No. 3406 (Như Quang dịch)

ANH QUỐC: NHÀ SƯ TỪ BỎ SÂN KHẤU ĐỂ GIẢNG DẠY PHẬT GIÁO TRONG CÁC NHÀ TÙ

Warwickshire, UK – Ngày 24, tháng 11, năm 2014 – Một pho tượng Phật bằng vàng an nhiên mỉm cười phía sau Ajahn Khemadhammo khi chúng tôi đến gặp Ngài tại khu ẩn lâm của Ngài ở ngoại ô Warwickshire. Vị sư 70 tuổi đứng đầu trong hàng Phật giáo Anh quốc, là người làm việc với những tín đồ tuyệt vọng nhất – trong nhà tù.

An tọa trước điện thờ vây quanh bởi những tượng Phật nhỏ, Ngài trông có vẻ rất kịch sĩ. Đó là sự phản ảnh một hình ảnh lẻ ra Ngài phải có vào lứa tuổi 20. Tên của Ngài lúc đó là Alan Adams, người đã từ bỏ việc gầy dựng nghề nghiệp diễn viên tại nhà hát quốc gia để sống đời phạm hạnh nghiêm túc, không sở hữu, rất ít tiện nghi và không ánh hào quang của hý viện Old Vic.

Ngài Khemadhammo có rất nhiều tên: Ajahn không phải là tên nhưng người Thái gọi là Thầy, và Ngài cũng được gọi là Chao Khun Bhavanaviteht sau khi Ngài được Hoàng Đế Thái lan trao tặng tước hiệu vào năm 2004. Chúng tôi gọi Ngài là Luang Por, một danh xưng chỉ sự tôn kính chư Tăng có nghĩa là Cha tôn kính.

Hôm nay, tại khu ẩn lâm bao bọc bởi những vườn cây ăn trái, hồ nước và cốc thiền theo truyền thống lâm tự của Thái, Khemadhammo cảm thấy an nhiên. Ngài và các vị sư khác ngủ trên sàn nhà. Đa số các phòng đều trống trải chỉ có tượng Phật và hình ảnh cùng mô hình các bộ xương để nhắc nhở chúng sanh về sự chết.

Sinh hoạt hàng ngày của Ngài thay đổi nhưng Ngài luôn giữ thời khóa thiền vào lúc 6 giờ sáng rồi dắt 2 chú chó Ben và Jimmy ra ngoài. Ngài không sở hữu gì ngoài tam y và quả bát. Vào lúc 10 giờ rưỡi sáng, Ngài dùng bửa ăn duy nhất trong ngày với thực phẩm chay được cúng dường bởi các Phật tử địa phương. Chư Tăng không được phép mua thực phẩm chế biến sẵn và điều này khiến chư Tăng bị lệ thuộc, không thể nào khóa cổng dựng lên một bức thành lớn và sống rời xa chúng Phật tử.

Nhưng cũng chính trong bức thành lớn đó mà Ngài Khemadhammo làm được phần lớn những việc quan trọng. Ngài nhắc rằng cho dù bàn luận về vấn đề thiêng liêng chúng tôi cũng không hoàn toàn thoát khỏi sự quan liêu vì rằng ngày nay Khemadhammo đang là vị lảnh đạo tinh thần cho hơn 1,600 tù nhân Phật giáo tại Anh quốc và Wales, hướng dẫn khoảng 50 vị tuyên úy, và các cuộc họp báo đều phải được phê chuẩn bởi Bộ trưởng bộ tư pháp tại Luân đôn.

Nhiều tù nhân đến với Phật giáo lần đầu tiên trong lúc ở tù và khuynh hướng này đang phát triển nhanh chóng trong các nhà tù Anh quốc.

Sinh năm 1944 tại Gosport, Alan Adams có mối quan hệ với tôn giáo từ thuở nhỏ. Song thân ông rất sùng đạo Anh giáo. Ông nói lúc nhỏ ngày Chúa nhật ông phải đi nhà thờ 2 lần và ông rất ghét. Một ngày ông vấp té trầy đầu gối nên không phải đi nhà thờ vào buổi chiều Chúa nhật và ông cảm thấy rất nhẹ nhỏm.  

