Cô đáp:

— Thầy hãy chú tâm lo phần thầy. Con sẽ quan tâm việc con.
Thầy giữ cho thân mình thật vững, con giữ cho thân con thật vững. Mỗi người làm tròn phần của mình thì cả hai chúng ta đều được an toàn. Như vậy mới có thể biểu diễn thành công rồi cùng nhau bước xuống khỏi cây sào tre.

Người thầy nghe xong, hiểu ra ngay. Cô học trò nói đúng. Bởi nếu đang đứng trên cây sào cao mà người thầy cứ ngước lên lo cho học trò, chính ông có thể mất thăng bằng. Còn nếu cô học trò cứ cúi xuống lo giữ thầy, chính cô lại dễ trượt chân. Muốn bảo vệ người kia, trước hết mỗi người phải đứng cho thật vững nơi chính mình.

Ý Nghĩa

Đức Phật kể câu chuyện ấy cho các vị Tỳ khưu rồi dạy một điều rất sâu sắc:

“Khi bảo vệ chính mình, ta bảo vệ người khác.
Khi bảo vệ người khác, ta cũng bảo vệ chính mình.”

Thoạt nghe, hai điều ấy dường như trái ngược.

Nếu chỉ lo cho mình, làm sao gọi là bảo vệ người khác?

Nhưng Đức Phật đang nói đến một sự bảo hộ sâu hơn: bảo hộ bằng chánh niệm.

Khi một người biết quan sát chính mình, biết rõ tâm mình đang nghĩ gì, nói gì và sắp làm gì, người ấy sẽ ít gây đau khổ cho người khác.

Khi sân vừa khởi, mình biết: “Tâm đang sân.”

Khi lời nặng nề sắp bật ra, mình biết dừng lại.

Khi tham muốn đang kéo mình đi, mình nhận ra nó.

Khi tự ái nổi lên, mình không vội phản ứng.

Chỉ một khoảnh khắc chánh niệm như vậy đôi khi có thể ngăn được một lời nói làm tổn thương người khác, một quyết định sai lầm, một cuộc tranh cãi, thậm chí một mối quan hệ tan vỡ.

Đó chính là: Giữ cho mình mà thành ra giữ cho người.

Nhưng Đức Phật còn dạy chiều ngược lại. Muốn bảo hộ người khác, chúng ta không cần kiểm soát cuộc đời họ. Ta bảo hộ họ bằng nhẫn nại, không làm hại, lòng từ và sự cảm thông. Khi người khác nóng giận mà mình không đáp lại bằng nóng giận, mình đang giữ họ — và cũng đang giữ mình.

Khi người khác nói một lời khó nghe mà mình đủ bình tĩnh để không ném trả một lời khó nghe khác, mình đang giữ họ — và cũng đang giữ mình. Khi thấy lỗi lầm của người khác mà vẫn còn chỗ cho lòng cảm thông, ta không chỉ làm nhẹ nỗi khổ của họ mà còn không để sân hận thiêu đốt tâm mình.

Đó chính là: Giữ người mà thành ra giữ mình.

Cuộc đời thật ra cũng giống như màn xiếc trên cây sào tre ấy. Chúng ta sống bên nhau trong một thế giới rất mong manh. Cha mẹ với con cái, vợ chồng với nhau, thầy với trò, bạn bè với bạn bè, người xuất gia với đàn-na tín thí — mỗi người đều đang giữ một phần thăng bằng cho đời sống của chính mình và cho những người chung quanh.

Ta thường nghĩ rằng muốn giúp người khác thì phải làm một điều gì thật lớn lao. Nhưng đôi khi món quà quý nhất mình có thể trao cho người khác chỉ là một tâm hồn đã được gìn giữ cẩn thận.

Một người biết giữ tâm sẽ bớt làm người khác đau.

Một người biết giữ lời sẽ bớt tạo thêm oán hận.

Một người có chánh niệm sẽ không dễ đem những bất an của mình trút lên những người chung quanh.

Và một người có lòng từ sẽ biết rằng sự bình an của mình không thể xây dựng trên đau khổ của người khác. Vì vậy, tu tập không phải là quay lưng với cuộc đời để chỉ lo cho riêng mình. Ngược lại, mỗi lần ta làm cho tâm mình sáng hơn, hiền hơn và tỉnh thức hơn, thế giới chung quanh ta cũng bớt đi một chút khổ đau.

Cây sào tre của cuộc đời vẫn chênh vênh. Gió vẫn thổi. Người bên cạnh đôi khi vẫn có thể nghiêng ngả. Ta không thể giữ cho mọi người khỏi ngã bằng cách cố nắm lấy tất cả. Nhưng ta có thể làm một việc: Đứng thật vững nơi chính mình.

Vững bằng chánh niệm.
Mềm bằng nhẫn nại.
Ấm bằng lòng từ.
Rộng bằng sự cảm thông.

Khi ấy, điều tưởng như chỉ là “giữ mình” lại trở thành một cách rất đẹp để giữ cho nhau.

Tỳ khưu Giác Đẳng dịch và biên soạn giáo trình

@@@

Bài học lưu trữ năm  2022- | 12  | 11 | 10 | 09 | 08 | 07 | 06 | 05 | 04 | 03 | 02 | 01