Kinh Văn

Chú Thích

Bài kinh được cấu trúc theo hình thức vấn đáp quen thuộc giữa chư thiên và Đức Thế Tôn trong Tương Ưng Chư Thiên. Vị thiên nêu lên 5 câu hỏi về quả thù thắng tương ứng của từng đối tượng thí, và Đức Thế Tôn giải đáp tương ưng 6 yếu tố, nâng tầng bậc từ sự nâng đỡ vật chất lên đến đỉnh cao tâm linh giải thoát:

Annado balado hoti (Cho thực phẩm là cho sức mạnh): Thực phẩm (thức ăn, nước uống) khi được nạp vào thân sẽ nuôi dưỡng tứ đại, tạo ra các sắc tố dinh dưỡng (ojā) làm sung mãn các căn. Kẻ đói lả thì thân kiệt quệ, không thể đứng vững hay cử động; nhờ nhận vật thực mà phục hồi sức lực. Vì vậy, người cho thức ăn chính là trực tiếp trao tặng sinh lực (bala) và thọ mạng (āyu) cho người thọ nhận.

Vatthado hoti vaṇṇado (Cho y phục là cho sắc đẹp): Y phục che đậy sự lõa lồ, khiếm khuyết của thân xác, bảo vệ làn da khỏi muỗi mòng, nắng gắt, gió lạnh. Nhờ có áo quần trang nghiêm, đoan chính mà sắc diện (vaṇṇa) của con người trở nên khả ái, sạch sẽ và thẩm mỹ. Cho y phục chính là trao tặng sự tốt đẹp của sắc tướng và sự cao sang.
Yānado sukhado hoti (Cho xe cộ/phương tiện là cho sự an lạc): Yāna không chỉ là cỗ xe ngựa, xe bò thời cổ mà bao gồm mọi phương tiện di chuyển (kể cả đôi giày, dép, cáng khiêng, thuyền bè). Người đi bộ đường xa bàn chân phồng rộp, thân mệt mỏi cùng cực; có phương tiện đi lại thì thân bớt nhọc nhằn, khởi sanh sự thoải mái, nhẹ nhàng. Đó là sự trao tặng lạc thọ (sukha).

Dīpado hoti cakkhudo (Cho ngọn đèn là cho mắt thấy): Người dù có đôi mắt sáng nhưng giữa đêm đen mịt mù hay trong hang tối vẫn như kẻ mù lòa. Ngọn đèn xua tan bóng tối, làm hiện rõ cảnh sắc để nhãn căn hoạt động. Cho ngọn đèn đuốc, dầu đèn, hay phương tiện chiếu sáng chính là ban tặng điều kiện để mắt nhìn thấy vạn vật (cakkhu).

Sabbadado – Upassayaṃ (Cho chỗ ở là cho tất cả): Upassaya hay senāsana tức là trú xứ, phòng ốc, liêu thất, nhà cửa. Trong chỗ ở đã hàm tàng mọi sự nâng đỡ: có chỗ che mưa nắng (tạo sắc), có nơi ngả lưng dưỡng sức (tạo lực), có nơi an ổn ngủ nghê (tạo lạc), có cửa nẻo đèn đóm tránh hiểm họa rắn rết (tạo nhãn). Do đó, cúng dường tinh xá, xây cất chỗ ở cho Tăng đoàn hay kẻ không nơi nương tựa được Đức Phật định danh là “cho tất cả” (sabbadada).

Amataṃdado – Dhammānusāsati (Giảng dạy Chánh pháp là cho Bất Tử): Đây là điểm tối hậu vượt bực của bài kinh. Bố thí tài vật dẫu lớn đến đâu cũng chỉ hỗ trợ cho một kiếp sống hữu hạn, trôi lăn trong sinh tử. Duy chỉ có Chánh pháp dẫn dắt hành giả tu tập giới-định-tuệ, chứng đắc Niết-bàn — cảnh giới Bất Tử (Amata), nơi không còn luân hồi sanh tử. Do vậy, trong Kinh Pháp Cú (Dhp 354) Đức Phật cũng khẳng định: “Sabbadānaṃ dhammadānaṃ jināti” (Pháp thí thắng mọi thí). Người giáo giới, truyền trao Chánh pháp chính là bậc đại thí chủ ban tặng sự giải thoát vĩnh hằng.