Ông bỏ đạo năm 17 tuổi khi theo học trường thoại kịch trung ương và nhận ra mình rất hạnh phúc. Ông làm chuyến viễn du đầu tiên đến Hoa kỳ với đoàn kịch mà ông góp tay thành lập từ năm 20 tuổi. Họ lái xe khoảng 500 dặm mỗi ngày rồi dừng lại dựng rạp diễn, rồi giở rạp đi nơi khác diễn tiếp.

Đoàn kịch phải kết thúc nhanh chóng sau đêm diễn đầu tiên tại Nữu Ước vì cơ quan FBI gởi trát hầu toà do họ trình diễn không có giấy phép. Dù có sự can thiệp của luật sư nhưng họ đã phải đặt tay lên thánh kinh hứa sẽ không trình diễn không có giấy phép tại Hoa kỳ nữa.

Khemadhammo nhớ lại việc được tuyển chọn bởi nhà đạo diễn nổi tiếng lúc bấy giờ là Laurence Olivier.  Khi diễn xuất trong các vở kịch của Shakespeare và Chekov, Khemadhammo đã bị thu hút bởi thiền Phật giáo, là phương pháp được dạy để luyện tâm hầu đem lại những cảm xúc thực sự. Ngài nói đời sống của một diễn viên là đời sống của thiền tập vì họ phải quan sát những gì đang xảy ra trong tâm nhân vật và trong chính tâm của mình. Điều quan trọng là tôi cố gắng tìm hiểu chính mình, tìm hiểu về đời sống và những gì thuộc về đời sống. Tôi không mong cầu được an lạc và hạnh phúc hay những điều tương tợ như thế. Chính cái tuệ giác đã thật sự thu hút tôi.

Ông không có ước vọng sẽ thành một Phật tử nhưng trái với sự mong mỏi của ông, có điều gì đã cuốn hút ông và ông bắt đầu viếng thăm tự viện Hampstead Vihara tại Camden. Ông miễn cưỡng chấp nhận mình đã trở thành một Phật tử.

Được hỏi ông có tin Phật hay không ông nói không hẳn là như thế vì Phật giáo không phải là một hệ thống tín ngưỡng, do vậy Phật giáo luôn mới mẻ. Phật giáo không bắt buộc tôi phải tin những gì tôi chưa thấu hiểu. Phật giáo là một phương pháp để rèn luyện và phát triển bản thân. Phật giáo là một phương pháp để thay đổi bản thân. 

Vào lúc đó ông Olivier đã 50 tuổi và đầy bệnh tật. Lúc đầu ông ghét Adams nhưng mọi chuyện thay đổi sau buổi tiệc tại nhà Olivier. Adams đã giữ giới không uống rượu, điều học thứ năm trong ngũ giới của Phật tử. Điều này đã trở thành vấn đề khi Olivier cố mời rượu và người diễn viên trẻ đã khước từ. Một phụ nữ đã dúi vào tay ông một chai nước trái cây và ông đã nhanh chóng lẫn vào đám đông. Rồi ông lại được mời rượu và lại từ chối. Nhưng chính điều này đã đem đến một hậu quả phi thường. Ngày hôm sau Olivier đã giới thiệu ông với một đạo diễn của công ty truyền hình lớn. Mối quan hệ của họ đã trở nên tốt hơn.

Nhưng ân sủng của Olivier chỉ có một giá trị nhỏ vì những tư tưởng Phật giáo đã thôi thúc ông rời sân khấu. Trong một câu chuyện, Đức Phật đã nói với diễn viên hài Talaputa rằng ông ta sẽ bị tái sanh vào khổ cảnh sau khi chết vì diễn viên khiến cho con người cảm thấy những cảm giác sân, tham và si về điều không có thật. Điều này đã thức tỉnh tôi. Tôi nghĩ tất cả đều là sự si mê. Trước đây tôi chưa từng nghĩ đến trách nhiệm của mình đối với khán giả.

Kế đó, trong một vở kịch tôi phải trốn trong một thùng rượu khoảng 20 phút. Để giải trí, tôi cố nhìn qua khe hở để có thể thấy ai đang ở hàng đầu. Đó cũng là một cách để biết khán giả của mình.

Một khoá thiền 2 tuần lễ đã là bước ngoặc mặc dù điều kiện thiếu thốn. Trời lạnh và ẩm và tôi đã tìm cách thoát ra ngay trong vài giờ tôi vừa đến. Nhưng vì một lý do nào đó, tôi đã ở lại.

Khemadhammo dọn ra ngoại ô và cố gắng kết hợp hành thiền với những chuyến đi vào Luân đôn để diễn cho đài truyền hình và đài truyền thanh. Ông nghĩ mình là một nhà sư bán thời gian và ông không thích điều này. Năm 27 tuổi, ông đến Thái lan và trở thành một nhà sư đệ tử của Ngài Ajahn Chah, trải qua 6 năm giam mình trong chiếc cốc nhỏ với rất ít phiền não trong tâm.

Theo sự xoay vần của định mệnh Ngài trở về Anh quốc với Ajahn Chah, đến đúng ngôi chùa mà Ngài đã thăm viếng lần đầu tiên. Lúc đó Ngài bắt đầu nhận được những lá thư thỉnh mời từ các trại giam vì họ đang cần người chăm sóc cho những tù nhân.

Ngài nói phương cách ban đầu của tôi rất đơn giản. Chúng tôi không phải ở chùa, chỉ ở trong một căn phòng hoặc thỉnh thoảng người ta gọi là phòng giam. Việc này đưa đến sự hình thành lớp học thiền và giáo lý khi tôi phải di chuyển theo các tù nhân trên toàn quốc lúc họ được chuyển trại và dẫn đến việc khởi xướng ban tuyên úy Phật giáo Angulimala đặt theo tên của kẻ sát nhân trong kinh văn Phật giáo đã giết người lấy ngón tay rồi cải đạo theo Phật giáo.

Nhưng công việc của Ngài là giúp đở mọi người hơn là cứu chuộc tội lỗi. Ngài không đưa ra tư kiến của mình về nhà giam đúng hay sai vì sự thận trọng với Bộ trưởng bộ tư pháp, người lo lắng về những gì ông có thể nói ra nhưng Ngài tranh luận rằng dùng nhà tù để giam giữ con người không đem lại kết quả. Ngài nghĩ thiền tập sẽ giúp ích cho con người vì sự luyện tâm của Phật giáo có thể đem lại sự an tĩnh. Đức Phật đã dạy cuộc đời này là đau khổ và nguyên nhân gần là tham và sân. Người tù không thể về nhà khi họ muốn. Họ không thể về nhà để gặp con, gặp vợ, hoặc chồng. Họ bị giam cầm trong mọi lúc. Sự đau khổ chính là bạn không thể làm được những điều bạn muốn làm.

Tù nhân chưa bao giờ phản ứng xấu đối với cách dạy của Ngài nhưng Ngài phải đương đầu với thái độ chống trái của trường đại học Warwick nơi Ngài hướng dẫn các sinh viên Phật tử trong nhiều năm. Tại buổi họp với Hội liên hiệp Công giáo Ngài đã bị thách đố dữ dội. Đó là việc thường tình mà chúng ta gặp phải nơi những người công giáo quá khích. Các sinh viên Thái làm việc với Ngài cũng bị xúc phạm.

Khemadhammo chỉ nói về những ngày diễn xuất của mình trong vài năm gần đây do tuổi tác đã làm dịu đi nhu cầu từ bỏ chúng. Nhìn lại những ngày đó Ngài không cho là xấu nhưng Ngài đồng ý rằng nghề nghiệp của một diễn viên là bất thiện bởi vì họ kiểm soát tâm người khác. Tuy nhiên Ngài cũng nói về những năm đó một cách nồng nàn và liên hệ lại với những đồng nghiệp cũ trong dịp lễ kỷ niệm 50 năm trong năm vừa qua. Điều khích động tôi khi gặp lại những người đó chính là cái nghề nghiệp thực sự mà tôi đã dự phần do hôm nay cuộc đời tôi đã khác đi. Nói theo thi ca thì 50 năm sau tôi đã quán sát tâm tôi vừa đủ để cảm thấy thoải mái với người đàn ông trong quá khứ.