Sớ Giải

42. Dutiye annadoti bhattado. Bhattanhi danto balameva deti. Na hi abhuñjitvā pādampi uddharituṃ sakkoti, bhuñjitvā pana yāvatāyukaṃ vicarati, tasmā bhattaṃ danto balaṃ nāma deti.
Vatthadoti dussado. Dussaṃ danto chavicaviṇṇañceva rājānurājadassaniyatañca deti, aṅgapaccangañca paṭicchādeti, tasmā vatthado vaṇṇado hoti.
Yānadoti rathasivikāpādukādīnaṃ aññataraṃ danto. Yo hi padasā gacchati, tassa pādā bhijjhanti, sarīraṃ kilamati. So yānena gacchantassa sukhaṃ uppajjati, tasmā yānado sukhado hoti.
Dīpadoti padīpado. Padīpaṃ danto cakkhupatitaṃ rūpaṃ dasseti, cakkhumeva dātuṃ yutto hoti, tasmā dīpado cakkhudo hoti.
Upassayanti vihāraṃ. Vihāro hi annapānādīni upādāya sabbadado hoti. Vihāre hi nisīditvā yāguyā vā bhatte vā bhutte, vatthuṃ nivātetvā sayane nipannassa sabbaṃ labhati, tasmā vihāraṃ danto sabbadado hoti.
Yo dhammanusāsatīti yo aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ dīpetvā amatanibbānadāyakaṃ dhammaṃ deseti, so sakalalokassa amataṃ dātuṃ yutto hoti. Tenāha: “amataṃdado ca so hoti, yo dhammanusāsatī”ti. Dutiyaṃ.

42. Trong bài kinh thứ hai:

“Annado — Người cho thực phẩm”: nghĩa là người cho bữa ăn (thức ăn). Thật vậy, người cho thức ăn chính là cho sức mạnh. Bởi vì nếu không ăn thì thậm chí một bước chân cũng không thể nhấc nổi; nhưng khi đã ăn rồi thì có thể đi lại, sinh hoạt suốt trọn tuổi thọ. Vì thế, người cho vật thực được gọi là người cho sức mạnh.

“Vatthado — Người cho y phục”: nghĩa là người cho quần áo, vải vóc. Người cho y phục chính là đem lại vẻ đẹp tươi nhuận của màu da, tạo nên dáng vẻ đoan trang khả ái đáng chiêm ngưỡng trước các bậc vương giả, và che chở các phần cơ thể; do đó người cho y phục là người cho sắc đẹp.

“Yānado — Người cho phương tiện”: nghĩa là người cúng dường hay trao tặng một trong các thứ như xe cộ, kiệu khiêng, dép da, v.v. Bởi vì người đi bộ thì chân bị nứt nẻ, đau đớn, thân thể mỏi mệt kiệt sức. Khi đi lại bằng phương tiện, sự an lạc, nhẹ nhàng liền sanh khởi; vì thế người cho phương tiện là người cho sự an lạc.

“Dīpado — Người cho đèn”: nghĩa là người cho ngọn đèn thắp sáng. Người cho ngọn đèn giúp làm hiển lộ các hình sắc hiện trước mắt; việc làm ấy xứng đáng được xem như trực tiếp cho con mắt vậy; vì thế người cho đèn là người cho mắt thấy.

“Upassayaṃ — Chỗ nương tựa/trú xứ”: nghĩa là tịnh xá, liêu cốc. Thật vậy, tịnh xá bao hàm cả vật thực, nước uống, v.v., nên được gọi là “cho tất cả”. Bởi lẽ, khi ngồi trong tịnh xá, thọ dụng cháo hay cơm, khoác y phục, rồi nằm nghỉ trên giường nệm, người ấy nhận được trọn vẹn mọi sự nâng đỡ; do đó người cúng dường chỗ ở là người cho tất cả.

“Yo dhammanusāsati — Ai giảng dạy Chánh pháp”: nghĩa là người hiển thị và khai mở Bát Thánh Đạo, thuyết giảng Chánh pháp đưa đến Niết-bàn Bất Tử; người ấy xứng đáng là người trao tặng sự Bất Tử cho toàn thể thế gian. Vì thế Đức Thế Tôn dạy: “Ai giảng dạy Chánh pháp, là người cho Bất Tử”.